Thuốc điều trị viêm gan B gồm những loại nào? Dùng bao lâu và cần lưu ý gì?

Thuốc điều trị viêm gan B có vai trò quan trọng trong kiểm soát virus, hạn chế tổn thương gan và giảm nguy cơ bệnh tiến triển ở những người có chỉ định. Tuy nhiên, không phải cứ phát hiện nhiễm virus viêm gan B (HBV) là phải uống thuốc ngay. Việc điều trị cần dựa trên tình trạng hoạt động của virus, mức độ tổn thương gan, giai đoạn bệnh và đặc điểm của từng người.

Vậy thuốc viêm gan B gồm những loại nào, có phải uống suốt đời không và trong quá trình điều trị cần theo dõi những gì? MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ những vấn đề quan trọng để sử dụng thuốc đúng cách và chủ động bảo vệ sức khỏe gan.

Thuốc điều trị viêm gan B cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ

1. Viêm gan B có cần dùng thuốc điều trị không?

Không phải tất cả người nhiễm virus viêm gan B đều cần dùng thuốc ngay. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng nhiễm HBV, mức độ tổn thương gan và nguy cơ tiến triển trước khi quyết định điều trị.

Viêm gan B có thể diễn biến cấp tính hoặc mạn tính. Với viêm gan B cấp ở người trưởng thành, phần lớn trường hợp chủ yếu được theo dõi và điều trị hỗ trợ. Tuy nhiên, thuốc kháng virus có thể được cân nhắc trong những tình huống nặng hoặc đặc biệt theo đánh giá chuyên khoa.

Đối với viêm gan B mạn, quyết định sử dụng thuốc phức tạp hơn. Bác sĩ có thể dựa trên nhiều yếu tố như:

• HBV DNA – phản ánh lượng virus trong máu.
• Men gan, đặc biệt ALT.
• Mức độ viêm và xơ hóa gan.
• Có xơ gan hay không.
• Tuổi và tiền sử xơ gan hoặc ung thư gan trong gia đình.
• Các bệnh lý đi kèm.
• Nguy cơ ung thư gan.
• Tình trạng mang thai hoặc dự định mang thai.
• Khả năng tuân thủ điều trị và theo dõi lâu dài.

Một người có HBsAg dương tính nhưng chưa đáp ứng tiêu chuẩn điều trị có thể được bác sĩ chỉ định theo dõi định kỳ thay vì dùng thuốc ngay. Ngược lại, người có nguy cơ mắc bệnh gan tiến triển cần được điều trị đúng thời điểm nhằm hạn chế tổn thương kéo dài. Vì vậy, xét nghiệm dương tính với viêm gan B không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể tự mua thuốc kháng virus về sử dụng.

Thuốc điều trị viêm gan B sẽ được kê sau thăm khám với bác sĩ chuyên khoa, tránh tự mua thuốc về điều trị

2. Thuốc điều trị viêm gan B gồm những nhóm nào?

Thuốc điều trị viêm gan B mạn hiện nay chủ yếu gồm thuốc kháng virus dạng uống và interferon ở những trường hợp được lựa chọn. Mỗi nhóm có cơ chế, cách sử dụng, thời gian điều trị và đối tượng phù hợp khác nhau.

2.1. Thuốc kháng virus đường uống

Đây là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị viêm gan B mạn. Thuốc có tác dụng ức chế quá trình nhân lên của HBV, từ đó làm giảm lượng virus trong máu. Các hoạt chất có hàng rào kháng thuốc cao thường được ưu tiên hiện nay gồm:

• Tenofovir disoproxil fumarate (TDF): Là thuốc kháng virus có khả năng ức chế HBV mạnh. Trong quá trình sử dụng, bác sĩ có thể cần lưu ý đến chức năng thận và sức khỏe xương ở những đối tượng có nguy cơ.
• Tenofovir alafenamide (TAF): Cũng thuộc nhóm tenofovir nhưng có đặc điểm dược lý khác với TDF. Tùy tình trạng chức năng thận, xương, bệnh đi kèm và các yếu tố khác, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phù hợp.
• Entecavir (ETV): Là một thuốc kháng virus đường uống khác có hiệu lực cao và khó gây kháng thuốc trong những trường hợp sử dụng phù hợp. Tiền sử điều trị kháng virus và các bệnh đi kèm cần được xem xét trước khi lựa chọn.

Người bệnh không nên tự lựa chọn giữa TDF, TAF hay entecavir dựa trên giá thuốc hoặc kinh nghiệm của người khác. Mỗi thuốc có những lưu ý riêng và việc lựa chọn cần dựa trên hồ sơ sức khỏe cụ thể.

Thuốc kháng virus đường uống giúp ức chế sự nhân lên của HBV và cần được sử dụng đều đặn theo chỉ định

2.2. Interferon

Interferon, đặc biệt dạng pegylated interferon (thuốc tiêm), có cơ chế khác với thuốc kháng virus đường uống. Phương pháp này tác động lên đáp ứng miễn dịch của cơ thể nhằm hỗ trợ kiểm soát virus.

Ưu điểm đáng chú ý là liệu trình có thời gian xác định thay vì nhất thiết phải điều trị kéo dài như nhiều trường hợp dùng thuốc kháng virus đường uống.

Tuy nhiên, interferon có nhiều hạn chế về khả năng dung nạp, tác dụng phụ và chống chỉ định. Phương pháp này chỉ phù hợp với một số nhóm người bệnh được lựa chọn kỹ sau khi bác sĩ đánh giá.

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan B lây qua đường nào? Cách phòng ngừa lây nhiễm viêm gan B

3. Thuốc điều trị viêm gan B có chữa khỏi hoàn toàn không? Có cần uống thuốc suốt đời không?

Thuốc kháng virus hiện nay có thể kiểm soát HBV rất hiệu quả nhưng thường không loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể. Mục tiêu quan trọng của điều trị là ức chế virus lâu dài, giảm viêm và tổn thương gan, hạn chế tiến triển thành xơ gan, suy gan và giảm nguy cơ ung thư gan.

3.1. Uống thuốc có hết hoàn toàn virus viêm gan B không?

Thuốc kháng virus giúp kiểm soát viêm gan B nhưng chưa thể loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể

HBV có khả năng tồn tại trong tế bào gan dưới dạng vật liệu di truyền bền vững. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc loại bỏ hoàn toàn virus bằng các thuốc hiện nay còn khó khăn.

Trong thực hành, một mục tiêu điều trị có giá trị là mất HBsAg (HBsAg chuyển âm tính), đôi khi được gọi là “khỏi bệnh chức năng”. Tuy nhiên, điều này không xảy ra ở phần lớn người bệnh đang điều trị bằng thuốc kháng virus đường uống thông thường.

Người bệnh không nên hiểu HBV DNA giảm xuống dưới ngưỡng phát hiện là virus đã được loại bỏ hoàn toàn và tự ý ngừng thuốc.

3.2. Thuốc viêm gan B có phải uống suốt đời không?

Không có một thời gian điều trị giống nhau cho tất cả mọi người. Nhiều người mắc viêm gan B mạn phải điều trị kháng virus trong thời gian rất dài, có thể suốt đời trong một số trường hợp. Đặc biệt, việc dừng thuốc ở người có xơ gan cần được cân nhắc rất thận trọng.

Một số người có thể được bác sĩ xem xét ngừng điều trị khi đáp ứng những tiêu chuẩn nhất định và có khả năng theo dõi chặt chẽ sau khi ngừng thuốc.

Tuyệt đối không tự ngừng thuốc khi thấy men gan bình thường hoặc HBV DNA xuống thấp. Virus có thể hoạt động trở lại, gây tăng men gan và trong một số trường hợp có thể dẫn đến đợt viêm gan nặng.

Thời gian sử dụng thuốc viêm gan B phụ thuộc vào đáp ứng điều trị và tình trạng cụ thể của từng người bệnh

4. Tác dụng phụ của thuốc điều trị viêm gan B

Tác dụng không mong muốn phụ thuộc vào loại thuốc, cơ địa, bệnh nền và thời gian điều trị. Không phải người sử dụng thuốc nào cũng gặp tác dụng phụ.

4.1. Tác dụng không mong muốn của thuốc kháng virus đường uống

Nhìn chung, các thuốc kháng virus thế hệ hiện nay thường được dung nạp khá tốt. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần theo dõi những vấn đề liên quan đến từng loại thuốc.

Với TDF, chức năng thận và sức khỏe xương là những yếu tố có thể cần được lưu ý trong quá trình sử dụng lâu dài, đặc biệt ở người đã có nguy cơ từ trước. TAF thường ít ảnh hưởng đến thận và xương hơn TDF, nhưng không có nghĩa là phù hợp với tất cả người bệnh.

Entecavir cũng thường được dung nạp tốt, song vẫn cần được sử dụng đúng chỉ định và xem xét tiền sử dùng thuốc kháng virus trước đó. Khi xuất hiện bất thường trong quá trình điều trị, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự giảm liều hoặc đổi thuốc.

4.2. Tác dụng phụ của interferon

Interferon có thể gây nhiều phản ứng toàn thân hơn như triệu chứng giống cúm, mệt mỏi, thay đổi tế bào máu, rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc ảnh hưởng tâm thần thần kinh ở một số người. Chính vì vậy, phương pháp này đòi hỏi lựa chọn người bệnh và theo dõi tương đối chặt chẽ trong quá trình điều trị.

Tác dụng phụ của thuốc điều trị viêm gan B có thể khác nhau tùy loại thuốc và cơ địa người bệnh

>> Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm viêm gan B bao nhiêu tiền? Nên xét nghiệm ở đâu?

5. Người dùng thuốc điều trị viêm gan B cần theo dõi những xét nghiệm nào?

Theo dõi định kỳ là một phần không thể tách rời của điều trị viêm gan B. Mục đích là đánh giá khả năng kiểm soát virus, tình trạng gan, tác dụng không mong muốn của thuốc và nguy cơ xuất hiện biến chứng. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

5.1. Xét nghiệm HBV DNA

HBV DNA giúp đánh giá lượng virus trong máu và mức độ đáp ứng với thuốc kháng virus. Khi điều trị hiệu quả, tải lượng virus thường giảm rõ rệt và có thể xuống dưới ngưỡng phát hiện của xét nghiệm.

5.2. Xét nghiệm chức năng gan

ALT, AST, bilirubin, albumin và các chỉ số liên quan có thể được sử dụng để đánh giá tổn thương và chức năng gan. Men gan bình thường là tín hiệu tích cực nhưng không đủ để tự kết luận bệnh đã khỏi.

5.3. HBsAg, HBeAg và anti-HBe

Tùy giai đoạn bệnh, các dấu ấn virus này có thể được bác sĩ theo dõi nhằm đánh giá diễn biến và đáp ứng điều trị.

5.4. Chức năng thận và các xét nghiệm liên quan

Với người sử dụng một số thuốc nhóm tenofovir, bác sĩ có thể theo dõi creatinine, mức lọc cầu thận và những chỉ số phù hợp để đánh giá chức năng thận.

5.5. Đánh giá xơ hóa và theo dõi ung thư gan

Siêu âm gan, các phương pháp đánh giá độ xơ hóa và xét nghiệm phù hợp có thể được chỉ định tùy nguy cơ. Ngay cả khi HBV được kiểm soát tốt bằng thuốc, một số người vẫn cần tiếp tục chương trình theo dõi ung thư gan theo chỉ định, đặc biệt khi đã có xơ gan hoặc thuộc nhóm nguy cơ.

Người điều trị viêm gan B cần tái khám và thực hiện xét nghiệm định kỳ để đánh giá tải lượng virus, chức năng gan và đáp ứng điều trị

6. Có nên tự mua thuốc điều trị viêm gan B không?

Không nên tự mua hoặc sử dụng thuốc điều trị viêm gan B khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Hai người cùng có HBsAg dương tính nhưng tình trạng bệnh có thể hoàn toàn khác nhau. Một người cần điều trị ngay trong khi người khác chỉ cần theo dõi định kỳ. Tự dùng thuốc có thể dẫn đến nhiều vấn đề:

• Lựa chọn thuốc không phù hợp.
• Sử dụng sai liều hoặc sai cách.
• Không phát hiện tác dụng không mong muốn.
• Bỏ sót tổn thương gan hoặc bệnh đi kèm.
• Tự ngừng thuốc khi virus vừa được kiểm soát.
• Sử dụng thuốc không cần thiết khi chưa có chỉ định.

Người bệnh cũng nên thận trọng với các sản phẩm được quảng cáo là “đào thải virus”, “âm tính viêm gan B” hay “chữa khỏi viêm gan B hoàn toàn”. Thực phẩm bổ sung, thảo dược hoặc sản phẩm hỗ trợ không thể tự động thay thế thuốc kháng virus khi người bệnh đã có chỉ định điều trị. Một số sản phẩm không rõ thành phần còn có khả năng gây tổn thương gan, khiến tình trạng bệnh phức tạp hơn.

Gan là cơ quan chuyển hóa thuốc, vì vậy dùng sai thuốc hoặc sản phẩm không rõ thành phần có thể làm tổn thương gan nặng hơn

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan B kiêng ăn gì và nên ăn gì để bảo vệ lá gan khỏe mạnh?

7. Điều trị viêm gan B cần kết hợp với những biện pháp nào?

Thuốc chỉ là một phần trong quá trình quản lý viêm gan B mạn. Người bệnh cần kết hợp điều trị với lối sống phù hợp và các biện pháp hạn chế lây truyền HBV.

• Hạn chế hoặc tránh rượu bia: Rượu có thể làm tăng gánh nặng tổn thương lên gan. Người mắc viêm gan B nên trao đổi với bác sĩ về việc kiêng rượu, đặc biệt khi đã có viêm gan hoạt động hoặc xơ hóa.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân, béo phì và gan nhiễm mỡ có thể cùng tồn tại với viêm gan B, làm tình trạng gan trở nên phức tạp hơn. Chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp giúp kiểm soát cân nặng cũng như các yếu tố chuyển hóa.
• Thận trọng với thuốc và thực phẩm bổ sung: Không nên tự sử dụng thuốc, thảo dược hoặc sản phẩm “bổ gan” khi chưa rõ thành phần và mức độ an toàn. Người bệnh nên thông báo với bác sĩ về các thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng để hạn chế nguy cơ tương tác hoặc gây độc cho gan.
• Hạn chế lây truyền virus: Người sống cùng hoặc bạn tình của người mắc viêm gan B nên được kiểm tra tình trạng miễn dịch và tiêm vaccine nếu chưa có miễn dịch phù hợp. Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc những vật dụng có khả năng dính máu. Các vết thương hở cần được che phủ phù hợp.

Điều trị viêm gan B cần kết hợp dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám định kỳ và duy trì lối sống bảo vệ gan

8. Khi nào người bệnh viêm gan B cần đi khám ngay?

Người mắc viêm gan B mạn nên tái khám đúng lịch ngay cả khi không có triệu chứng, bởi bệnh có thể tiến triển âm thầm. Ngoài lịch tái khám, cần chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện:

• Vàng da hoặc vàng mắt rõ.
• Nước tiểu sẫm màu bất thường.
• Bụng to nhanh hoặc phù chân.
• Đau bụng tăng hoặc khó chịu nhiều ở vùng mạn sườn phải.
• Nôn nhiều, ăn uống kém rõ rệt.
• Mệt mỏi tăng nhanh, tình trạng toàn thân xấu đi.

Cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay khi nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lú lẫn, ngủ gà hoặc thay đổi ý thức.

Đặc biệt, người đang uống thuốc không nên chờ đến khi có triệu chứng mới tái khám. Xét nghiệm định kỳ mới là cơ sở quan trọng để bác sĩ đánh giá virus có được kiểm soát hay không.

Thăm khám định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường về chức năng gan 

9. Khám và theo dõi viêm gan B tại MSC Clinic

Điều trị viêm gan B không đơn thuần là lựa chọn một loại thuốc kháng virus. Trước khi quyết định dùng thuốc, bác sĩ cần xác định tình trạng hoạt động của HBV, mức độ tổn thương gan, nguy cơ tiến triển và các yếu tố sức khỏe liên quan. Trong quá trình điều trị, người bệnh cũng cần được theo dõi định kỳ để đánh giá khả năng kiểm soát virus và độ an toàn của thuốc.

Tại MSC Clinic, người bệnh viêm gan B được thăm khám theo hướng kết hợp chuyên môn Nội khoa – Truyền nhiễm, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, từ đó xây dựng kế hoạch quản lý phù hợp với từng trường hợp.

9.1. Thăm khám cùng chuyên gia giàu kinh nghiệm về viêm gan B và bệnh lý gan

Một trong những thế mạnh của MSC Clinic là đội ngũ bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Truyền nhiễm, Nội khoa và các bệnh lý về gan.

Trong đó, PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y, có hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm, bệnh lý gan và chuyển hóa.

Thăm khám gan định kỳ giúp phát hiện những tổn thương và bất ổn ngay từ sớm

Bên cạnh đó là BS.CKII Lê Trí Hải – nguyên bác sĩ Chuyên khoa II Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, có khoảng 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Nội tổng hợp.

Đối với người đã phát hiện viêm gan B, bác sĩ không chỉ dựa vào kết quả HBsAg dương tính để quyết định sử dụng thuốc. Tùy trường hợp, quá trình đánh giá có thể xem xét HBV DNA, ALT, HBeAg, chức năng gan, mức độ xơ hóa hoặc xơ gan, tiền sử điều trị và các yếu tố nguy cơ liên quan.

Từ kết quả thăm khám, bác sĩ xác định người bệnh có cần bắt đầu thuốc điều trị viêm gan B hay có thể tiếp tục theo dõi. Với trường hợp có chỉ định điều trị, loại thuốc và kế hoạch theo dõi được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể thay vì áp dụng một phác đồ giống nhau cho tất cả người bệnh.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh có hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm, bệnh lý gan và chuyển hóa

9.2. Theo dõi hiệu quả và độ an toàn của thuốc viêm gan B

Viêm gan B mạn tính thường cần được quản lý trong thời gian dài. Vì vậy, sau khi bắt đầu điều trị, tái khám định kỳ là một phần quan trọng của quá trình sử dụng thuốc.

Bác sĩ có thể theo dõi HBV DNA để đánh giá khả năng ức chế virus, kết hợp kiểm tra men gan và các chỉ số chức năng gan. Với một số thuốc kháng virus, chức năng thận hoặc những yếu tố sức khỏe liên quan cũng cần được kiểm tra tùy từng người bệnh.

Quá trình theo dõi giúp bác sĩ đánh giá thuốc có đang kiểm soát virus phù hợp hay không, phát hiện những vấn đề cần lưu ý trong quá trình sử dụng và điều chỉnh kế hoạch quản lý khi cần thiết.

Đặc biệt, việc HBV DNA giảm thấp hoặc xuống dưới ngưỡng phát hiện không có nghĩa người bệnh có thể tự ngừng thuốc. Quyết định tiếp tục, thay đổi hoặc dừng điều trị cần được bác sĩ đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí.

9.3. Hỗ trợ đánh giá mức độ tổn thương gan bằng hệ thống thiết bị hiện đại

Bên cạnh xét nghiệm, đánh giá cấu trúc và mức độ tổn thương gan cung cấp thêm thông tin quan trọng trong quá trình quản lý viêm gan B.

MSC Clinic trang bị máy siêu âm Doppler màu 4D LOGIQ P9 của GE Healthcare, tích hợp công nghệ siêu âm đàn hồi mô, hỗ trợ đánh giá nhu mô và mức độ xơ hóa gan khi có chỉ định. Kết quả này giúp bác sĩ có thêm cơ sở để nhận định tình trạng tổn thương gan và theo dõi người bệnh.

Siêu âm đo độ đàn hồi gan có thể phát hiện sớm xơ sẹo, tổn thương trong gan

Phòng khám đồng thời trang bị máy huyết học tự động 20 thông số Sysmex XP-100, sản xuất tại Nhật Bản, hỗ trợ thực hiện các xét nghiệm huyết học cần thiết trong quá trình thăm khám và theo dõi sức khỏe.

Việc kết hợp giữa khám chuyên khoa, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ không chỉ tập trung vào tải lượng HBV mà còn đánh giá tình trạng gan và sức khỏe tổng thể của người bệnh.

9.4. Quản lý viêm gan B theo hướng lâu dài và cá thể hóa

Mục tiêu của điều trị viêm gan B mạn không chỉ là làm giảm tải lượng virus tại một thời điểm mà còn hướng đến kiểm soát HBV lâu dài, hạn chế tổn thương gan và giảm nguy cơ bệnh tiến triển.

Vì vậy, tại MSC Clinic, kế hoạch theo dõi được xây dựng dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Bác sĩ có thể điều chỉnh thời điểm tái khám, các xét nghiệm cần thực hiện và phương án quản lý dựa trên đáp ứng điều trị, bệnh lý đi kèm cũng như nguy cơ biến chứng.

Khu vực thăm khám và điều trị tại MSC Clinic được bố trí đảm bảo sự riêng tư, cùng đội ngũ điều dưỡng hỗ trợ người bệnh trong quá trình thực hiện các chỉ định y tế và hướng dẫn theo dõi tại nhà.

Khám và theo dõi viêm gan B định kỳ giúp đánh giá hoạt động của virus, tình trạng gan và điều chỉnh kế hoạch điều trị khi cần thiết

Người bệnh không nên tự mua, đổi hoặc ngừng thuốc viêm gan B chỉ dựa trên triệu chứng hay một kết quả xét nghiệm. Việc thăm khám, đánh giá HBV DNA, chức năng gan và mức độ tổn thương gan giúp bác sĩ lựa chọn phương án phù hợp hơn. Nếu đang nhiễm viêm gan B hoặc đã sử dụng thuốc kháng virus, bạn có thể đăng ký thăm khám tại MSC Clinic để được đánh giá tình trạng gan và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.