Chấn thương cột sống cổ: Triệu chứng & cách xử trí hiệu quả

Chấn thương cột sống cổ là tình trạng tổn thương các cấu trúc ở vùng cổ như đốt sống, đĩa đệm, dây chằng, cơ hoặc tủy sống, thường xảy ra sau tai nạn giao thông, té ngã, chơi thể thao hoặc va đập mạnh. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau cổ âm ỉ hoặc dữ dội, cứng cổ, hạn chế cử động, đau lan lên đầu hoặc xuống vai, cánh tay, tê bì, yếu tay chân; nặng hơn có thể mất cảm giác hoặc rối loạn vận động nếu tủy sống bị tổn thương. Tùy mức độ chấn thương, bác sĩ có thể chỉ định điều trị bảo tồn bằng nẹp cổ, thuốc giảm đau, chống viêm và vật lý trị liệu hoặc can thiệp ngoại khoa khi có gãy xương, mất vững cột sống hay chèn ép tủy, rễ thần kinh.

Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ cung cấp thông tin khoa học, trực quan về tình trạng này, từ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết đến các giải pháp điều trị tiên tiến hiện nay.

Chấn thương cột sống cổ cần được nhận diện và xử lý sớm

1. Chấn thương cột sống cổ là gì?

Chấn thương cột sống cổ là tình trạng tổn thương cấu trúc xương (gãy, rạn, nứt đốt sống), tổn thương hệ thống dây chằng, đĩa đệm hoặc nghiêm trọng hơn là tổn thương tủy sống cổ do các tác động cơ học mạnh từ bên ngoài. Do cấu trúc vùng cổ phải nâng đỡ phần đầu khá nặng nhưng lại có biên độ vận động lớn, vị trí này rất dễ bị tổn thương khi gặp các lực quán tính hoặc lực va đập trực tiếp.

Cấu tạo cột sống cổ

2. Các nguyên nhân phổ biến gây chấn thương cột sống cổ

Tổn thương vùng cổ thường xảy ra đột ngột do các lực tác động cơ học vượt quá giới hạn chịu đựng của hệ xương khớp. Các nguyên nhân hàng đầu bao gồm:

• Tai nạn giao thông: Đây là nguyên nhân gây chấn thương cột sống cổ chiếm tỷ lệ cao nhất. Các cú va chạm trực tiếp hoặc phanh gấp khi điều khiển phương tiện giao thông gây ra hội chứng “giật cổ” (Whiplash), khiến phần đầu bị giật mạnh về phía trước rồi bật ngửa ra sau theo quán tính và xé rách dây chằng cổ.
• Chấn thương thể thao: Thường gặp ở các bộ môn đối kháng như bóng đá, võ thuật hoặc các bộ môn có nguy cơ ngã cao như đua xe, thể dục dụng cụ.
• Tai nạn lao động và tai nạn sinh hoạt: Ngã từ trên cao xuống (giàn giáo, cây cối), trượt chân trong nhà tắm, hoặc có vật nặng rơi từ trên cao trúng vùng đầu, cổ.
• Bạo lực hoặc hành vi cố ý gây thương tích: Các tác động trực tiếp bằng vật cứng hoặc đòn đánh mạnh vào vùng gáy, cổ.

Va chạm trực tiếp gây ra hội chứng giật cổ

3. Phân loại các dạng chấn thương cột sống cổ thường gặp và triệu chứng

Tùy thuộc vào mức độ và vị trí lực tác động, chấn thương cột sống cổ được chia thành nhiều dạng khác nhau với các biểu hiện lâm sàng đặc trưng:

3.1. Chấn thương phần mềm (bong gân, căng cơ cổ)

Đây là dạng tổn thương nhẹ nhất, xảy ra khi các cơ hoặc dây chằng hỗ trợ cột sống cổ bị kéo căng quá mức hoặc rách nhỏ.

Người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ hoặc dữ dội vùng gáy, cơn đau tăng lên khi quay đầu; cổ bị cứng, giới hạn vận động; có thể kèm theo đau đầu vùng chẩm (sau gáy).

Căng cơ cổ gây ra những cơn đau nhức khi cử động

3.2. Gãy xương, nứt hoặc vỡ đốt sống cổ

Lực tác động mạnh khiến một hoặc nhiều đốt sống từ C1 đến C7 bị rạn nứt, vỡ lún hoặc gãy hoàn toàn. Dạng chấn thương này cực kỳ nguy hiểm vì các mảnh xương vỡ có thể đâm vào tủy sống.

Người bệnh sẽ thấy đau chói, đau dữ dội tại vị trí đốt sống bị gãy; sưng nề, bầm tím vùng cổ; có cảm giác cột sống cổ bị mất vững, không thể tự nâng đỡ đầu; đau tăng  rõ rệt khi có bất kỳ cử động nhỏ nào.

3.3. Trật khớp đốt sống cổ

Đây là tình trạng các đốt sống cổ bị lệch ra khỏi vị trí giải phẫu bình thường, làm mất đường cong sinh lý cột sống. Trật khớp thường đi kèm với rách hệ thống dây chằng giữ vững cột sống.

Triệu chứng thường gặp của tình trạng này là biến dạng vùng cổ có thể nhìn thấy bằng mắt thường (cổ bị vẹo, gập về một bên); đau đớn dữ dội; xuất hiện các dấu hiệu chèn ép thần kinh ngay lập tức nếu khớp trật gây hẹp ống sống.

>> Tìm hiểu thêm: Thoái hóa cột sống cổ gây đau đầu phải làm sao?

Trật khớp đốt sống cổ là chấn thương cột sống cổ nguy hiểm

3.4. Chấn thương tủy sống cổ

Đây là biến chứng nặng nề nhất của chấn thương cột sống cổ. Tủy sống có thể bị phù nề, xuất huyết, chèn ép do mảnh xương hay đĩa đệm hoặc tổn thương chức năng hoàn toàn do đụng dập nặng.

Triệu chứng:

• Tổn thương tủy cổ cao (C0-C2): Gây liệt hoàn toàn tứ chi, mất cảm giác hoàn toàn từ cổ trở xuống, mất tự chủ đại tiểu tiện. Do đoạn tủy này nằm sát trung tâm hô hấp và chi phối rễ thần kinh hoành, tổn thương có thể gây liệt cơ hoành lập tức, dẫn đến suy hô hấp cấp và tử vong tại chỗ nếu không được cấp cứu kịp thời.
• Tổn thương tủy cổ thấp (C3-C7): Thường gây liệt tứ chi không hoàn toàn (hoặc liệt nửa người tùy tổn thương). Đối với hai tay, người bệnh có biểu hiện yếu cơ, giảm cơ lực hoặc mất vận động một số nhóm cơ tùy thuộc vào vị trí khoanh tủy bị ảnh hưởng, kèm theo giảm hoặc mất cảm giác ở vùng ngực, bụng và hai chân.

4. Chấn thương cột sống cổ có nguy hiểm không?

Câu trả lời là CÓ – đây là một trong những dạng chấn thương ngoại khoa nguy hiểm, mức độ biến chứng phụ thuộc vào việc tủy sống có bị tổn thương hay không và vị trí tổn thương trên đốt sống cổ. Các biến chứng và hệ lụy dài hạn bao gồm:

• Tử vong nhanh chóng: Do suy hô hấp cấp khi tổn thương trung tâm hô hấp ở tủy cổ cao.
• Tàn phế suốt đời: Liệt hoàn toàn hoặc không hoàn toàn tứ chi, khiến người bệnh mất khả năng tự phục vụ, phải phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.
• Biến chứng do nằm lâu: Loét tỳ đè vùng cùng cụt, gót chân; nhiễm trùng đường tiết niệu do đặt ống thông tiểu lâu ngày; viêm phổi do ứ đọng đờm; teo cơ, cứng khớp.
• Rối loạn thần kinh thực vật: Hạ huyết áp tư thế, tăng hoặc giảm tiết mồ hôi bất thường, cảm giác nóng lạnh thất thường do rối loạn điều hòa thân nhiệt.

Chấn thương cột sống cổ không được điều trị kịp thời sẽ gây biến chứng hạ huyết áp tư thế

5. Hướng dẫn sơ cứu chấn thương cột sống cổ đúng cách

5.1. Những việc CẦN LÀM ngay lập tức

• Gọi cấp cứu: Quay số 115 hoặc liên hệ với cơ sở y tế gần nhất để được nhân viên y tế hướng dẫn cách xử trí.
• Giữ cố định trục đầu – cổ – thân mình: Yêu cầu nạn nhân nằm yên, tuyệt đối không tự ý cử động đầu. Giữ đầu ở tư thế trung lập, đảm bảo đầu – cổ – cột sống thẳng hàng. Nếu nạn nhân có tư thế co quắp hoặc lệch vẹo sau tai nạn, hãy giữ nguyên tư thế đó và cố định trục cơ thể, không cố tình kéo nắn lại.
• Cố định cột sống cổ bằng vật liệu có sẵn: Dùng bao cát, gối dày, gạch hoặc quần áo cuộn chặt chèn vào hai bên cổ của nạn nhân để tránh đầu bị lắc lư.
• Kiểm tra đường thở: Nếu nạn nhân khó thở, hãy nới lỏng cổ áo hoặc cà vạt. Nếu nạn nhân bất tỉnh hoặc ngừng thở và cần hồi sức tim phổi (CPR), chỉ thực hiện ấn ngực, tránh tối đa việc ngửa đầu/nâng cằm của nạn nhân quá mức.

Chấn thương cột sống cổ do tai nạn cần được xử lý đúng cách

5.2. Những việc TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC LÀM

• KHÔNG bế thốc, cõng, xách nách hoặc bế ngửa nạn nhân.
• KHÔNG cố gắng tháo mũ bảo hiểm của nạn nhân, tránh làm co kéo mạnh cột sống cổ.
• KHÔNG cho nạn nhân ngồi dậy, quay đầu sang trái/phải hoặc uống nước.
• KHÔNG di chuyển nạn nhân ra khỏi hiện trường trừ khi nơi đó có nguy cơ cháy nổ, sập đổ cao. Nếu bắt buộc di chuyển, phải sử dụng cáng cứng và có nhiều người cùng phối hợp cố định đầu – cổ, thân – hông và chân để giữ cơ thể nạn nhân thành một khối thẳng hàng.

Nếu sơ cứu sai kỹ thuật, các mảnh xương gãy hoặc khối đĩa đệm có thể dịch chuyển, chèn ép trực tiếp lên tủy sống, dẫn đến liệt hoàn toàn tứ chi, suy hô hấp cấp và tăng nguy cơ tử vong.

6. Quy trình chẩn đoán chấn thương cột sống cổ tại bệnh viện

Khi nạn nhân được đưa đến phòng cấp cứu, các bác sĩ sẽ tiến hành cố định vùng cổ bằng nẹp chuyên dụng trước khi thực hiện các bước thăm khám tiếp theo:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra các phản xạ thần kinh, đánh giá cơ lực của hai tay, hai chân và kiểm tra cảm giác nông sâu để xác định sơ bộ có tổn thương tủy sống hay không.
• Chụp X-quang cột sống cổ thẳng – nghiêng: Giúp phát hiện các tổn thương xương lớn, trật khớp rõ ràng hoặc mất đường cong sinh lý.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan): Cho hình ảnh sắc nét về các vết rạn xương nhỏ, các mảnh xương vỡ và mức độ hẹp của lòng ống sống do xương chèn ép.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp đánh giá tổn thương phần mềm và thần kinh, cho thấy rõ tình trạng phù nề tủy, xuất huyết tủy, rách dây chằng và thoát vị đĩa đệm cấp tính do chấn thương.

Hình chụp X-quang cột sống cổ giúp bác sĩ phát hiện tổn thương xương lớn

7. Các phương pháp điều trị chấn thương cột sống cổ

Tùy theo mức độ tổn thương và tính vững của cột sống, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp:

7.1. Điều trị bảo tồn (không phẫu thuật)

Áp dụng cho các trường hợp chấn thương nhẹ, cột sống còn vững (bong gân, rạn xương nhẹ không di lệch, nứt đốt sống vững).

• Bất động cột sống: Sử dụng nẹp cổ cứng hoặc khung Halo cố định đầu vào vai trong vòng 6-12 tuần để xương và dây chằng có thời gian liền lại.
• Dùng thuốc: Người bệnh có thể được cho dùng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giãn cơ để giảm triệu chứng khó chịu đang gặp phải. Trong các trường hợp tổn thương tủy cấp, việc sử dụng Corticoid liều cao cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng theo từng trường hợp cụ thể, không áp dụng thường quy.
• Vật lý trị liệu: Sau giai đoạn bất động, người bệnh cần tập các bài tập vận động cổ nhẹ nhàng để tránh cứng khớp và teo cơ.

Người bệnh cần được chuyên gia vật lý trị liệu – phục hồi chức năng hỗ trợ tập luyện đúng cách

7.2. Điều trị ngoại khoa (phẫu thuật)

Chỉ định bắt buộc đối với các trường hợp cột sống cổ mất vững, gãy di lệch, trật khớp không thể nắn chỉnh bảo tồn, hoặc có bằng chứng mảnh xương/đĩa đệm chèn ép trực tiếp vào tủy sống gây tổn thương thần kinh tiến triển (suy hô hấp, mất cảm giác, liệt).

• Phẫu thuật lối trước (ACDF): Tiếp cận từ phía trước cổ, loại bỏ đĩa đệm hoặc đốt sống vỡ, giải ép tủy và đặt lồng liên đốt sống (cage) hoặc đĩa đệm nhân tạo kết hợp nẹp vít cố định.
• Phẫu thuật lối sau: Tiếp cận từ gáy, cắt bản sống để giải ép tủy, sau đó đặt nẹp vít qua cuống sống để cố định các đốt sống lại với nhau.

8. Khám và điều trị chấn thương cột sống cổ tại MSC Clinic

MSC Clinic chuyên tiếp nhận các trường hợp chấn thương cột sống cổ mức độ nhẹ đến trung bình (chấn thương phần mềm, hội chứng Whiplash, phục hồi sau phẫu thuật) và các bệnh lý cột sống cổ mạn tính (thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cổ…).

>> Đọc thêm: Địa chỉ chữa thoái hoá đốt sống cổ uy tín mà bạn nên biết

Đội ngũ bác sĩ là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực cơ xương khớp:

MSC Clinic quy tụ đội ngũ bác sĩ cơ xương khớp là các chuyên gia đầu ngành đã và đang công tác tại các bệnh viện Trung ương tuyến đầu như:

• BSCKII Trần Trọng Thắng: Giám đốc chuyên môn Phòng khám Đa khoa MSC, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực cơ xương khớp. Bác sĩ có chuyên môn sâu về phục hồi chức năng, giúp bệnh nhân phục hồi tối đa sau phẫu thuật và chấn thương cơ xương khớp.
• ThS.BS Nguyễn Trần Trung: Phó trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E. Bác sĩ có kinh nghiệm chuyên sâu về y học tái tạo, ứng dụng các phương pháp điều trị tân tiến nhằm kích thích khả năng tự phục hồi của cơ thể.
• BSCKII Nguyễn Đức Hiếu: Bác sĩ chuyên khoa Nội Cơ xương khớp tại MSC Clinic, từng công tác tại Bệnh viện Đại học Y, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Thu Cúc…
• BSCKII Trần Khanh: Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, hơn 30 năm kinh nghiệm điều trị các bệnh lý cơ xương khớp.
• BSCKII Nguyễn Tường Vân: Trưởng khoa Lão khoa – Cơ xương khớp, Bệnh viện Bãi Cháy. Bác sĩ có kinh nghiệm chuyên sâu về điều trị bệnh lý cơ xương khớp cho người cao tuổi.

BSCKII Trần Trọng Thắng thăm khám cho bệnh nhân

Trang thiết bị hiện đại:

MSC Clinic sở hữu hệ thống trang thiết bị hiện đại hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán chính xác tình trạng và tăng hiệu quả quá trình tập vật lý trị liệu – phục hồi chức năng:

• Máy siêu âm Doppler cơ xương khớp độ phân giải cao giúp phát hiện sớm tổn thương cột sống cổ.
• Máy chụp X-quang kỹ thuật số hỗ trợ chẩn đoán chính xác cấu trúc cột sống cổ và mô mềm xung quanh.
• Máy xung kích, xung điện đa năng giúp giảm đau, tăng tuần hoàn máu, giảm áp lực lên đĩa đệm và phục hồi nhanh các tổn thương mô mềm.

Hệ thống máy chụp X-quang hiện đại 

Đối với các trường hợp chấn thương đốt sống cổ mức độ nhẹ, các bệnh lý cơ xương khớp mạn tính hoặc người bệnh cần phục hồi chức năng sau phẫu thuật, MSC Clinic áp dụng phác đồ kết hợp toàn diện giữa y học tái tạo như tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) và liệu trình vật lý trị liệu, phục hồi chức năng cá nhân hóa, mang lại nhiều lợi ích vượt trội:

• Kích thích cơ thể tự sửa chữa và tái tạo các tổn thương sâu tại hệ thống dây chằng cột sống, đĩa đệm và sụn khớp đốt sống cổ.
• Giảm áp lực lên đĩa đệm và rễ thần kinh, kéo giãn và tăng độ dẻo dai cho cơ cổ, phục hồi vận động của cột sống cổ.
• Giảm phụ thuộc vào các loại thuốc giảm đau, kháng viêm hệ thống, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phải can thiệp phẫu thuật ngoại khoa phức tạp tại vùng cổ.

Nhờ sự kết hợp giữa đội ngũ chuyên gia cơ xương khớp đầu ngành và hệ thống trang thiết bị hiện đại, phương pháp điều trị tiến tiến đã mang lại hiệu quả điều trị vượt trội cho người bệnh.

Diva Mỹ Linh chia sẻ quá trình điều trị tại MSC Clinic

Chấn thương cột sống cổ là tai nạn không mong muốn nhưng hoàn toàn có thể được giảm thiểu tối đa biến chứng nếu chúng ta có kiến thức đúng đắn. Tuyệt đối không tự ý xử trí nếu không nắm vững kỹ thuật, hãy liên hệ với nhân viên y tế để nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế, tiến hành đánh giá chính xác tổn thương và điều trị kịp thời.

PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC

Hotline: 0975 576 376

Địa chỉ:

• MSC Hà Nội: TT20-21-22, 204 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.
• MSC Quảng Ninh: A12-01 KĐT Monbay, Phường Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh.

Fanpage:

• MSC Hà Nội: https://www.facebook.com/mscclinicvn
• MSC Quảng Ninh: https://www.facebook.com/MSCClinicQN