Viêm gan B cấp tính là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Viêm gan B cấp tính là giai đoạn nhiễm virus viêm gan B (HBV) mới xảy ra, có thể diễn biến âm thầm hoặc gây ra các triệu chứng thoáng qua, không đặc hiệu. Phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh có khả năng loại bỏ virus sau giai đoạn cấp, nhưng một số trường hợp có thể diễn biến nặng hoặc chuyển sang nhiễm HBV mạn tính. Vì vậy, nhận biết triệu chứng và theo dõi chức năng gan có ý nghĩa quan trọng. Cùng MSC Clinic tìm hiểu chi tiết về bệnh, phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa qua bài viết dưới đây.

Viêm gan B cấp tính xảy ra trong giai đoạn đầu sau khi cơ thể nhiễm virus HBV

1. Viêm gan B cấp tính là gì?

Viêm gan B cấp tính là tình trạng nhiễm virus HBV mới mắc, diễn ra trong khoảng 6 tháng đầu sau khi nhiễm. Bệnh có thể không gây triệu chứng ở giai đoạn ủ bệnh và khởi phát một số biểu hiện ở các giai đoạn tiếp theo.

Sau khi xâm nhập cơ thể, HBV tồn tại và nhân lên trong tế bào gan. Phản ứng miễn dịch nhằm chống lại virus có thể gây viêm và tổn thương tế bào gan, làm tăng men gan và xuất hiện các biểu hiện lâm sàng.

Điểm cần phân biệt là viêm gan B cấp tính và viêm gan B mạn tính không phải cùng một giai đoạn bệnh. Nếu cơ thể kiểm soát được virus sau đợt nhiễm cấp, người bệnh có thể hồi phục. Ngược lại, nếu HBsAg tiếp tục tồn tại từ 6 tháng trở lên, người bệnh được xác định nhiễm HBV mạn tính.

Nguy cơ chuyển thành mạn tính phụ thuộc nhiều vào độ tuổi nhiễm bệnh. Khoảng 80-90% trẻ nhiễm từ thời kỳ sơ sinh và 30-50% trẻ nhiễm ở độ tuổi 1-5 tiến triển thành viêm gan B mạn tính, trong khi ở người trưởng thành khỏe mạnh, tỷ lệ này là dưới 5%.

Viêm gan B cấp tính có thể phục hồi nếu được phát hiện và điều trị kịp thời

2. Nguyên nhân gây viêm gan B cấp tính

Nguyên nhân của viêm gan B cấp tính là cơ thể nhiễm virus HBV. Virus chủ yếu lây truyền qua các con đường sau:

2.1. Đường máu

HBV có thể xâm nhập khi máu chứa virus đi vào cơ thể người chưa có miễn dịch. Những tình huống nguy cơ trong sinh hoạt hàng ngày gồm dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có thể dính máu của người bệnh.

Trong các hoạt động y tế và làm đẹp, việc dùng chung kim tiêm hoặc sử dụng dụng cụ phẫu thuật, xăm hình, xỏ khuyên không được tiệt khuẩn đúng cách cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

2.2. Quan hệ tình dục

HBV có thể lây qua quan hệ tình dục không an toàn với người nhiễm virus. Nguy cơ cao hơn ở người chưa được tiêm vaccine hoặc chưa hình thành miễn dịch bảo vệ.

2.3. Từ mẹ sang con

Người mẹ nhiễm HBV có thể truyền virus cho trẻ, chủ yếu trong quá trình sinh. Đây là đường lây cần đặc biệt lưu ý vì trẻ nhiễm HBV từ thời kỳ sơ sinh có nguy cơ cao tiến triển thành viêm gan B mạn tính.

HBV có thể lây truyền qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con

HBV không lây qua những tiếp xúc sinh hoạt thông thường như ngồi ăn cùng, làm việc cùng hoặc ở chung không gian. Hiểu đúng con đường lây bệnh sẽ giúp phòng bệnh hiệu quả, đồng thời hạn chế tâm lý kỳ thị người nhiễm virus.

>> Tìm hiểu thêm: Cần làm gì khi bị viêm gan B? Lời khuyên về phương pháp xử trí từ chuyên gia

3. Triệu chứng viêm gan B cấp tính

Viêm gan B cấp tính có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Khi xuất hiện, các biểu hiện thường gặp gồm mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau bụng, nước tiểu sẫm màu và vàng da, vàng mắt.

3.1. Mệt mỏi, chán ăn

Người bệnh có thể cảm thấy mệt kéo dài, thiếu năng lượng, giảm khả năng làm việc và ăn uống kém. Đây là triệu chứng khá phổ biến nhưng không đặc hiệu cho viêm gan B.

3.2. Buồn nôn, nôn và khó chịu vùng bụng

Buồn nôn, nôn hoặc khó chịu ở vùng bụng có thể xuất hiện trong giai đoạn gan đang bị viêm. Một số người cảm thấy đau hoặc tức vùng bụng trên bên phải ở vị trí của lá gan.

3.3. Sốt và đau nhức cơ thể

Giai đoạn đầu, người bệnh có thể sốt nhẹ, đau cơ hoặc đau khớp. Những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với cảm cúm hoặc các bệnh nhiễm virus khác.

3.4. Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu

Tình trạng tổn thương gan có thể làm rối loạn quá trình xử lý và bài tiết bilirubin, khiến nước tiểu sẫm màu như nước trà và phân nhạt màu hơn bình thường. Đây là những dấu hiệu có thể xuất hiện khi người bệnh bị ứ mật, thường đi kèm với vàng da, vàng mắt.

3.5. Vàng da, vàng mắt

Phần lòng trắng của mắt và da chuyển sang màu vàng do bilirubin tăng là biểu hiện dễ nhận biết hơn của viêm gan. Tuy nhiên, mức độ vàng da không phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương gan, vì vậy vẫn cần xét nghiệm để đánh giá.

Mệt mỏi, chán ăn có thể xuất hiện ở bệnh nhân viêm gan B cấp tính

3.6. Ngứa da

Một số người mắc viêm gan B cấp tính có thể bị ngứa da do các chất liên quan đến mật tích tụ trong máu khi chức năng bài tiết mật bị ảnh hưởng. Cảm giác ngứa có thể xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể, không nhất thiết kèm theo phát ban; tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc hiệu để xác định nhiễm HBV.

4. Viêm gan B cấp tính có nguy hiểm không?

Phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh mắc viêm gan B cấp tính có thể tự khỏi. Tuy nhiên, không vì thế mà chúng ta chủ quan, vì bệnh hoàn toàn có nguy cơ tiến triển nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử lý phù hợp.

4.1. Viêm gan nặng và suy gan cấp

Một tỷ lệ nhỏ người bệnh có thể bị tổn thương gan nghiêm trọng, khiến chức năng gan suy giảm nhanh. Khi đó có thể xuất hiện vàng da tăng nhanh, rối loạn đông máu, chảy máu bất thường, lú lẫn, ngủ gà hoặc thay đổi ý thức.

Suy gan cấp là tình trạng nguy hiểm, cần được theo dõi và điều trị khẩn cấp tại bệnh viện. Người bệnh không nên tự xử trí tại nhà nếu xuất hiện những dấu hiệu kể trên.

4.2. Chuyển sang viêm gan B mạn tính

Nếu cơ thể không loại bỏ được HBV và HBsAg vẫn dương tính sau 6 tháng, tình trạng nhiễm virus được xác định là mạn tính. Khi HBV tồn tại kéo dài, một số người có nguy cơ phát triển viêm gan mạn, xơ hóa gan, xơ gan và ung thư gan. Vì vậy, người mắc viêm gan B cấp tính vẫn cần theo dõi và tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ, kể cả khi không có biểu hiện hoặc triệu chứng đã cải thiện.

6 tháng là thời gian từ viêm gan B cấp tính chuyển sang viêm gan B mạn tính

5. Chẩn đoán viêm gan B cấp tính bằng cách nào?

Chẩn đoán viêm gan B cấp tính cần kết hợp tiền sử phơi nhiễm, triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm máu. Không thể chỉ dựa vào các dấu hiệu ngoài da hoặc men gan tăng để kết luận người bệnh đang nhiễm HBV cấp.

5.1. Xét nghiệm dấu ấn HBV

HBsAg cho biết cơ thể đang có tình trạng nhiễm HBV nhưng không đủ để tự phân biệt nhiễm cấp hay mạn.

Một dấu ấn quan trọng hỗ trợ xác định nhiễm HBV cấp là IgM anti-HBc. Bác sĩ sẽ đọc kết quả này cùng HBsAg và các dấu ấn virus khác như anti-HBs, HBeAg, anti-HBc toàn phần để xác định giai đoạn nhiễm HBV. Trong một số trường hợp, HBV DNA được thực hiện để đánh giá sự hiện diện và mức độ nhân lên của virus.

5.2. Đánh giá chức năng gan

Các xét nghiệm ALT, AST, bilirubin và những chỉ số liên quan giúp đánh giá mức độ tổn thương cũng như chức năng gan. Khi nghi ngờ bệnh diễn biến nặng, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm phản ánh khả năng tổng hợp và đông máu như PT/INR, albumin để đánh giá nguy cơ suy gan.

5.3. Chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm không phải phương pháp xác định viêm gan B cấp tính nhưng có thể hỗ trợ đánh giá hình thái gan, đường mật và loại trừ một số nguyên nhân khác gây đau bụng hoặc vàng da.

Xét nghiệm các dấu ấn HBV kết hợp đánh giá chức năng gan giúp bác sĩ xác định tình trạng bệnh

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan B lây qua đường nào? Cách phòng ngừa lây nhiễm viêm gan B

6. Điều trị viêm gan B cấp tính

Phần lớn người trưởng thành mắc viêm gan B cấp tính không cần sử dụng thuốc kháng virus đặc hiệu mà chủ yếu được theo dõi và điều trị hỗ trợ. Thuốc kháng virus có thể được cân nhắc ở những trường hợp bệnh nặng hoặc có nguy cơ suy gan theo đánh giá của bác sĩ.

6.1. Điều trị hỗ trợ

Người bệnh cần nghỉ ngơi phù hợp, đảm bảo dinh dưỡng, bổ sung đủ nước theo nhu cầu của cơ thể và tránh những yếu tố có thể khiến gan tiếp tục bị tổn thương. Nếu buồn nôn hoặc ăn uống kém, chế độ ăn có thể được điều chỉnh thành các bữa nhỏ để dễ tiêu hóa hơn.

6.2. Sử dụng thuốc khi có chỉ định

Thuốc kháng virus không được sử dụng thường quy cho mọi trường hợp viêm gan B cấp tính vì phần lớn người trưởng thành có hệ miễn dịch bình thường có thể tự loại bỏ virus. Với trường hợp diễn biến nặng, đặc biệt khi chức năng tổng hợp của gan bị suy giảm, biểu hiện qua rối loạn đông máu; suy gan cấp hoặc có diễn biến bệnh nặng kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị kháng virus và theo dõi chặt chẽ. Người bệnh không nên tự mua thuốc chỉ dựa trên kết quả HBsAg dương tính hoặc men gan tăng.

6.3. Tránh rượu bia và thuốc không rõ nguồn gốc

Trong thời gian gan đang bị tổn thương, cần tránh rượu bia. Người bệnh cũng không nên tự sử dụng thảo dược, thực phẩm bổ sung hoặc sản phẩm được quảng cáo “giải độc gan”, “mát gan” khi chưa được bác sĩ tư vấn.

6.4. Tái khám sau giai đoạn cấp

Ngay cả khi đã hết vàng da, ăn uống tốt và cảm thấy khỏe hơn, người bệnh vẫn cần tái khám. Xét nghiệm theo dõi giúp xác định cơ thể đã kiểm soát được HBV hay tình trạng nhiễm virus tiếp tục kéo dài.

Người mắc viêm gan B cấp cần theo dõi chức năng gan và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ

7. Phòng ngừa viêm gan B cấp tính

Tiêm vaccine viêm gan B là biện pháp quan trọng để phòng nhiễm HBV. Bên cạnh đó, mỗi người cần chủ động hạn chế tiếp xúc với máu và dịch cơ thể có nguy cơ chứa virus.

7.1. Tiêm vaccine viêm gan B

Người chưa nhiễm HBV và chưa có miễn dịch nên được tư vấn tiêm vaccine viêm gan B. Việc tiêm đủ liều, đúng lịch giúp hình thành miễn dịch bảo vệ và giảm nguy cơ nhiễm virus. Người chưa rõ tình trạng nhiễm bệnh hoặc lịch sử tiêm chủng nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn xét nghiệm và tiêm phòng phù hợp.

Tiêm vaccine viêm gan B đầy đủ, đúng lịch giúp phòng ngừa nhiễm HBV

7.2. Quan hệ tình dục an toàn

Sử dụng biện pháp bảo vệ giúp hạn chế nguy cơ lây truyền HBV qua đường tình dục. Bạn tình của người nhiễm HBV nên kiểm tra tình trạng miễn dịch và tiêm vaccine khi phù hợp.

7.3. Không dùng chung vật dụng có nguy cơ dính máu

Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng và các dụng cụ có thể gây chảy máu. Khi xăm, xỏ khuyên hoặc thực hiện thủ thuật, cần lựa chọn cơ sở tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Nếu vừa xảy ra phơi nhiễm với máu hoặc dịch cơ thể có nguy cơ chứa HBV, người chưa có miễn dịch nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, thường trong vòng 24 giờ và không quá 7 ngày sau phơi nhiễm, để được bác sĩ đánh giá và cân nhắc tiêm HBIG kèm vaccine nhằm giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

7.4. Dự phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con

Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm sàng lọc viêm gan B. Nếu nhiễm HBV, người mẹ cần được đánh giá chức năng gan và tải lượng virus để xây dựng kế hoạch theo dõi, dự phòng lây truyền cho trẻ.

Trong thai kỳ: Với thai phụ có tải lượng HBV cao, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus tenofovir nhằm giảm nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con. Thời điểm bắt đầu và thời gian dùng thuốc được quyết định theo tình trạng cụ thể; người mẹ không nên tự dùng hoặc tự ý ngừng thuốc.

Ngay sau sinh: Trẻ có mẹ nhiễm HBV cần được tiêm vaccine viêm gan B kết hợp globulin miễn dịch viêm gan B (HBIG) trong vòng 12 giờ đầu, tại hai vị trí tiêm khác nhau. Biện pháp này vẫn cần thực hiện dù người mẹ đã dùng thuốc kháng virus trong thai kỳ. Sau đó, trẻ cần hoàn thành lịch tiêm và xét nghiệm HBsAg, anti-HBs khi được 9-12 tháng tuổi để đánh giá tình trạng nhiễm virus và miễn dịch bảo vệ.

Trẻ em cần được tiêm vaccine phòng viêm gan B ngay sau sinh để phòng tránh nguy nhiễm bệnh

8. Khám và theo dõi viêm gan B tại MSC Clinic

Với người nghi ngờ hoặc đã phát hiện viêm gan B cấp tính, việc thăm khám giúp xác định tình trạng nhiễm HBV, đánh giá mức độ ảnh hưởng đến gan và theo dõi quá trình hồi phục.

8.1. Thăm khám cùng chuyên gia giàu kinh nghiệm

Tại MSC Clinic, người bệnh được trực tiếp thăm khám với PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y, với hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực truyền nhiễm, gan và chuyển hóa.

Bác sĩ sẽ kết hợp kiểm tra tiền sử phơi nhiễm, triệu chứng và các xét nghiệm liên quan để đánh giá tình trạng nhiễm HBV, mức độ tổn thương gan và nguy cơ diễn biến nặng. Người bệnh cũng được hướng dẫn theo dõi sau giai đoạn cấp nhằm xác định khả năng hồi phục hoặc phát hiện tình trạng nhiễm HBV kéo dài.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh có nhiều năm kinh nghiệm trong thăm khám các bệnh truyền nhiễm và bệnh lý gan

8.2. Trang thiết bị hỗ trợ đánh giá sức khỏe gan

MSC Clinic được trang bị hệ thống xét nghiệm hỗ trợ đánh giá các chỉ số miễn dịch, sinh hóa và đông máu, giúp phát hiện dấu ấn nhiễm virus viêm gan B, đánh giá mức độ tổn thương gan và theo dõi chức năng gan, từ đó hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán, đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh và đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Phòng khám đồng thời sử dụng máy siêu âm Doppler màu 4D LOGIQ P9 của GE Healthcare, tích hợp công nghệ siêu âm đàn hồi mô, hỗ trợ đánh giá nhu mô và mức độ xơ hóa gan khi có chỉ định.

Việc kết hợp giữa thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ có thêm cơ sở để đánh giá tình trạng gan và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.

Bệnh nhân điều trị tại MSC Clinic sẽ được bác sĩ đánh giá và theo dõi sức khỏe gan

8.3. Theo dõi định kỳ và tư vấn chăm sóc sức khỏe gan

Tại MSC Clinic, người bệnh được thiết kế lịch theo dõi và tái khám phù hợp với tình trạng bệnh. Qua thăm khám và các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ đánh giá tiến triển hồi phục, theo dõi dấu ấn nhiễm HBV và phát hiện sớm những bất thường để xử trí hoặc chuyển tuyến kịp thời khi cần. Việc tái khám vẫn cần được duy trì ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện.

Người bệnh đồng thời được tư vấn chế độ dinh dưỡng cân đối, nghỉ ngơi phù hợp, điều chỉnh hoạt động theo thể trạng và tránh rượu bia. Bác sĩ cũng hướng dẫn những lưu ý khi sử dụng thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung nhằm hạn chế nguy cơ gây thêm tổn thương gan. Các biện pháp này hỗ trợ quá trình hồi phục; kết hợp theo dõi định kỳ giúp phát hiện tình trạng nhiễm HBV kéo dài hoặc diễn biến nặng để có hướng điều trị phù hợp.

Nếu nghi ngờ nhiễm viêm gan B hoặc cần kiểm tra sức khỏe gan, bạn có thể đăng ký thăm khám tại MSC Clinic để được bác sĩ đánh giá tình trạng và tư vấn kế hoạch theo dõi phù hợp.