Gãy xương bánh chè: Triệu chứng, cách sơ cứu và điều trị

Gãy xương bánh chè là tình trạng xương bánh chè ở phía trước khớp gối bị nứt hoặc gãy do chấn thương, khiến người bệnh đau dữ dội, sưng nề và khó hoặc không thể duỗi thẳng chân. Khi gặp chấn thương này, người bệnh cần nhanh chóng đưa chân về tư thế nghỉ ngơi, tránh cố gắng đứng dậy hoặc đi lại, cố định tạm thời bằng nẹp hoặc vật cứng, chườm lạnh để giảm sưng và tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh khớp gối. Sau đó, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang hoặc MRI khi cần thiết để đánh giá mức độ tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, có thể bao gồm điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật.

Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, phương pháp điều trị cũng như những lưu ý quan trọng trong quá trình phục hồi sau gãy xương bánh chè.

Gãy xương bánh chè là chấn thương vùng khớp gối có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng đi lại và vận động của người bệnh 

1. Gãy xương bánh chè là gì?

Gãy xương bánh chè là tình trạng xương bánh chè bị nứt, gãy hoặc vỡ do tác động của lực chấn thương vượt quá khả năng chịu đựng của xương. Xương bánh chè là một xương nhỏ nằm ở phía trước khớp gối, có vai trò bảo vệ khớp và hỗ trợ hoạt động duỗi gối thông qua hệ thống gân cơ tứ đầu đùi.

Khi xương bánh chè bị gãy, chức năng vận động của khớp gối có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Người bệnh thường gặp khó khăn khi đứng dậy, đi lại hoặc thực hiện các động tác liên quan đến gập duỗi đầu gối. Tùy theo mức độ tổn thương, gãy xương bánh chè có thể được chia thành nhiều dạng khác nhau như:

• Gãy không di lệch.
• Gãy di lệch.
• Gãy ngang.
• Gãy dọc.
• Gãy nhiều mảnh.
• Gãy hở.

Trong thực tế, thuật ngữ vỡ xương bánh chè thường được sử dụng để chỉ những trường hợp gãy nhiều mảnh hoặc tổn thương nặng khiến cấu trúc xương bị phá vỡ đáng kể. Đây là loại chấn thương cần được đánh giá và xử trí kịp thời nhằm hạn chế nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến chức năng vận động của khớp gối.

Xương bánh chè nằm phía trước khớp gối, có vai trò bảo vệ khớp và hỗ trợ hoạt động duỗi gối

2. Nguyên nhân gây gãy xương bánh chè

Xương bánh chè nằm ngay phía trước khớp gối nên rất dễ chịu tác động trực tiếp khi xảy ra chấn thương.

2.1. Va đập trực tiếp vào đầu gối

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất. Tai nạn giao thông, đặc biệt là va chạm xe máy, có thể khiến đầu gối đập mạnh vào mặt đường hoặc các vật cứng phía trước. Lực tác động lớn có thể làm xương bánh chè bị nứt hoặc gãy ngay lập tức.

>> Đọc thêm: Chấn thương đầu gối khi chơi thể thao

2.2. Té ngã

Ngã chống gối trực tiếp xuống nền cứng là nguyên nhân phổ biến ở người cao tuổi hoặc người tham gia hoạt động thể thao. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào lực va chạm và chất lượng xương của từng người.

Té ngã chống gối xuống nền cứng có thể làm tăng nguy cơ nứt hoặc gãy xương bánh chè

2.3. Co cơ tứ đầu đùi quá mạnh

Trong một số trường hợp hiếm gặp, xương bánh chè có thể bị gãy gián tiếp do lực co kéo mạnh từ cơ tứ đầu đùi. Tình huống này thường xảy ra khi người bệnh cố gắng chống ngã hoặc thực hiện động tác đột ngột với cường độ lớn.

2.4. Loãng xương

Người lớn tuổi bị loãng xương có nguy cơ gãy xương bánh chè cao hơn ngay cả khi chấn thương không quá nghiêm trọng. Mật độ xương giảm làm xương dễ tổn thương hơn trước các tác động cơ học.

3. Dấu hiệu gãy xương bánh chè

Triệu chứng của gãy xương bánh chè thường xuất hiện ngay sau chấn thương:

• Đau dữ dội vùng đầu gối: Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Người bệnh thường cảm thấy đau nhói hoặc đau dữ dội ngay sau khi xảy ra va chạm. Cơn đau có thể tăng lên khi cố gắng đứng dậy hoặc vận động chân.
• Sưng nề khớp gối: Sau chấn thương, vùng gối thường sưng nhanh do phản ứng viêm và chảy máu bên trong khớp. Trong nhiều trường hợp, khớp gối có thể xuất hiện tình trạng tràn dịch hoặc tụ máu.
• Khó hoặc không thể đi lại: Do xương bánh chè tham gia vào cơ chế duỗi gối nên khi bị gãy, người bệnh thường không thể đi lại bình thường. Các động tác đứng lên, leo cầu thang hoặc duỗi thẳng chân trở nên khó khăn.
• Bầm tím quanh đầu gối: Tụ máu dưới da có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày kể từ khi chấn thương xảy ra.
• Biến dạng vùng gối: Trong các trường hợp gãy di lệch hoặc vỡ xương bánh chè nhiều mảnh, người bệnh có thể nhận thấy hình dạng khớp gối bất thường.

Khớp gối sưng nề, bầm tím hoặc tụ máu có thể xuất hiện sau khi xương bánh chè bị tổn thương

4. Sơ cứu khi nghi bị gãy xương bánh chè

Sơ cứu đúng cách có thể giúp hạn chế tổn thương thứ phát và giảm đau cho người bệnh. Khi nghi ngờ gãy hoặc vỡ xương bánh chè, điều quan trọng nhất là hạn chế tối đa việc di chuyển khớp gối.

Người bệnh nên được đưa về tư thế nghỉ ngơi và tránh cố gắng đứng dậy hoặc đi lại. Có thể sử dụng nẹp tạm thời hoặc vật cứng để cố định chân ở tư thế duỗi thẳng nhằm hạn chế sự di lệch của ổ gãy.

Chườm lạnh lên vùng gối trong khoảng 15-20 phút mỗi lần có thể giúp giảm sưng đau trong giai đoạn đầu. Tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh đầu gối hoặc cố gắng kéo duỗi chân nếu chưa có đánh giá chuyên môn.

Sau sơ cứu ban đầu, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và chẩn đoán sớm.

>> Tìm hiểu thêm: Bị giãn dây chằng đầu gối nên ăn gì?

Cố định chân ở tư thế phù hợp giúp hạn chế nguy cơ di lệch ổ gãy trước khi đến cơ sở y tế 

5. Chẩn đoán gãy xương bánh chè

Việc chẩn đoán chính xác giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí đau, mức độ sưng nề, khả năng vận động của khớp gối và các dấu hiệu gợi ý gãy xương. Thông tin về cơ chế chấn thương cũng có giá trị quan trọng trong quá trình chẩn đoán.
• Chụp X-quang: Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất trong chẩn đoán gãy xương bánh chè. Hình ảnh X-quang giúp xác định vị trí gãy, mức độ di lệch và số lượng mảnh gãy.
• Chụp CT: Trong một số trường hợp phức tạp, chụp CT có thể được chỉ định để đánh giá chi tiết cấu trúc xương và mức độ tổn thương.
• Chụp MRI: MRI thường được sử dụng khi cần đánh giá thêm tổn thương dây chằng, sụn khớp hoặc các mô mềm quanh khớp gối.

Chụp X-quang là phương pháp đầu tay giúp xác định vị trí gãy, mức độ di lệch và đặc điểm tổn thương của xương bánh chè

6. Phương pháp điều trị gãy xương bánh chè

Việc điều trị phụ thuộc vào loại gãy, mức độ di lệch và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

6.1. Điều trị bảo tồn

Những trường hợp gãy không di lệch hoặc di lệch rất ít có thể được điều trị bảo tồn. Người bệnh thường được bất động khớp gối bằng nẹp hoặc bột trong một khoảng thời gian nhất định (thường khoảng từ 4 – 6 tuần tuỳ theo chỉ định của bác sĩ) để tạo điều kiện cho xương liền lại. Trong giai đoạn này, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau và hướng dẫn vận động phù hợp.

6.2. Điều trị phẫu thuật

Phẫu thuật thường được cân nhắc khi xương bánh chè chấn thương nghiêm trọng, gãy và di lệch nhiều, xương vỡ thành nhiều mảnh nhỏ và người bệnh mất khả năng duỗi gối hoặc trong trường hợp vết thương hở.

Mục tiêu điều trị phẫu thuật là phục hồi cấu trúc giải phẫu và chức năng vận động của khớp gối 

Mục tiêu của phẫu thuật là phục hồi hình dạng giải phẫu của xương bánh chè và đảm bảo chức năng vận động của khớp gối. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng các kỹ thuật kết hợp xương khác nhau nhằm cố định ổ gãy.

7. Chăm sóc sau điều trị gãy xương bánh chè

Giai đoạn sau điều trị đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục chức năng khớp gối. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về thời gian bất động và mức độ chịu lực lên chân bị tổn thương.

Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng là yếu tố quan trọng trong quá trình hồi phục sau gãy xương 

Việc tái khám đúng lịch hẹn giúp theo dõi quá trình liền xương và phát hiện sớm các biến chứng nếu có. Chế độ dinh dưỡng cũng cần được chú ý nhằm hỗ trợ quá trình hồi phục. Người bệnh nên bổ sung đầy đủ:

• Protein.
• Canxi.
• Vitamin D.
• Vitamin C.

Đồng thời, hạn chế thuốc lá và rượu bia vì đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình liền xương.

8. Bài tập phục hồi sau gãy xương bánh chè

Sau khi xương bắt đầu liền và được bác sĩ cho phép, người bệnh cần tham gia chương trình phục hồi chức năng phù hợp. Mục tiêu của phục hồi chức năng là giảm cứng khớp, tăng sức mạnh cơ đùi, khôi phục lại tầm vận động và quan trọng nhất là lấy lại và cải thiện khả năng đi lại cho người bệnh.

Các bài tập phục hồi chức năng giúp cải thiện tầm vận động và giảm nguy cơ cứng khớp gối

• Tập co cơ tĩnh: Đây thường là bài tập được áp dụng sớm nhằm duy trì sức mạnh cơ mà không làm ảnh hưởng đến ổ gãy.
• Tập gấp duỗi gối: Khi quá trình liền xương tiến triển tốt, người bệnh có thể bắt đầu các bài tập tăng dần biên độ vận động của khớp gối.
• Tập chịu lực: Các bài tập chịu lực sẽ được triển khai theo từng giai đoạn nhằm giúp người bệnh lấy lại khả năng đi lại bình thường.

Việc tập luyện cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia phục hồi chức năng để đảm bảo an toàn.

>> Xem thêm: Hướng dẫn tập vật lý trị liệu khớp gối an toàn

9. Thăm khám và theo dõi phục hồi tại MSC Clinic

Đối với các trường hợp sau chấn thương hoặc sau điều trị gãy xương bánh chè, việc theo dõi quá trình hồi phục đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá chức năng vận động của khớp gối và xây dựng kế hoạch phục hồi phù hợp.

Tại MSC International Clinic, người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp giàu kinh nghiệm, trong đó nổi bật là BSCKII Trần Trọng Thắng – Giám đốc chuyên môn Phòng khám Đa khoa MSC, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội với hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Cơ xương khớp và Phục hồi chức năng.

Thăm khám chuyên khoa cùng bác sĩ Trần Trọng Thắng giúp đánh giá tình trạng vận động khớp gối sau điều trị gãy xương bánh chè

Đồng hành cùng bác sĩ là đội ngũ chuyên gia cơ xương khớp đang công tác tại các bệnh viện tuyến trung ương, giúp người bệnh được đánh giá toàn diện tình trạng vận động và chức năng khớp sau chấn thương, qua đó tối ưu hóa quá trình cải thiện tầm vận động, phục hồi sức cơ và rút ngắn thời gian trở lại cuộc sống thường nhật.

MSC Clinic được đầu tư hệ thống cơ sở vật chất hiện đại theo mô hình phòng khám quốc tế chuẩn Nhật Bản, mang đến không gian thăm khám khang trang, riêng tư và thuận tiện cho người bệnh. Phòng khám được trang bị hệ thống chẩn đoán hình ảnh và đánh giá chức năng vận động hiện đại, hỗ trợ bác sĩ xác định chính xác tình trạng tổn thương và theo dõi hiệu quả điều trị.

Không gian thăm khám khang trang, riêng tư cùng hệ thống chẩn đoán và đánh giá chức năng vận động hiện đại tại MSC Clinic

Bên cạnh đó, hệ thống giường bệnh Paramount Bed (Nhật Bản) cùng khu vực thăm khám, điều trị và phục hồi chức năng được bố trí đồng bộ, giúp người bệnh có trải nghiệm thoải mái, an toàn trong suốt quá trình điều trị. Sự kết hợp giữa đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và hệ thống trang thiết bị hiện đại là một trong những điểm khác biệt giúp MSC Clinic xây dựng phác đồ chăm sóc cá thể hóa cho từng người bệnh.

Gãy xương bánh chè, vỡ xương bánh chè là những chấn thương có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động của khớp gối nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, sơ cứu đúng cách và tuân thủ quá trình điều trị, phục hồi chức năng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hồi phục và hạn chế biến chứng lâu dài.

Nếu xuất hiện đau, sưng hoặc khó vận động sau chấn thương vùng đầu gối, người bệnh nên chủ động thăm khám tại cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí phù hợp.

PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC

Hotline: 0975 576 376

Địa chỉ:

• MSC Hà Nội: TT20-21-22, 204 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.
• MSC Quảng Ninh: A12-01 KĐT Monbay, Phường Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh.

Fanpage:

• MSC Hà Nội: https://www.facebook.com/mscclinicvn
• MSC Quảng Ninh: https://www.facebook.com/MSCClinicQN