Viêm gan C có lây không? Lây qua đường nào và cách phòng ngừa

Viêm gan C lây qua đường nào là câu hỏi đầu tiên hiện ra trong đầu nhiều người ngay sau khi nhận chẩn đoán, kèm theo nỗi lo mình có đang vô tình lây bệnh cho người thân qua bữa cơm chung, cái bắt tay hay nụ hôn hằng ngày hay không. Nỗi lo này hoàn toàn chính đáng, nhưng phần lớn xuất phát từ việc chưa hiểu đúng cơ chế lây truyền thực sự của virus viêm gan C (HCV).

Vậy viêm gan C có lây không, và nếu có thì viêm gan C lây qua đường gì? Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ phân tích cụ thể cơ chế lây truyền, làm rõ những con đường lây nhiễm thực sự lẫn những hiểu lầm phổ biến, cùng cách phòng ngừa hiệu quả.

Viêm gan C lây qua đường nào? Tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây

1. Bệnh viêm gan C có lây không? Lây qua những đường nào?

Bệnh viêm gan C có lây không? Câu trả lời là có. HCV lây chủ yếu qua đường máu, tức là khi máu chứa virus xâm nhập vào cơ thể người khác qua vết thương, vùng da bị xuyên thủng hoặc niêm mạc.

1.1. Các đường lây chính

• Dùng chung kim tiêm, dụng cụ tiêm chích: Là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Đặc biệt ở người tiêm chích ma túy, khi máu nhiễm virus còn sót lại trên dụng cụ được đưa trực tiếp vào cơ thể người khác.
• Dụng cụ y tế, xăm hình, xỏ khuyên, châm cứu không được tiệt trùng đúng chuẩn: Dụng cụ xuyên qua da hoặc tiếp xúc với máu có thể mang theo máu còn sót lại từ người sử dụng trước.
• Truyền máu, chế phẩm máu, ghép tạng trước khi sàng lọc HCV: Từng là nguồn lây nhiễm phổ biến trước khi xét nghiệm sàng lọc được triển khai rộng rãi. Hiện nay, nguy cơ đã giảm rõ rệt tại các cơ sở thực hiện sàng lọc đúng quy định.
• Tai nạn nghề nghiệp: Nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm khi bị kim tiêm hoặc dụng cụ sắc nhọn dính máu người bệnh đâm phải.
• Từ mẹ sang con: Virus viêm gan C có thể lây từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc khi sinh nếu người mẹ có HCV RNA trong máu. Nguy cơ lây truyền khoảng 5-6%, , có thể tăng khi mẹ đồng nhiễm HIV hoặc có tải lượng virus HCV cao.

Các con đường lây truyền viêm gan C chủ yếu liên quan đến máu nhiễm HCV 

1.2. Các đường lây ít gặp hơn

• Dùng chung vật dụng cá nhân có thể dính máu: Như dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc kìm cắt móng.
• Quan hệ tình dục: Đây là con đường lây truyền có nguy cơ thấp hơn so với các con đường kể trên. Nguy cơ chỉ tăng khi quan hệ gây tổn thương niêm mạc, chảy máu, quan hệ qua đường hậu môn, có nhiều bạn tình, mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc đồng nhiễm HIV.

Viêm gan C lây truyền khi tiếp xúc với máu dính trên vật dụng cá nhân

2. Viêm gan C có lây qua đường ăn uống không?

Khác với viêm gan A, HCV không lây qua thức ăn, nước uống hay đường tiêu hóa.

Vì vậy, việc ăn chung mâm, dùng chung bát đũa, ly cốc hoặc chia sẻ thức ăn với người mắc viêm gan C không làm lây truyền virus. Người bệnh hoàn toàn có thể sinh hoạt, ăn uống cùng gia đình mà không cần sử dụng dụng cụ ăn uống riêng.

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan A lây qua đường nào? Cách phòng ngừa hiệu quả?

3. Viêm gan C có lây qua đường hô hấp không?

HCV không lây qua đường hô hấp. Khác với cúm hay COVID-19, virus viêm gan C không lây truyền qua không khí hoặc giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hay nói chuyện.

Do đó, việc ở cùng phòng, trò chuyện ở khoảng cách gần hoặc làm việc trong không gian kín với người nhiễm HCV không làm tăng nguy cơ mắc bệnh qua đường hô hấp. Người bệnh cũng không cần đeo khẩu trang hoặc cách ly chỉ vì nhiễm viêm gan C.

Virus viêm gan C không lây qua không khí, ho hoặc hắt hơi 

4. Viêm gan C có lây qua đường nước bọt không?

Đây là câu hỏi khiến nhiều người băn khoăn nhất, đặc biệt trong những tiếp xúc thân mật như hôn. Một số nghiên cứu đã phát hiện HCV-RNA trong nước bọt của khoảng một nửa số bệnh nhân được khảo sát (52,4% trong nghiên cứu của Hermida năm 2002, 62% trong nghiên cứu của Couzigou năm 1993).

Tuy nhiên, tìm thấy vật liệu di truyền của virus không đồng nghĩa với việc nước bọt có khả năng truyền bệnh. Đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy HCV lây truyền qua nước bọt đơn thuần hoặc qua hôn môi thông thường.

Điều cần lưu ý là những tình huống tiếp xúc thân mật có thể kéo theo sự trao đổi máu giữa hai người, chẳng hạn khi một bên bị chảy máu chân răng hoặc tổn thương niêm mạc miệng, và máu nhiễm virus tiếp xúc với niêm mạc hoặc vết thương hở của người kia. Khi đó, nguy cơ đến từ máu chứ không phải từ nước bọt.

Vì vậy, người sống chung với bệnh nhân viêm gan C không cần tránh các tiếp xúc sinh hoạt thông thường.

>> Tìm hiểu thêm: Triệu chứng viêm gan C: Dấu hiệu và thời điểm cần đi khám

5. Cách phòng ngừa viêm gan C

Hiện nay, chưa có vắc-xin phòng ngừa viêm gan C. Do virus HCV lây truyền chủ yếu qua đường máu, các biện pháp phòng bệnh cần tập trung vào việc hạn chế tiếp xúc với máu nhiễm virus và phát hiện sớm những trường hợp có nguy cơ.

• Không dùng chung kim tiêm và dụng cụ tiêm chích: Chỉ sử dụng bơm kim tiêm vô khuẩn, dùng một lần. Tuyệt đối không dùng chung kim tiêm hoặc các dụng cụ có thể dính máu.
• Đảm bảo an toàn khi thực hiện thủ thuật: Lựa chọn cơ sở y tế, nha khoa, xăm hình, xỏ khuyên hoặc châm cứu tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Các dụng cụ xuyên qua da phải được tiệt khuẩn đúng quy định hoặc sử dụng loại dùng một lần.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Dao cạo râu, bàn chải đánh răng, kìm cắt móng và những vật dụng có khả năng dính máu cần được sử dụng riêng.
• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su, đặc biệt khi có nhiều bạn tình hoặc quan hệ có nguy cơ gây tổn thương, chảy máu. Nguy cơ lây HCV qua đường tình dục nhìn chung thấp hơn đường máu nhưng vẫn có thể xảy ra.
• Chủ động xét nghiệm viêm gan C: Người từng tiêm chích ma túy, truyền máu trong giai đoạn chưa triển khai sàng lọc HCV, chạy thận nhân tạo hoặc phơi nhiễm với máu nghi nhiễm virus cần được tư vấn xét nghiệm. Người có nguy cơ phơi nhiễm liên tục có thể cần kiểm tra định kỳ. Bên cạnh nhóm có nguy cơ, người trưởng thành khỏe mạnh nên được sàng lọc viêm gan C ít nhất một lần trong đời, vì bệnh thường không có triệu chứng.
• Sàng lọc HCV trong thai kỳ: Phụ nữ mang thai nên được xét nghiệm viêm gan C theo hướng dẫn chuyên môn. Nếu phát hiện nhiễm HCV, cần phối hợp với bác sĩ để theo dõi thai kỳ và đánh giá nguy cơ lây truyền sang con.

Xét nghiệm viêm gan C giúp phát hiện tình trạng nhiễm HCV ở người có nguy cơ 

Lưu ý: Hiện chưa có thuốc dự phòng sau phơi nhiễm HCV, vì vậy sau khi tiếp xúc với máu nghi nhiễm, nên đến cơ sở y tế sớm để được xét nghiệm và theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ. 

Hiểu đúng viêm gan C lây qua đường nào giúp loại bỏ những lo lắng không cần thiết trong sinh hoạt hằng ngày với người thân mắc bệnh, đồng thời tập trung đúng vào các biện pháp phòng ngừa thực sự có ý nghĩa. Nếu nghi ngờ bản thân có nguy cơ phơi nhiễm, hãy liên hệ với MSC Clinic để chuyên gia chỉ định xét nghiệm sàng lọc sớm, xác định chính xác tình trạng và tiếp cận điều trị kịp thời.