Suy gan cấp: Nguyên nhân, dấu hiệu cần cấp cứu và hướng điều trị

Suy gan cấp là tình trạng chức năng gan suy giảm nghiêm trọng trong thời gian ngắn, đặc biệt ở người trước đó chưa từng có bệnh gan và diễn biến nhanh chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần.

Điều khiến suy gan cấp tính đáng sợ là nó có thể xảy ra ở người trước đó vẫn khỏe mạnh, khởi đầu bằng những biểu hiện dễ bị nhầm với cảm cúm hay rối loạn tiêu hóa. Khi xuất hiện rối loạn ý thức, người bệnh có thể đã bước vào giai đoạn nguy hiểm và cần được điều trị hồi sức tích cực.

Vậy suy gan cấp là gì, do đâu mà có, dấu hiệu nào cần đi cấp cứu ngay và điều trị ra sao? Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ phân tích từng vấn đề để bạn hiểu đúng và hành động kịp thời.

Suy gan cấp tính là tình trạng tổn thương gan tiến triển nhanh, có thể đe dọa tính mạng 

1. Suy gan cấp là gì?

Suy gan cấp (Acute Liver Failure – ALF) là tình trạng tổn thương gan nghiêm trọng, tiến triển nhanh trong thời gian ngắn, thường xảy ra ở người không có xơ gan từ trước. Khi tế bào gan bị tổn thương trên diện rộng, khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu, chuyển hóa dưỡng chất và xử lý chất độc suy giảm nhanh chóng.

Khác với suy gan mạn tính hình thành sau thời gian dài tổn thương gan, suy gan cấp tính có thể diễn biến nhanh chỉ trong vài ngày đến vài tuần. Đây là tình trạng cấp cứu nội khoa, cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời để hạn chế nguy cơ tiến triển nhanh đến phù não, suy thận và suy đa cơ quan.

>> Tìm hiểu thêm: Suy gan: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

2. Nguyên nhân gây suy gan cấp

Nguyên nhân gây suy gan cấp khá đa dạng, với tỷ lệ mắc khác nhau tùy theo khu vực địa lý và đặc điểm người bệnh. Việc xác định chính xác nguyên nhân đóng vai trò quyết định trong lựa chọn phương pháp điều trị và tiên lượng khả năng hồi phục.

2.1. Do nhiễm virus viêm gan

Viêm gan virus là nguyên nhân quan trọng gây suy gan cấp, đặc biệt tại các khu vực có tỷ lệ nhiễm virus viêm gan cao. Khi virus gây tổn thương tế bào gan trên diện rộng, chức năng tổng hợp và giải độc của gan có thể suy giảm nhanh chóng.

Các tác nhân thường gặp gồm:

• Virus viêm gan B (HBV): Có thể gây suy gan cấp khi nhiễm virus cấp tính hoặc tái hoạt động, đặc biệt ở người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc đang hóa trị. Đồng nhiễm hoặc bội nhiễm virus viêm gan D (HDV) có thể làm bệnh diễn tiến nặng hơn.
• Virus viêm gan A (HAV) và E (HEV): Phần lớn trường hợp có thể hồi phục nhưng một tỷ lệ nhỏ có thể tiến triển thành suy gan cấp. Viêm gan E đặc biệt nguy hiểm ở phụ nữ mang thai.
• Các virus khác: Herpes simplex (HSV), Epstein–Barr (EBV), cytomegalovirus (CMV) hoặc virus thủy đậu có thể gây tổn thương gan nặng, nhất là ở người suy giảm miễn dịch.

Viêm gan virus A, B và E có thể gây suy gan cấp tính trong một số trường hợp

2.2. Do ngộ độc thuốc và độc chất

Paracetamol là thuốc gây suy gan cấp thường gặp nhất và mức độ độc phụ thuộc vào liều. Người nghiện rượu mạn tính hoặc đang dùng thuốc cảm ứng men gan (như thuốc chống co giật) có thể bị tổn thương gan khi sử dụng paracetamol ở liều thấp hơn nhiều so với người bình thường.

Một số thuốc khác cũng có thể gây suy gan cấp theo cơ chế phản ứng đặc ứng (khó đoán trước, không phụ thuộc liều):

• Thuốc chống lao (isoniazid, rifampicin)
• Thuốc kháng viêm không steroid (hiếm gặp)
• Một số kháng sinh (như amoxicillin/clavulanate)
• Thuốc chống co giật (phenytoin, valproate)

2.3. Do thực phẩm chức năng và thuốc nam, thảo dược không rõ nguồn gốc

Một số thực phẩm chức năng, thuốc nam và các chế phẩm thảo dược cũng có thể gây tổn thương gan thông qua nhiều cơ chế khác nhau, như độc tính trực tiếp, phản ứng đặc ứng hoặc tác động của các chất pha trộn. Trong trường hợp nghiêm trọng, tổn thương có thể tiến triển thành suy gan cấp, đặc biệt khi sử dụng sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc hoặc kết hợp nhiều chế phẩm.

Ngoài ra, ngộ độc nấm độc, đặc biệt các loài chứa amatoxin như Amanita phalloides, có thể gây hoại tử tế bào gan trên diện rộng và dẫn đến suy gan cấp, đe dọa tính mạng.

2.4. Do rối loạn tuần hoàn và thiếu máu nuôi gan

Khi lượng máu và oxy cung cấp cho gan giảm đột ngột, tế bào gan có thể bị tổn thương cấp tính. Tình trạng này thường liên quan đến:

• Sốc nhiễm khuẩn, sốc mất máu hoặc tụt huyết áp kéo dài.
• Suy tim nặng gây giảm tưới máu gan.
• Hội chứng Budd-Chiari gây tắc nghẽn dòng máu tĩnh mạch gan.

2.5. Bệnh lý tự miễn và rối loạn chuyển hóa

Một số bệnh lý tự miễn, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh lý thâm nhiễm có thể gây tổn thương tế bào gan nghiêm trọng, khiến chức năng gan suy giảm nhanh chóng. Các nguyên nhân bao gồm:

• Viêm gan tự miễn: Hệ miễn dịch tấn công tế bào gan, gây viêm nặng và có thể tiến triển thành suy gan cấp.
• Bệnh Wilson: Rối loạn chuyển hóa đồng do di truyền khiến đồng tích tụ, gây tổn thương gan nghiêm trọng.
• Bệnh lý ác tính: Một số trường hợp ung thư thâm nhiễm lan rộng trong gan có thể gây suy giảm chức năng gan nhanh chóng.

2.6. Biến chứng liên quan đến thai kỳ

Một số biến chứng sản khoa có thể gây suy gan cấp, đặc biệt trong ba tháng cuối thai kỳ:

• Gan nhiễm mỡ cấp tính trong thai kỳ (AFLP): Gây rối loạn chức năng gan, đông máu và chuyển hóa.
• Hội chứng HELLP: Đặc trưng bởi tan máu, tăng men gan và giảm tiểu cầu, có thể dẫn đến tổn thương gan nghiêm trọng.

Hội chứng HELLP có thể dẫn đến suy gan cấp tính

Ngoài các nguyên nhân trên, một số trường hợp suy gan cấp vẫn không xác định được căn nguyên dù đã thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.

3. Dấu hiệu suy gan cấp

Ở giai đoạn đầu, người bệnh suy gan cấp có thể xuất hiện các triệu chứng sau:

• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu: Do gan giảm khả năng xử lý và bài tiết bilirubin.
• Dễ bầm tím, chảy máu bất thường: Do gan giảm tổng hợp các yếu tố đông máu; trường hợp nặng có thể xuất huyết tiêu hóa.
• Đau tức hạ sườn phải: Có thể xuất hiện khi gan bị tổn thương cấp tính.
• Rối loạn ý thức: Giảm tập trung, thay đổi hành vi, lú lẫn, ngủ gà, nặng hơn có thể hôn mê do bệnh não gan.
• Biểu hiện thần kinh khác: Một số trường hợp có triệu chứng dấu run vẫy (asterixis); bệnh nặng có thể gây phù não, tăng áp lực nội sọ.

Vàng da, vàng mắt là những biểu hiện có thể gặp ở người bệnh suy gan cấp tính 

Lưu ý: Thay đổi ý thức là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm của suy gan cấp tính. Người bệnh cần được cấp cứu ngay khi xuất hiện lú lẫn, ngủ gà hoặc bất thường về hành vi, nhất là khi kèm vàng da.

>>Tìm hiểu thêm: Nhận biết dấu hiệu xơ gan qua 4 giai đoạn: Khi nào cần khám?

4. Biến chứng suy gan cấp

Suy gan cấp có thể gây rối loạn chức năng nhiều cơ quan và dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng, bao gồm:

• Bệnh não gan, phù não: Gan mất khả năng chuyển hóa amoniac, khiến chất này tích tụ trong máu, gây rối loạn ý thức, phù não, tăng áp lực nội sọ và có thể dẫn đến hôn mê.
• Rối loạn đông máu, xuất huyết: Gan suy giảm tổng hợp các yếu tố đông máu, làm chỉ số INR tăng cao và có thể gây xuất huyết, đặc biệt ở đường tiêu hóa.
• Tổn thương thận cấp: Rối loạn tuần hoàn, nhiễm trùng hoặc độc chất làm suy giảm chức năng thận; trường hợp nặng có thể cần lọc máu để hỗ trợ chức năng thận.
• Nhiễm trùng: Rối loạn chức năng miễn dịch làm tăng nguy cơ mắc viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu. Trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn.
• Hạ đường huyết: Gan suy giảm khả năng dự trữ và tạo glucose, có thể gây co giật, rối loạn ý thức hoặc hôn mê.
• Suy đa cơ quan: Tổn thương gan tiến triển nặng có thể kéo theo suy thận, suy hô hấp, suy tuần hoàn và rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.

Bệnh não gan là biến chứng thần kinh nghiêm trọng của suy gan cấp tính 

5. Khi nào người bệnh suy gan cấp cần cấp cứu?

Hãy đến cơ sở cấp cứu ngay khi có một trong các dấu hiệu sau, không nên chờ thêm để theo dõi tại nhà:

• Rối loạn ý thức tiến triển: Người bệnh đột ngột mất khả năng nhận biết người thân, không thực hiện được yêu cầu đơn giản hoặc khó đánh thức, cho thấy nguy cơ bệnh não gan diễn tiến nặng.
• Xuất huyết bất thường: Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc chảy máu khó cầm cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp.
• Nghi ngờ ngộ độc thuốc hoặc nấm độc: Uống quá liều paracetamol, dùng nhầm thuốc hoặc ăn nấm hoang nghi có độc, phải đến bệnh viện ngay kể cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ rệt.
• Phụ nữ mang thai có dấu hiệu tổn thương gan cấp: Vàng da kèm đau bụng dữ dội, đau đầu nhiều hoặc nôn liên tục cần được cấp cứu để loại trừ các biến chứng nguy hiểm như hội chứng HELLP hoặc gan nhiễm mỡ cấp tính trong thai kỳ.

Khi nghi ngờ suy gan cấp, bệnh nhân nên được chuyển sớm đến cơ sở có đơn vị hồi sức và khả năng ghép gan, trước khi bệnh não gan tiến triển nặng.

Người nghi ngờ suy gan cấp tính cần được đánh giá khẩn cấp tại cơ sở y tế chuyên sâu 

6. Chẩn đoán suy gan cấp

Suy gan cấp là tình trạng cấp cứu nội khoa, đòi hỏi chẩn đoán và xử trí khẩn trương. Bác sĩ cần xác định đồng thời tình trạng suy chức năng gan, nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương các cơ quan để lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

6.1. Khám lâm sàng và khai thác bệnh sử

Bác sĩ đánh giá tình trạng ý thức, chức năng thần kinh, tuần hoàn và các biểu hiện suy chức năng gan. Đồng thời, khai thác tiền sử bệnh gan, thuốc đã sử dụng (đặc biệt là paracetamol), thực phẩm chức năng, nguy cơ nhiễm virus viêm gan, tiếp xúc với chất độc và tình trạng thai kỳ.

Thông tin này giúp định hướng nguyên nhân, phân biệt suy gan cấp với đợt mất bù của bệnh gan mạn tính và lựa chọn xét nghiệm cần thiết.

6.2. Xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan

Xét nghiệm máu giữ vai trò quan trọng trong xác định suy gan cấp và đánh giá mức độ nghiêm trọng:

• PT/INR: Đánh giá khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu của gan. INR ≥ 1,5 kết hợp với bệnh não gan là tiêu chuẩn quan trọng để chẩn đoán suy gan cấp ở người không có xơ gan từ trước.
• AST, ALT và bilirubin: Đánh giá tổn thương tế bào gan và rối loạn chuyển hóa, bài tiết bilirubin. Men gan tăng cao đơn thuần chưa đủ để chẩn đoán suy gan cấp.
• Glucose, creatinin, điện giải và khí máu: Phát hiện rối loạn chuyển hóa, suy thận và các biến chứng toàn thân.
• Amoniac máu: Hỗ trợ đánh giá nguy cơ biến chứng thần kinh, đặc biệt ở người bệnh não gan nặng.

Xét nghiệm INR giữ vai trò quan trọng trong chẩn đoán suy gan cấp 

6.3. Xét nghiệm xác định nguyên nhân

Tùy bệnh sử và kết quả thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm như:

• Định lượng paracetamol và xét nghiệm độc chất: Khi nghi ngờ tổn thương gan do thuốc hoặc ngộ độc.
• Xét nghiệm virus viêm gan: Anti-HAV IgM, HBsAg, anti-HBc IgM, HBV DNA và xét nghiệm HEV khi phù hợp.
• Xét nghiệm miễn dịch: Tìm các tự kháng thể và IgG khi nghi ngờ viêm gan tự miễn.
• Xét nghiệm chuyển hóa đồng: Đánh giá bệnh Wilson dựa trên nhiều chỉ số kết hợp, không chỉ riêng ceruloplasmin.

6.4. Chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm gan kết hợp Doppler giúp đánh giá cấu trúc gan, dòng máu qua mạch gan và phát hiện một số nguyên nhân như hội chứng Budd-Chiari.

CT hoặc MRI được chỉ định khi cần làm rõ tổn thương gan, mạch máu hoặc các bệnh lý liên quan. Chụp CT sọ não có thể được thực hiện để loại trừ nguyên nhân khác gây rối loạn ý thức, không phải là xét nghiệm bắt buộc trong mọi trường hợp.

Nếu chưa xác định được nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc sinh thiết gan qua đường tĩnh mạch cảnh nhằm hạn chế nguy cơ chảy máu.

Siêu âm Doppler hỗ trợ xác định một số nguyên nhân gây tổn thương gan cấp tính

6.5. Đánh giá mức độ nặng và tiên lượng

Sau khi xác định suy gan cấp, bác sĩ theo dõi diễn tiến bệnh não gan, chỉ số INR, bilirubin, lactate, chức năng thận và tình trạng tuần hoàn để đánh giá nguy cơ suy đa cơ quan.

Các tiêu chuẩn tiên lượng như King’s College được sử dụng để hỗ trợ xác định nguy cơ tử vong và nhu cầu ghép gan. Thang điểm MELD có thể cung cấp thêm thông tin tiên lượng nhưng không thay thế đánh giá chuyên khoa.

Lưu ý: Việc chẩn đoán, hồi sức và đánh giá chuyển đến trung tâm ghép gan cần được tiến hành song song, không chờ hoàn tất toàn bộ xét nghiệm mới bắt đầu điều trị.

7. Điều trị suy gan cấp tính như thế nào?

Điều trị suy gan cấp tính tập trung vào kiểm soát nguyên nhân gây tổn thương gan, duy trì chức năng các cơ quan và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Tùy mức độ bệnh và khả năng hồi phục của gan, bác sĩ sẽ lựa chọn các phương pháp điều trị phù hợp dưới đây:

7.1. Điều trị theo nguyên nhân gây suy gan cấp

Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên nguyên nhân và mức độ tổn thương gan:

• Ngộ độc paracetamol: Sử dụng N-acetylcysteine (NAC) càng sớm càng tốt để hạn chế tổn thương tế bào gan.
• Viêm gan virus: Chủ yếu điều trị hỗ trợ đối với viêm gan A và E. Trường hợp suy gan cấp liên quan đến viêm gan B, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus như tenofovir hoặc entecavir.
• Viêm gan tự miễn: Corticosteroid có thể được cân nhắc ở một số trường hợp phù hợp, đồng thời theo dõi chặt chẽ đáp ứng điều trị.
• Các nguyên nhân khác: Nhiễm virus herpes simplex có thể cần thuốc kháng virus (acyclovir). Biến chứng thai kỳ như gan nhiễm mỡ cấp hoặc HELLP thường cần xử trí sản khoa theo chỉ định. Ngộ độc nấm, bệnh Wilson, rối loạn tuần hoàn gan hoặc biến chứng thai kỳ cần được xử trí theo phác đồ chuyên biệt.

N-acetylcysteine được sử dụng trong điều trị suy gan cấp do ngộ độc paracetamol 

7.2. Hồi sức tích cực và hỗ trợ chức năng gan

Người bệnh suy gan cấp cần được điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực để theo dõi sát diễn tiến bệnh và duy trì hoạt động của các cơ quan trong thời gian gan hồi phục.

Các biện pháp điều trị chính bao gồm:

• Theo dõi chức năng sống: Kiểm soát huyết áp, nhịp tim, ý thức, đường huyết, điện giải và chức năng thận; hỗ trợ hô hấp hoặc tuần hoàn khi cần thiết.
• Kiểm soát phù não: Theo dõi dấu hiệu bệnh não gan, kê cao gối khi nằm và áp dụng các biện pháp giảm áp lực nội sọ theo chỉ định.
• Điều trị nhiễm trùng: Thực hiện xét nghiệm tìm tác nhân gây bệnh và sử dụng thuốc kháng nhiễm trùng khi có chỉ định.
• Hỗ trợ chức năng thận: Điều chỉnh rối loạn nước – điện giải và cân nhắc lọc máu liên tục khi suy thận nặng.
• Kiểm soát rối loạn đông máu: Theo dõi nguy cơ xuất huyết, chỉ truyền huyết tương hoặc chế phẩm đông máu khi có chỉ định như chảy máu đáng kể hoặc chuẩn bị thủ thuật xâm lấn.
• Đảm bảo dinh dưỡng: Cung cấp năng lượng và dưỡng chất phù hợp, hỗ trợ nuôi dưỡng khi người bệnh không thể ăn uống bình thường.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học cho gan giúp duy trì và bảo vệ chức năng của cơ quan quan trọng này

7.3. Ghép gan

Ghép gan là phương pháp điều trị có khả năng cứu sống người bệnh khi chức năng gan không thể hồi phục dù đã được điều trị nội khoa tích cực. Bác sĩ đánh giá chỉ định dựa trên nguyên nhân, mức độ bệnh não gan, tình trạng các cơ quan và những tiêu chuẩn tiên lượng như King’s College.

8. Phòng ngừa suy gan cấp tính

Không phải tất cả các trường hợp suy gan cấp đều có thể phòng tránh. Tuy nhiên, chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh:

• Sử dụng thuốc đúng liều: Không tự ý tăng liều paracetamol hoặc dùng đồng thời nhiều loại thuốc cùng chứa hoạt chất này. Tránh uống rượu bia khi sử dụng thuốc và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có bệnh gan từ trước.
• Thận trọng với thuốc nam và thực phẩm chức năng: Không sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, thành phần hoặc tự ý kết hợp nhiều loại thuốc. Một số chế phẩm thảo dược vẫn có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng.
• Không ăn nấm hoang: Chỉ sử dụng nấm có nguồn gốc rõ ràng, được xác định an toàn. Một số loại nấm độc có thể gây suy gan cấp dù chỉ ăn với lượng nhỏ.
• Tiêm phòng viêm gan A và B: Tiêm vaccine theo khuyến cáo, kết hợp ăn chín uống sôi, rửa tay đúng cách và thực hiện các biện pháp phòng tránh lây nhiễm virus viêm gan.
• Phòng ngừa virus viêm gan B tái hoạt động: Người chuẩn bị hóa trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần được sàng lọc HBV để bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định thuốc kháng virus dự phòng khi cần thiết.
• Theo dõi sức khỏe trong thai kỳ: Khám thai định kỳ và thông báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện vàng da, đau vùng bụng trên, buồn nôn kéo dài hoặc các biểu hiện bất thường.
• Quản lý bệnh gan và các yếu tố nguy cơ: Người mắc viêm gan B, C hoặc có bệnh gan nền cần tuân thủ điều trị, theo dõi chức năng gan theo chỉ định. Đồng thời, nên hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và chế độ dinh dưỡng cân bằng.

Tiêm vaccine viêm gan A và B giúp giảm nguy cơ nhiễm virus và biến chứng suy gan cấp tính do các tác nhân này 

Suy gan cấp là cấp cứu nội khoa, nên điều quan trọng nhất là nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm và đến cơ sở y tế có khả năng điều trị chuyên sâu ngay khi nghi ngờ. Nếu bạn có bệnh gan nền, đang dùng thuốc kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ viêm gan virus, hãy chủ động thăm khám tại MSC Clinic để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá chức năng gan và tư vấn hướng theo dõi phù hợp.