Bệnh viêm gan A: Triệu chứng và cách phòng bệnh hiệu quả

Bệnh viêm gan A là bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan A (HAV) gây ra, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt của người bệnh trong một khoảng thời gian. Các triệu chứng thường gặp gồm mệt mỏi, uể oải, buồn nôn, chán ăn, đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải, sốt, tiêu chảy. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu đậm màu và ngứa da. Viêm gan A có thể phòng ngừa hiệu quả bằng tiêm vaccine, ăn uống và sử dụng nguồn nước an toàn, giữ vệ sinh cá nhân, đặc biệt là rửa tay đúng cách. Chủ động phòng bệnh và nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường giúp mỗi người bảo vệ sức khỏe lá gan và hạn chế nguy cơ lây nhiễm cho những người xung quanh. Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện, chuẩn y khoa về căn bệnh này từ nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị cho đến các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Viêm gan A cần được nhận biết và chăm sóc đúng cách

1. Bệnh viêm gan A là gì?

Viêm gan A là một bệnh nhiễm trùng gan cấp tính do virus viêm gan A (Hepatitis A virus – HAV) gây ra. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus này chủ yếu tấn công các tế bào gan, gây viêm và làm suy giảm tạm thời một số chức năng của gan như chuyển hóa, giải độc và tổng hợp protein.

Khác với viêm gan B hay viêm gan C (những dạng có thể chuyển thành mạn tính), bệnh viêm gan A không gây nhiễm trùng mạn tính. Khi hệ miễn dịch loại bỏ được virus, người bệnh thường hồi phục hoàn toàn và hình thành khả năng miễn dịch lâu dài đối với virus này. Tuy nhiên, giai đoạn cấp tính của bệnh vẫn cần được theo dõi và chăm sóc phù hợp để phát hiện các biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm.

>> Tìm hiểu thêm: Cách chữa viêm gan B

Người bệnh viêm gan A có thể hồi phục tốt nếu được can thiệp đúng cách 

2. Tác nhân gây bệnh và cơ chế lây truyền viêm gan A

2.1. Tác nhân gây bệnh

Tác nhân duy nhất gây ra bệnh là virus viêm gan A (HAV), thuộc họ Picornaviridae. Đây là một loại virus có sức đề kháng khá cao trong môi trường tự nhiên:

• Có thể sống sót ở nhiệt độ phòng trong nhiều tuần.
• Chịu được môi trường axit (như dịch vị dạ dày).
• Bền vững ở nhiệt độ thấp (đông lạnh), nhưng có thể bị tiêu hủy nếu đun sôi ở nhiệt độ trên 85°C trong ít nhất 1 phút hoặc khử trùng bằng clo/formalin.

Viêm gan A do Hepatitis A virus – HAV gây ra

2.2. Cơ chế lây truyền

Viêm gan A lây truyền chủ yếu theo đường phân – miệng (fecal-oral route). Cụ thể qua các con đường sau:

• Đường tiêu hóa (thực phẩm và nguồn nước ô nhiễm): Ăn uống phải thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm phân của người bệnh chứa virus HAV. Điều này thường xảy ra khi ăn rau sống tưới bằng nước ô nhiễm, hải sản đánh bắt từ vùng nước nhiễm bẩn (như hàu sống), hoặc thực phẩm chế biến bởi người mang mầm bệnh nhưng không đảm bảo vệ sinh.
• Tiếp xúc cá nhân gần gũi: Sống chung, chăm sóc hoặc có quan hệ tình dục gần gũi với người đang mắc bệnh viêm gan A mà không tuân thủ các biện pháp phòng hộ và vệ sinh cá nhân.
• Truyền máu (rất hiếm): Trong một số ít trường hợp, virus có thể lây qua đường máu nếu người hiến máu đang trong thời gian ủ bệnh, tuy nhiên, tỷ lệ này cực kỳ thấp do các quy trình sàng lọc máu hiện đại.

Lưu ý dịch tễ: Viêm gan A phổ biến hơn ở các khu vực có điều kiện vệ sinh kém, nguồn nước sạch chưa đảm bảo và ý thức cộng đồng về an toàn thực phẩm chưa cao.

Rau sống tưới nước ô nhiễm tiềm ẩn nguy cơ gây nhiễm virus HAV qua đường tiêu hóa

3. Triệu chứng viêm gan A

Thời gian ủ bệnh của viêm gan A (tính từ lúc phơi nhiễm virus đến khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên) thường kéo dài khoảng 15 đến 50 ngày, trung bình khoảng 28 ngày (theo WHO).

Các triệu chứng lâm sàng thường xuất hiện đột ngột và có xu hướng nhẹ hơn ở trẻ em dưới 6 tuổi (nhiều bé bị nhiễm mà không có triệu chứng). Ngược lại, người lớn và thanh thiếu niên khi mắc bệnh thường xuất hiện các triệu chứng rõ rệt hơn:

Giai đoạn tiền triệu (giống cúm hoặc rối loạn tiêu hóa):

• Mệt mỏi, uể oải, suy nhược cơ thể.
• Buồn nôn, nôn, chán ăn, sợ mỡ (đặc biệt là các món nhiều dầu mỡ).
• Đau tức nhẹ ở vùng hạ sườn phải (vị trí của gan).
• Sốt nhẹ, đau đầu, đau cơ khớp.
• Tiêu chảy hoặc táo bón nhẹ.

Giai đoạn toàn phát (biểu hiện điển hình của bệnh gan):

• Vàng da, vàng mắt: Dấu hiệu điển hình do nồng độ bilirubin trong máu tăng cao.
• Nước tiểu sậm màu: Nước tiểu chuyển sang màu vàng đậm hoặc nâu sẫm.
• Phân bạc màu: Phân có màu nhạt hơn bình thường do lượng bilirubin đi vào ruột giảm.
• Ngứa da: Có thể xảy ra do sự tích tụ các chất liên quan đến mật trong máu.

Vàng da, vàng mắt là triệu chứng đáng lưu ý của bệnh viêm gan A

4. Viêm gan A có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp mắc viêm gan A là lành tính và tự giới hạn. Người bệnh sau khi trải qua giai đoạn cấp tính thường hồi phục hoàn toàn trong vòng vài tuần đến vài tháng.

Tuy nhiên, bệnh vẫn tiềm ẩn những mức độ nguy hiểm nhất định trong các trường hợp sau:

• Suy gan cấp: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng có thể xảy ra, đặc biệt nguy hiểm ở người lớn tuổi hoặc những người đã có sẵn bệnh lý gan mạn tính (như viêm gan B, C mạn tính, xơ gan). Đây là tình trạng đe dọa tính mạng, cần được cấp cứu và điều trị kịp thời.
• Tái phát triệu chứng: Một số ít người bệnh sau khi có dấu hiệu hồi phục có thể tái phát các triệu chứng trong vài tuần tiếp theo, nhưng cuối cùng vẫn hồi phục hoàn toàn.
• Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống: Giai đoạn bệnh cấp tính có thể gây mệt mỏi kéo dài, khiến người bệnh phải gián đoạn công việc, học tập và sinh hoạt hàng ngày.

Viêm gan A có thể tiềm ẩn nguy cơ suy gan cấp

5. Viêm gan A được chẩn đoán bằng cách nào?

Vì triệu chứng của viêm gan A có thể dễ nhầm lẫn với các bệnh lý sốt virus thông thường hoặc các bệnh về đường mật khác, bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng:

5.1. Khám lâm sàng và khai thác dịch tễ

Bác sĩ sẽ kiểm tra các dấu hiệu vàng da, vàng mắt, đau vùng gan và khai thác tiền sử ăn uống (có sử dụng thực phẩm sống, hải sản sống không), tiền sử tiếp xúc với người bệnh hoặc lịch sử tiêm vaccine.

5.2. Xét nghiệm máu đặc hiệu

Đây là xét nghiệm quan trọng để chẩn đoán xác định viêm gan A thông qua việc tìm kháng thể trong máu:

• Anti-HAV IgM: Xét nghiệm dương tính cho thấy đang nhiễm virus viêm gan A, thường xuất hiện khi có triệu chứng và có thể tồn tại khoảng 3-6 tháng.
• Anti-HAV IgG: Cho biết người bệnh đã từng nhiễm virus hoặc đã được tiêm vaccine và đã hình thành kháng thể bảo vệ. Kháng thể này thường tồn tại lâu dài.

Xét nghiệm máu đặc hiệu hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán viêm gan A

5.3. Xét nghiệm chức năng gan (LFTs)

• Chỉ số men gan (ALT, AST): Thường tăng cao, phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan trong giai đoạn cấp tính.
• Bilirubin toàn phần và trực tiếp: Có thể tăng, đặc biệt ở người có biểu hiện vàng da, vàng mắt.

5.4. Siêu âm ổ bụng

Giúp đánh giá cấu trúc và kích thước gan, tình trạng đường mật, đồng thời hỗ trợ loại trừ các nguyên nhân khác gây vàng da hoặc tổn thương gan.

Hình ảnh của gan trên siêu âm

6. Viêm gan A có chữa được không? Các biện pháp điều trị bệnh viêm gan A

6.1. Viêm gan A có chữa được không?

Tin vui là viêm gan A có thể tự khỏi hoàn toàn. Trên thực tế, vì phần lớn các trường hợp đều tự giới hạn, hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được khuyến cáo cho viêm gan A cấp tính không biến chứng. Hệ miễn dịch của cơ thể sẽ tự loại bỏ virus theo thời gian.

6.2. Các biện pháp điều trị và chăm sóc hỗ trợ

Mục tiêu điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng, duy trì đủ nước và dinh dưỡng, đồng thời theo dõi và phòng ngừa biến chứng:

• Nghỉ ngơi hợp lý: Hạn chế lao động nặng và hoạt động gắng sức trong giai đoạn có triệu chứng, tùy theo tình trạng sức khỏe để cơ thể có thời gian phục hồi.
• Dinh dưỡng khoa học:
  • Ăn các món ăn mềm, dễ tiêu hóa (cháo, súp, canh).
  • Chia nhỏ bữa ăn trong ngày nếu chán ăn hoặc buồn nôn.
  • Bổ sung đầy đủ nước và các nhóm thực phẩm giàu dinh dưỡng.
  • Tránh hoàn toàn rượu bia trong thời gian mắc bệnh vì có thể làm tăng thêm tổn thương gan.
  • Hạn chế các món nhiều dầu mỡ nếu gây khó chịu hoặc buồn nôn.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định:
  • Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc có thể gây tổn thương gan hoặc thuốc nam, thực phẩm chức năng chưa rõ nguồn gốc. Nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc, kể cả thuốc không kê đơn như paracetamol.
  • Có thể cần bù nước và điện giải khi người bệnh nôn nhiều hoặc mất nước. Trường hợp nặng có thể cần nhập viện để được theo dõi và điều trị phù hợp.

Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng để hỗ trợ hệ miễn dịch

7. Phòng ngừa bệnh viêm gan A

Để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi viêm gan A, bạn nên áp dụng đồng bộ các biện pháp sau:

7.1. Tiêm vaccine viêm gan A

Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và đặc hiệu đối với viêm gan A.

• Vaccine viêm gan A thường được tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn chưa có miễn dịch.
• Lịch tiêm thường gồm 2 mũi, trong đó mũi thứ hai được tiêm sau mũi đầu khoảng 6-12 tháng, tùy loại vaccine, giúp tạo miễn dịch bảo vệ lâu dài.

7.2. Thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm và cá nhân

• Ăn chín, uống sôi: Đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ, nước uống phải an toàn.
• Tránh ăn đồ sống/tái: Hạn chế ăn hàu sống, gỏi hải sản và các thực phẩm sống tại những nơi không đảm bảo vệ sinh.
• Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chăm sóc người bệnh.
• Giữ gìn vệ sinh môi trường sống: Xử lý chất thải và phân hợp vệ sinh, tránh làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt.

Rửa tay thường xuyên để ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan A

8. Khám gan tại MSC Clinic

8.1. Đội ngũ bác sĩ chuyên gia đầu ngành

Bệnh nhân được thăm khám và theo dõi bởi PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm – Bệnh viện Quân y 103 – Học viện Quân y, với hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm và các bệnh lý về gan.

Cùng với đó là đội ngũ chuyên gia nội khoa giàu kinh nghiệm như BSCKII Lê Trí Hải – 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Nội tổng hợp – Hồi sức cấp cứu; cùng sự hỗ trợ, tư vấn chuyên môn của các phó giáo sư, giáo sư, trưởng khoa từ các bệnh viện tuyến trung ương.

Người bệnh được đồng hành trong quá trình thăm khám, theo dõi và chăm sóc, đặc biệt khi xuất hiện các triệu chứng bất thường hoặc dấu hiệu bệnh diễn biến nặng.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh thăm khám cho bệnh nhân

8.2. Hệ thống trang thiết bị hiện đại

Hệ thống trang thiết bị hiện đại giúp bác sĩ đánh giá tình trạng gan, xác định mức độ tổn thương và hỗ trợ xây dựng hướng điều trị, theo dõi phù hợp cho từng người bệnh:

• Máy siêu âm Doppler 4D GE Ultrasound Korea: Tích hợp công nghệ siêu âm đàn hồi mô gan, hỗ trợ đánh giá mức độ xơ hóa và những bất thường về cấu trúc gan. Hình ảnh siêu âm giúp bác sĩ có thêm cơ sở theo dõi diễn tiến bệnh và đánh giá tình trạng gan trong quá trình điều trị.
• Máy huyết học tự động Sysmex XP – 100 (Nhật Bản): Phân tích 20 thông số huyết học với công suất lên đến 60 mẫu/giờ, hỗ trợ bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể và cung cấp dữ liệu cần thiết trong quá trình thăm khám, theo dõi người bệnh.

Không gian thăm khám riêng tư kết hợp với trang thiết bị y tế hiện đại và phong cách kiến trúc Nhật Bản, mang đến môi trường thoải mái, thuận tiện cho người bệnh trong quá trình thăm khám, điều trị và theo dõi bệnh gan.

Máy siêu âm gan hiện đại tại MSC Clinic

8.3. Cá nhân hóa phác đồ điều trị

Dựa trên kết quả thăm khám, xét nghiệm và đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe, bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị bệnh gan phù hợp với từng người bệnh. Hướng điều trị được điều chỉnh theo nguyên nhân, mức độ tổn thương gan, bệnh lý đi kèm và khả năng đáp ứng, đồng thời theo dõi định kỳ để kịp thời thay đổi khi tình trạng bệnh có diễn biến mới.

Mỗi bệnh nhân được xây dựng phác đồ điều trị riêng biệt

Nhìn chung, viêm gan A là bệnh nhiễm trùng gan cấp tính có khả năng tự khỏi và không chuyển thành viêm gan mạn tính. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được chăm sóc đúng cách, theo dõi các dấu hiệu bất thường và chủ động phòng ngừa bằng vaccine, vệ sinh cá nhân và ăn uống an toàn. Khi có triệu chứng nghi ngờ viêm gan A, nên thăm khám sớm để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp.