Xơ gan mất bù là gì? Dấu hiệu nhận biết và tiên lượng sống

Xơ gan mất bù là giai đoạn tiến triển nặng nề của bệnh xơ gan, khi các mô sẹo đã xơ hóa chiếm phần lớn diện tích lá gan, khiến cơ quan này kiệt quệ và mất đi khả năng tự bù đắp các chức năng sống còn. Ở giai đoạn này, hàng loạt biến chứng đe dọa tính mạng có thể xảy ra nhanh chóng nếu người bệnh không được can thiệp y tế kịp thời. Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên nhân, dấu hiệu, biến chứng, tiên lượng thời gian sống cũng như phác đồ điều trị hiệu quả cho bệnh nhân xơ gan mất bù.

Các giai đoạn của xơ gan

1. Xơ gan mất bù là gì?

Xơ gan là thời kỳ muộn của quá trình xơ hóa (tạo sẹo) ở gan do nhiều nguyên nhân khác nhau. Tổn thương này được chia làm 2 giai đoạn gồm xơ gan còn bù và xơ gan mất bù.

Ở xơ gan còn bù, các tế bào gan lành vẫn có thể hoạt động để bù đắp cho phần đã bị xơ hóa, người bệnh ít có triệu chứng rõ rệt. Đến xơ gan mất bù, gan không còn đủ khả năng tự bù trừ để duy trì các chức năng sống còn như thải độc, tổng hợp protein, đông máu. Lúc này cấu trúc gan bị biến đổi, làm cản trở dòng máu đi qua gan, dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa và có thể gây ra hàng loạt biến chứng đe dọa tính mạng.

>> Tìm hiểu thêm: Xơ gan có mấy giai đoạn?

So sánh cấu trúc lá gan bình thường và xơ gan mất bù

2. Nguyên nhân dẫn đến xơ gan mất bù

Xơ gan mất bù là hệ quả của quá trình tổn thương gan mạn tính kéo dài nhiều năm nhưng không được quản lý hoặc điều trị triệt để. Các nguyên nhân hàng đầu bao gồm:

• Viêm gan virus mạn tính (HBV, HCV): Viêm gan B hoặc C mạn tính nếu không được kiểm soát, để virus âm thầm tàn phá tế bào gan qua từng năm sẽ dẫn đến xơ hóa rồi tiến triển thành xơ gan mất bù.
• Lạm dụng rượu bia kéo dài: Rượu bia gây độc trực tiếp lên tế bào gan, gây viêm gan do rượu, gan nhiễm mỡ do rượu và cuối cùng là xơ gan mất bù .
• Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa: Thường xuất hiện cùng với các tình trạng thừa cân, béo phì, vòng bụng to, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc huyết áp cao. Lượng mỡ tích tụ lâu ngày gây viêm và xơ hóa gan tiến triển.
• Viêm gan tự miễn và bệnh lý đường mật: Viêm đường mật xơ hóa nguyên phát, xơ gan ứ mật nguyên phát hoặc các bệnh lý di truyền làm tổn thương gan mạn tính.
• Nhiễm độc mạn tính: Sử dụng kéo dài các loại thuốc gây độc cho gan hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại trong môi trường lao động.

Rượu bia là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương gan và diễn tiến đến xơ gan

3. Các dấu hiệu nhận biết xơ gan mất bù

Khác với giai đoạn còn bù, xơ gan mất bù biểu hiện ra bên ngoài bằng các triệu chứng rõ rệt do suy giảm chức năng gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa:

• Vàng da và vàng mắt: Do gan không thể chuyển hóa và đào thải sắc tố mật bilirubin, khiến chất này ứ đọng trong máu, lan ra da, niêm mạc mắt.
• Cổ trướng: Ổ bụng phình to do dịch thoát ra ngoài mạch máu tích tụ lại, kèm theo hiện tượng phù hai chi dưới (ấn lõm), làm người bệnh nặng nề, khó thở.
• Xuất huyết bất thường: Dễ bị chảy máu chân răng, chảy máu cam, các vết bầm tím xuất hiện tự nhiên trên da do gan không tổng hợp được các yếu tố đông máu.
• Mệt mỏi cực độ và sụt cân nhanh: Người bệnh suy kiệt sức lực, teo cơ (đặc biệt là cơ tay chân trong khi bụng phình to), chán ăn, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa nặng.
• Rối loạn tri giác (Biểu hiện của bệnh não gan): Hay quên, lú lẫn, ngủ gà ban ngày, tính cách thay đổi, nặng hơn có thể đi vào hôn mê.

Hay quên, lú lẫn là biểu hiện rối loạn tri giác cần lưu ý ở xơ gan mất bù

4. Biến chứng nghiêm trọng của xơ gan mất bù

Nếu không được can thiệp sớm, người bệnh xơ gan mất bù sẽ có thể phải đối mặt với những hậu quả nặng nề, trực tiếp đe dọa tính mạng người bệnh:

• Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản: Áp lực tĩnh mạch cửa tăng cao khiến các búi tĩnh mạch ở thực quản và dạ dày phình to, căng mỏng và có thể vỡ bất cứ lúc nào. Người bệnh sẽ nôn ra máu ồ ạt, đi ngoài phân đen, có nguy cơ tử vong nhanh chóng nếu không cấp cứu cầm máu kịp thời.
• Cổ trướng nhiễm trùng tự phát: Dịch trong ổ bụng bị nhiễm trùng, có thể gây đau bụng, sốt hoặc diễn tiến âm thầm với ít triệu chứng, khiến tình trạng gan suy sụp nhanh chóng.
• Bệnh não gan (Hôn mê gan): Do gan không lọc được các chất độc (đặc biệt là amoniac từ ruột), chất độc theo máu lên não gây tổn thương thần kinh, dẫn đến hôn mê sâu.
• Hội chứng gan thận: Biến chứng suy thận cấp tính xuất hiện ở bệnh nhân xơ gan nặng do rối loạn tuần hoàn thận, tiên lượng tử vong rất cao.

Xơ gan cổ trướng cần được can thiệp kịp thời để không ảnh hưởng đến tính mạng của người bệnh

Vậy xơ gan mất bù sẽ sống được bao lâu? Đây là câu hỏi được rất nhiều người bệnh và gia đình quan tâm. Về mặt y khoa, tiên lượng của xơ gan thay đổi rõ rệt khi bệnh chuyển từ giai đoạn còn bù sang mất bù.

Theo Hướng dẫn thực hành lâm sàng của EASL về quản lý bệnh nhân xơ gan mất bù đăng trên Journal of Hepatology, thời gian sống trung vị giảm từ hơn 12 năm ở người bệnh xơ gan còn bù xuống khoảng 2 năm khi đã xuất hiện mất bù. Tuy nhiên, tiên lượng thực tế của từng người bệnh sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây xơ gan, mức độ suy giảm chức năng gan và đặc biệt là sự xuất hiện của các biến chứng. Trong đó, bệnh xơ gan có cổ trướng có tỷ lệ tử vong khoảng 40% sau 1 năm và 50% sau 2 năm; xuất huyết do giãn tĩnh mạch có tỷ lệ tử vong khoảng 20% trong 6 tuần. Khi xơ gan mất bù tiến triển thành suy gan cấp trên nền bệnh gan mạn, người bệnh có 2 cơ quan bị suy có tỷ lệ tử vong trong 28 ngày khoảng 32%, trong khi nhóm có từ 3 cơ quan suy trở lên có tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 78%.

Tiên lượng xơ gan mất bù sống được bao lâu thay đổi tùy thuộc vào mức độ suy gan, biến chứng và phác đồ điều trị

Bên cạnh đó, phương pháp điều trị cũng ảnh hưởng lớn đến tiên lượng bệnh. Khi xơ gan chuyển sang giai đoạn mất bù và nguy cơ tử vong cao, EASL đặc biệt khuyến nghị cân nhắc ghép gan ở người bệnh có cổ trướng mức độ 2-3 và những trường hợp bệnh tiến triển vì có thể thay đổi tiên lượng lâu dài.

5. Chẩn đoán xơ gan mất bù

Để chẩn đoán chính xác giai đoạn mất bù và đánh giá mức độ suy gan, bác sĩ sẽ chỉ định các kỹ thuật chuyên sâu như:

• Xét nghiệm máu toàn diện: Định lượng albumin máu (giảm sâu), thời gian Prothrombin/INR tăng và tỷ lệ prothrombin giảm (phản ánh rối loạn đông máu), bilirubin toàn phần và trực tiếp (tăng), xét nghiệm men gan và chức năng thận.
• Chẩn đoán hình ảnh (siêu âm ổ bụng, chụp MSCT gan mật): Thấy hình ảnh gan teo nhỏ, bờ gan gồ ghề, cấu trúc thô, lách to, có dịch ổ bụng (cổ trướng) và giãn tĩnh mạch hệ cửa.
• Nội soi dạ dày – thực quản: Phát hiện sớm các búi giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày để có biện pháp thắt mạch dự phòng xuất huyết.
• Đo độ đàn hồi mô gan (FibroScan): Đánh giá mức độ xơ hóa đã đạt ngưỡng xơ gan nặng (F4), lưu ý kết quả có thể kém tin cậy khi cổ trướng nhiều.

Siêu âm ổ bụng giúp quan sát hình thái và bất thường về cấu trúc của lá gan

6. Phương pháp điều trị xơ gan mất bù

Người bệnh cần lưu ý, khi lá gan đã xơ hóa nghiêm trọng, phần lớn các phương pháp điều trị hoặc can thiệp không thể khôi phục lại cấu trúc gan ban đầu, Lúc này, phác đồ xử trí sẽ hướng tới mục tiêu hạn chế yếu tố gây tổn thương gan, kiểm soát triệu chứng xơ gan, ngăn ngừa biến chứng và kéo dài sự sống cho người bệnh.

6.1. Điều trị nguyên nhân gây xơ gan

Kiểm soát nguyên nhân là một trong những bước quan trọng để hạn chế tổn thương gan tiếp diễn:

• Xơ gan mất bù do rượu: Kiêng hoàn toàn rượu bia và đồ uống có cồn.
• Xơ gan mất bù do bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa: Kiểm soát các yếu tố chuyển hóa bằng cách giảm cân, giảm vòng bụng, điều hòa đường huyết và huyết áp, giảm mỡ máu.
• Xơ gan do virus viêm gan: Sử dụng thuốc để điều trị virus gây viêm gan B, C, từ đó hạn chế gây thêm tổn thương cho tế bào gan.
• Các nguyên nhân khác: Điều trị theo nguyên nhân và quản lý biến chứng.

6.2. Điều trị triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng

Thuốc lợi tiểu giúp giảm triệu chứng cổ trướng và phù chân cho người bệnh xơ gan mất bù

• Sử dụng thuốc lợi tiểu (kết hợp Spironolactone và Furosemide) để kiểm soát tình trạng cổ trướng và phù. Trường hợp cổ trướng căng lớn gây khó thở, có thể chỉ định chọc tháo dịch ổ bụng để giảm áp lực.
• Dùng thuốc hạ áp lực tĩnh mạch cửa (như chẹn beta không chọn lọc) theo chỉ định của bác sĩ để phòng ngừa vỡ giãn tĩnh mạch thực quản. Trường hợp nghiêm trọng hơn có thể cần thắt búi giãn tĩnh mạch thực quản qua nội soi cấp cứu.
• Sử dụng các thuốc nhuận tràng (như Lactulose) để giảm hấp thụ amoniac, phòng ngừa bệnh não gan.
• Bổ sung Albumin truyền tĩnh mạch trong các đợt hạ albumin máu nặng.

6.3. Ghép gan

Đối với bệnh nhân xơ gan mất bù giai đoạn cuối không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc có tiên lượng xấu, ghép gan là cơ hội duy nhất giúp người bệnh thay thế hoàn toàn lá gan bị xơ hỏng bằng lá gan lành mạnh từ người hiến tặng, mang lại hy vọng sống khỏe mạnh lâu dài. Người bệnh cần được đánh giá chỉ định, chống chỉ định và sức khỏe tổng thể và sau khi ghép cần dùng thuốc ức chế miễn dịch và theo dõi lâu dài.

>> Đọc thêm: Bệnh xơ gan có lây không?

Ghép gan giúp thay thế lá gan tổn thương nghiêm trọng, mở ra hy vọng phục hồi cho bệnh nhân xơ gan mất bù 

7. Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân xơ gan mất bù

Bên cạnh điều trị y khoa, chế độ dinh dưỡng khoa học cũng đóng vai trò quan trọng giúp giảm gánh nặng cho gan. Người bệnh xơ gan mất bù cần lưu ý:

• Hạn chế muối nghiêm ngặt theo chỉ định: Người bệnh nên ăn nhạt hoàn toàn để giúp giảm tình trạng tích nước, phù nề và cổ trướng trong ổ bụng.
• Bổ sung lượng đạm hợp lý: Bệnh nhân xơ gan vẫn cần đạm để tránh teo cơ, nhưng nên ưu tiên đạm thực vật (đậu phụ, các loại hạt) hoặc đạm dễ tiêu từ cá, thịt nạc trắng. Tránh ăn quá nhiều đạm động vật nặng nếu có nguy cơ bệnh não gan. Nếu không dung nạp một số loại đạm, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh.
• Chia nhỏ bữa ăn: Ăn từ 5-6 bữa nhỏ mỗi ngày để giảm áp lực cho hệ tiêu hóa và gan.
• Tuyệt đối kiêng rượu bia, chất kích thích và thực phẩm sống: Không ăn đồ tái sống, đồ mặn, mỡ động vật. Hạn chế hoàn toàn rượu bia dưới mọi hình thức.

Người bệnh xơ gan mất bù cần kiêng muối để hạn chế tích nước gây phù nề

8. Khám và quản lý bệnh gan tại MSC Clinic

Xơ gan mất bù là một bệnh lý nguy hiểm, đòi hỏi sự theo dõi sát sao và quản lý y tế chuẩn xác từ các chuyên gia đầu ngành. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp các vấn đề về gan mật, việc tầm soát định kỳ và quản lý sức khỏe tại các cơ sở uy tín như MSC Clinic là chìa khóa vàng để ngăn chặn bệnh tiến triển nặng.

Tại phòng khám, người bệnh sẽ được trải nghiệm hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn diện:

• Thăm khám 1-1 cùng chuyên gia gan mật đầu ngày: Trực tiếp PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – Nguyên Chủ nhiệm khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y với 35 năm kinh nghiệm sẽ khám, chẩn đoán và xây dựng phác đồ cá nhân hóa phù hợp với từng giai đoạn bệnh lý của gan.
• Hệ thống chẩn đoán hiện đại: Đo độ đàn hồi gan (FibroScan), siêu âm màu và các xét nghiệm sinh hóa chuyên sâu giúp đánh giá chính xác mức độ tổn thương gan.
• Chăm sóc sức khỏe gan và tư vấn dinh dưỡng toàn diện: Bên cạnh các phương pháp điều trị thường quy, MSC Clinic áp dụng y học tái tạo hỗ trợ tái tạo tế bào gan mới, phục hồi mô gan tổn thương, cải thiện chức năng và tăng cường đề kháng cho gan, từ đó góp phần làm thuyên giảm triệu chứng và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh đó, người bệnh còn được hướng dẫn chi tiết chế độ ăn uống khoa học, nhắc lịch tái khám định kỳ để duy trì sức khỏe lá gan lâu dài.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh thăm khám tình trạng phù chân cho người bệnh xơ gan

Xơ gan mất bù là giai đoạn gian khó và nguy hiểm nhất của các bệnh lý về gan, đe dọa trực tiếp đến chất lượng cuộc sống cũng như tính mạng của người bệnh. Tuy nhiên, việc nắm vững kiến thức, tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị nội khoa, kiểm soát chặt chẽ chế độ dinh dưỡng kết hợp cùng sự đồng hành sát sao của đội ngũ y bác sĩ chuyên khoa sẽ có thể kéo dài sự sống cho người bệnh. Đừng chủ quan trước những dấu hiệu bất thường của cơ thể, hãy chủ động tầm soát và chăm sóc lá gan định kỳ để bảo vệ sức khỏe của bạn.