ALT trong xét nghiệm máu là gì? Chỉ số ALT bao nhiêu là bình thường?

Nhiều người nhận phiếu kết quả xét nghiệm máu và thấy dòng “ALT” in đậm, nhưng không biết con số đó nói lên điều gì. Vậy ALT trong xét nghiệm máu là gì, mức nào là bình thường? Bài viết chuyên môn dưới đây của MSC Clinic sẽ giải thích ngắn gọn, dễ hiểu về chỉ số này, đồng thời giúp bạn chủ động theo dõi sức khỏe, phát hiện sớm những bất thường và có hướng thăm khám phù hợp.

Chỉ số ALT tăng cao có thể liên quan đến nhiều tình trạng tổn thương gan

1.  Chỉ số ALT trong xét nghiệm máu là gì?

Với câu hỏi chỉ số ALT trong máu là gì, trước tiên cần hiểu ALT là viết tắt của alanine aminotransferase, một loại enzyme có trong tế bào của nhiều cơ quan và tập trung nhiều nhất ở gan. 

Nói một cách đơn giản, chỉ số ALT là thước đo lượng enzyme này có trong máu. Khi gan khỏe mạnh, ALT chủ yếu nằm bên trong tế bào gan. Khi tế bào gan bị viêm hoặc tổn thương, màng tế bào bị rối loạn và enzyme này thoát ra tuần hoàn, khiến nồng độ trong máu tăng lên. Tuy nhiên, tổn thương cơ do chấn thương hoặc vận động cường độ cao cũng có thể làm ALT tăng.

Mặc dù ALT chủ yếu phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan, nhưng không đánh giá đầy đủ chức năng gan. Vì vậy, bác sĩ thường kết hợp thêm các xét nghiệm như bilirubin, albumin, đông máu và siêu âm gan để đánh giá sức khỏe gan toàn diện hơn.

ALT trong xét nghiệm máu là gì? – Chỉ số ALT được dùng để đánh giá sức khỏe và chức năng của gan

Khi nào cần xét nghiệm ALT?

Bác sĩ có thể chỉ định đo ALT trong các trường hợp:

• Khám sức khỏe định kỳ hoặc kiểm tra sức khỏe gan.
• Nghi ngờ viêm gan, gan nhiễm mỡ hoặc tổn thương gan do rượu bia, thuốc.
• Người có các yếu tố nguy cơ như đái tháo đường type 2, thừa cân, béo phì, rối loạn lipid máu hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh gan.
• Theo dõi người đã được chẩn đoán mắc bệnh gan hoặc đang sử dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến gan.
• Xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ bệnh gan như mệt mỏi kéo dài, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc đau vùng bụng trên bên phải.

2. Chỉ số ALT bình thường là bao nhiêu?

Không có một ngưỡng ALT tham chiếu thống nhất áp dụng cho mọi phòng xét nghiệm. Chỉ số này sẽ phụ thuộc vào phương pháp đo, thiết bị, độ tuổi và giới tính. Thông thường, nam giới có khối lượng cơ lớn hơn và nền hormone khác nên chỉ số ALT nền thường cao hơn so với nữ giới.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG), ngưỡng ALT tham khảo ở người khỏe mạnh, không có yếu tố nguy cơ bệnh gan như sau:

Người bệnh cần lưu ý ba điểm khi đọc kết quả:

• Mỗi phòng xét nghiệm có khoảng tham chiếu riêng. Nhiều nơi chấp nhận ALT đến khoảng 40 U/L hoặc cao hơn, nên con số in trên phiếu kết quả có thể rộng hơn bảng trên. Hãy đối chiếu với thang đo ghi ngay trên phiếu của bạn.
• ALT nằm trong khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm nhưng cao hơn ngưỡng ở bảng trên, bạn vẫn nên được theo dõi, nhất là khi có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, mỡ máu cao, đường huyết cao hoặc uống rượu bia thường xuyên.
• Kết quả có thể dao động do uống thuốc, sử dụng rượu bia và vận động nặng trong vài ngày trước khi xét nghiệm, nên một lần đo bất thường chưa đủ để kết luận tình trạng tổn thương gan.

Chỉ số ALT được xác định thông qua xét nghiệm máu

>> Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm men gan: Ý nghĩa các chỉ số & khi nào thực hiện?

3. Chỉ số ALT tăng cao có ý nghĩa gì?

Theo MSD Manual, ALT tăng cao có thể là dấu hiệu của tình trạng tế bào gan đang bị tổn thương hoặc kích thích. Tuy nhiên, mức độ tăng không phải lúc nào cũng tương ứng trực tiếp với mức độ nặng của bệnh.

• Tăng nhẹ (dưới khoảng 2-3 lần giới hạn trên của khoảng tham chiếu – ULN): Rất thường gặp, liên quan đến gan nhiễm mỡ, thừa cân, rượu bia, thuốc hoặc thực phẩm bổ sung. Thường không có triệu chứng.
• Tăng vừa (khoảng 3-10 lần ULN): Gợi ý đang có viêm gan (do virus, rượu bia, thuốc, bệnh tự miễn), cần thăm khám sớm.
• Tăng rất cao (trên 10 lần ULN, có thể hàng nghìn U/L): Thường gặp trong viêm gan cấp do virus, ngộ độc thuốc (như quá liều paracetamol) hoặc thiếu máu nuôi gan, cần được đánh giá khẩn cấp.

Lưu ý: Cách phân mức chỉ số ALT có thể khác nhau giữa các tài liệu, bệnh nhân không nên tự đánh giá mức độ nặng của bệnh lý chỉ dựa vào chỉ số này.

Chỉ số ALT tăng cao là dấu hiệu báo hiệu gan đang bị tổn thương

Khi tìm hiểu ALT trong xét nghiệm máu là gì, một số người thường nghĩ cứ ALT cao là bị bệnh gan nặng. Thực tế, mức tăng nhẹ thoáng qua rất phổ biến và có thể trở về bình thường sau khi loại bỏ nguyên nhân. Ngược lại, chỉ số ALT bình thường cũng chưa loại trừ hoàn toàn bệnh gan, nhất là ở giai đoạn xơ gan muộn, khi số lượng tế bào gan còn hoạt động đã giảm.

4. Nguyên nhân khiến chỉ số ALT tăng

Có nhiều yếu tố có thể làm chỉ số ALT tăng, từ những thay đổi tạm thời đến các bệnh lý cần điều trị. Những nguyên nhân thường gặp gồm:

4.1. Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa

Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD) thường gặp ở người thừa cân, béo phì, có mỡ bụng, kháng insulin, đái tháo đường type 2 hoặc rối loạn lipid máu.

Tình trạng tích tụ mỡ trong gan có thể đi kèm viêm và tổn thương tế bào gan, khiến chỉ số ALT tăng. Tuy nhiên, người mắc gan nhiễm mỡ vẫn có thể có ALT trong giới hạn tham chiếu.

4.2. Sử dụng rượu bia

Rượu bia có thể gây tổn thương tế bào gan, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn. Người có bệnh gan nền hoặc rối loạn chuyển hóa có thể đối mặt với nguy cơ cao hơn.

4.3. Viêm gan virus

Virus viêm gan B và C có thể gây tổn thương gan kéo dài, làm ALT tăng ở các mức độ khác nhau. Một số người không có triệu chứng rõ ràng, nên việc xét nghiệm và đánh giá nguy cơ có ý nghĩa quan trọng giúp điều hòa men gan hiệu quả.

ALT tăng có thể xuất phát từ tế bào gan bị tổn thương do viêm gan virus

4.4. Thuốc và thực phẩm bổ sung

Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến gan và làm tăng ALT, như paracetamol dùng liều cao, kéo dài, cũng như statin và một số loại kháng sinh, thảo dược, thực phẩm bổ sung. Vì vậy, người có ALT tăng cần thông báo với bác sĩ về tất cả sản phẩm đang sử dụng, kể cả sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên.

Bệnh nhân không nên tự ý ngưng dùng thuốc kê đơn của bác sĩ chuyên khoa hoặc sử dụng sản phẩm quảng cáo giải độc gan, mát gan khác khi chưa được bác sĩ tư vấn.

4.5. Các nguyên nhân khác

Chỉ số ALT tăng còn có thể liên quan đến viêm gan tự miễn, bệnh gan do tích tụ sắt, một số bệnh lý di truyền hoặc tổn thương cơ sau vận động quá sức. Trong một số trường hợp ít gặp, nguyên nhân có thể đến từ tình trạng thiếu máu nuôi gan hoặc bệnh lý toàn thân.

5. Chỉ số ALT thấp có đáng lo ngại không?

Khi tìm hiểu về chỉ số ALT trong xét nghiệm máu là gì, hầu hết mọi người chỉ chú ý đến tình trạng tăng cao. Tuy nhiên, nếu kết quả xét nghiệm thấp hơn mức bình thường (ví dụ dưới 7-10 U/L), điều này có đáng lo không?

Thực tế, chỉ số ALT thấp thường không mang ý nghĩa bệnh lý nghiêm trọng. Trong một số trường hợp, ALT thấp có thể liên quan đến:

• Thiếu hụt vitamin B6 (pyridoxine) do vitamin này là thành phần cần thiết cho hoạt động của enzyme ALT, nên thiếu B6 có thể làm hoạt tính ALT đo được thấp hơn.
• Tình trạng suy dinh dưỡng hoặc chế độ ăn thiếu hụt protein nghiêm trọng, kèm khối cơ giảm.
• Người cao tuổi, người có suy thận mạn hoặc phụ nữ mang thai giai đoạn đầu cũng có thể ghi nhận mức chỉ số ALT thấp hơn bình thường (do sự thay đổi thể tích tuần hoàn huyết tương).

Chỉ số ALT thấp có thể liên quan đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu vitamin B6

>> Tìm hiểu thêm: Men gan cao nên ăn gì? Cách hạ men gan, cải thiện hiệu quả

6. Khi nào cần đi khám khi chỉ số ALT bất thường?

Nếu ALT cao hơn giới hạn tham chiếu, đặc biệt khi lặp lại ở nhiều lần xét nghiệm, bệnh nhân nên mang kết quả đến cơ sở y tế để được giải thích. ALT thấp kèm triệu chứng bất thường cũng nên được bác sĩ đánh giá.

Đặc biệt, người bệnh nên chủ động thăm khám nếu thuộc một trong các trường hợp:

• ALT tăng kéo dài hoặc tăng đáng kể so với giới hạn tham chiếu.
• Có tiền sử viêm gan, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, béo phì hoặc rối loạn lipid máu.
• Đang sử dụng thuốc có khả năng gây độc cho gan hoặc uống rượu bia thường xuyên.
• Xuất hiện mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, đau bụng vùng gan hoặc nước tiểu sẫm màu.

Cần đi khám cấp cứu nếu có vàng da rõ kèm lú lẫn, ngủ gà bất thường, nôn ra máu hoặc chảy máu bất thường. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng cần được đánh giá ngay.

Bệnh nhân nên lựa chọn cơ sở y tế uy tín để thăm khám và xét nghiệm

Qua bài viết, hy vọng bạn đã hiểu rõ ALT trong xét nghiệm máu là gì, chỉ số ALT bình thường và ý nghĩa khi ALT tăng hoặc giảm. Nếu kết quả xét nghiệm có bất thường hoặc cần được tư vấn cụ thể về sức khỏe gan, hãy liên hệ MSC Clinic để được đội ngũ bác sĩ thăm khám và tư vấn hướng theo dõi phù hợp.