Chế độ ăn cho người xơ gan: Nên ăn gì và kiêng gì?

Chế độ ăn cho người xơ gan có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chức năng gan, phòng ngừa suy dinh dưỡng và hạn chế nguy cơ biến chứng. Kết hợp chế độ dinh dưỡng phù hợp với điều trị y tế giúp người bệnh kiểm soát tình trạng xơ gan tốt hơn. Bài viết dưới đây của MSC Clinic, được tham vấn bởi bác sĩ chuyên khoa, sẽ cung cấp những thông tin khoa học, chính xác về chế độ dinh dưỡng phù hợp cho người xơ gan.

Chế độ ăn cho người xơ gan ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe gan

1. Vai trò của chế độ dinh dưỡng đối với người bệnh xơ gan

Xơ gan có thể làm suy giảm nhiều chức năng của gan, đồng thời làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng và mất khối lượng cơ. Vì vậy, dinh dưỡng hợp lý là một phần quan trọng trong chăm sóc người bệnh xơ gan, giúp duy trì thể trạng và hạn chế các biến chứng. Một chế độ dinh dưỡng phù hợp mang lại những lợi ích như:

• Duy trì thể trạng và khối lượng cơ: Chế độ ăn cho người xơ gan phù hợp giúp cung cấp đủ năng lượng và protein giúp hạn chế suy dinh dưỡng, giảm mất cơ và hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Người bệnh xơ gan thường được khuyến nghị ăn nhiều bữa nhỏ và hạn chế thời gian nhịn đói.
• Hỗ trợ kiểm soát cổ trướng và phù: Với người bệnh có cổ trướng, hạn chế natri thường được khuyến nghị để giảm tình trạng giữ nước.
• Hạn chế nguy cơ biến chứng do suy dinh dưỡng: Đảm bảo đủ năng lượng, đặc biệt là protein và các vi chất cần thiết giúp duy trì khối cơ, hỗ trợ miễn dịch và cải thiện thể trạng.

>> Tìm hiểu thêm: Xơ gan có mấy giai đoạn?

Duy trì khối lượng cơ là yếu tố quan trọng để duy trì sức khỏe tổng thể

2. Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn cho người xơ gan

Để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng, chế độ ăn cho người xơ gan cần phù hợp với tình trạng bệnh và thể trạng, theo các nguyên tắc sau:

• Chia nhỏ bữa ăn: Nên ăn nhiều bữa trong ngày và hạn chế thời gian nhịn đói, thường khoảng 3-4 giờ giữa các lần ăn. Có thể bổ sung một bữa phụ giàu protein vào buổi tối để giảm thời gian nhịn đói qua đêm và hỗ trợ duy trì khối cơ.
• Đảm bảo đủ năng lượng: Người bệnh xơ gan cần nạp đủ năng lượng để tránh tình trạng phá hủy mô cơ và sụt giảm khối cơ.
• Đảm bảo đủ protein: Ưu tiên đa dạng nguồn protein như đạm thực vật, sữa và các sản phẩm từ sữa, cá, trứng, thịt nạc. Không nên tự ý hạn chế protein, kể cả khi người bệnh có bệnh não gan, vì điều này có thể làm tăng nguy cơ mất khối cơ.
• Hạn chế natri khi có cổ trướng hoặc phù: Người bệnh có cổ trướng thường được khuyến nghị hạn chế natri dưới 2g/ngày, tương đương khoảng 5g muối ăn/ngày, nhằm hỗ trợ kiểm soát tình trạng giữ dịch. Mức hạn chế cần được cân nhắc cùng nguy cơ suy dinh dưỡng và khả năng ăn uống của từng người bệnh.
• Lựa chọn chất béo phù hợp: Không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo. Nên ưu tiên các nguồn chất béo không bão hòa như dầu ô liu, dầu hạt cải, các loại hạt và cá béo, đồng thời hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và đồ chiên rán.

>> Xem thêm: Dấu hiệu của xơ gan giai đoạn đầu

Chia nhỏ bữa ăn trong ngày là nguyên tắc đơn giản khi xây dựng chế độ ăn cho người xơ gan

3. Chế độ ăn cho người xơ gan nên ăn gì?

Lựa chọn thực phẩm đa dạng và phù hợp giúp người bệnh xơ gan đáp ứng nhu cầu năng lượng, protein và vi chất, đồng thời duy trì thể trạng và khối cơ.

• Tinh bột và ngũ cốc: Cơm, yến mạch, khoai lang, ngô, bánh mì và ngũ cốc nguyên hạt là những nguồn carbohydrate có thể bổ sung vào chế độ ăn, tùy nhu cầu năng lượng và khả năng dung nạp.
• Thực phẩm giàu protein: Ưu tiên đa dạng nguồn đạm như cá, thịt gia cầm bỏ da, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa, đậu phụ, đậu nành và các loại đậu. Cá béo như cá hồi, cá thu cũng cung cấp chất béo không bão hòa omega-3.
• Rau xanh và trái cây: Cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất có lợi cho sức khỏe. Nên ăn đa dạng các loại rau, củ, quả theo mùa thay vì chỉ lựa chọn một số loại trái cây ít ngọt.
• Thực phẩm cung cấp vi chất: Các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, hải sản, thịt, trứng và các loại đậu có thể cung cấp nhiều vi chất như kẽm và selen. Không nên tự bổ sung viên kẽm, selen hoặc các vi chất khác nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Xơ gan nên ăn gì: bổ sung thực phẩm giàu protein từ các nguồn đa dạng

4. Người xơ gan nên kiêng gì?

Bên cạnh lựa chọn thực phẩm phù hợp, chế độ ăn cho người xơ gan cần lưu ý hạn chế một số thực phẩm và đồ uống có thể làm tăng nguy cơ biến chứng hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể:

• Rượu, bia và đồ uống có cồn: Người bệnh xơ gan nên kiêng hoàn toàn rượu bia, bởi cồn có thể tiếp tục gây tổn thương gan và làm bệnh tiến triển.
• Thực phẩm sống, tái hoặc chưa nấu chín: Người xơ gan có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng khi nhiễm khuẩn. Vì vậy, trong chế độ ăn cho người xơ gan nên tránh các thực phẩm như hàu sống, hải sản sống, thịt hoặc cá chưa được nấu chín kỹ.
• Thực phẩm nhiều natri và thực phẩm chế biến sẵn: Dưa muối, cà muối, đồ hộp, mì ăn liền, xúc xích, thịt xông khói… thường chứa nhiều natri. Đặc biệt ở người có phù hoặc cổ trướng, hạn chế natri giúp hỗ trợ kiểm soát tình trạng giữ dịch.
• Đồ chiên rán và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa: Nên hạn chế mỡ động vật, nội tạng, đồ chiên rán và thức ăn nhanh; ưu tiên các nguồn chất béo không bão hòa như cá, các loại hạt và dầu thực vật.
• Thực phẩm và đồ uống nhiều đường bổ sung: Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và các món chứa nhiều đường bổ sung, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì hoặc có rối loạn chuyển hóa.

Thực phẩm đóng hộp chứa nhiều natri cần được hạn chế trong chế độ ăn cho người xơ gan

5. Người xơ gan nên uống gì?

Người bệnh xơ gan nên lựa chọn đồ uống phù hợp với tình trạng sức khỏe, đồng thời tránh rượu bia và các thức uống nhiều đường.

• Nước lọc: Uống đủ nước theo nhu cầu của cơ thể và hướng dẫn của bác sĩ. Không nên tự áp dụng mức 1,5-2 lít/ngày cho mọi người bệnh. Người có cổ trướng, hạ natri máu hoặc bệnh thận có thể cần điều chỉnh lượng dịch theo chỉ định.
• Cà phê:Cà phê nguyên chất, không hoặc ít đường có thể là một lựa chọn phù hợp nếu người bệnh dung nạp tốt. Một số nghiên cứu cho thấy uống cà phê có liên quan đến nguy cơ thấp hơn của bệnh gan tiến triển và ung thư gan, nhưng cà phê không thay thế cho điều trị xơ gan.
• Trà: Có thể uống trà với lượng vừa phải nếu không có chống chỉ định. Nên ưu tiên trà pha thông thường và tránh tự sử dụng các sản phẩm chiết xuất trà xanh hoặc thực phẩm bổ sung có hàm lượng catechin cao.
• Sinh tố trái cây: Có thể sử dụng với lượng vừa phải và không thêm đường, ưu tiên trái cây nguyên quả để bổ sung chất xơ. Người bệnh tiểu đường hoặc rối loạn đường huyết cần lưu ý lượng carbohydrate trong khẩu phần.

>> Đọc thêm: Bệnh xơ gan có chữa được không?

Sinh tố trái cây cung cấp nhiều vitamin tốt

6. Gợi ý thực đơn chế độ ăn cho người xơ gan

Thực đơn dưới đây áp dụng mô hình chia nhỏ 5 bữa ăn/ngày, đảm bảo đủ dinh dưỡng, ít muối (phù hợp với người có nguy cơ cổ chướng nhẹ) và dễ tiêu hóa:

Chế độ ăn cho người xơ gan cần được xây dựng phù hợp với tình trạng sức khỏe và mức độ bệnh. Duy trì dinh dưỡng hợp lý, kết hợp điều trị và thăm khám định kỳ giúp hỗ trợ chức năng gan, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.