Dấu hiệu viêm gan B qua từng giai đoạn và thời điểm cần thăm khám

Dấu hiệu viêm gan B là điều nhiều người chỉ tìm hiểu khi bệnh đã bộc lộ ra ngoài,  trong khi phần lớn thời gian, virus âm thầm hoạt động bên trong gan mà không hề gây ra bất kỳ biểu hiện rõ ràng nào. Nhiều người mang virus hàng chục năm, sống hoàn toàn bình thường, cho đến khi phát hiện bệnh đã ở giai đoạn xơ gan hoặc ung thư gan qua một lần khám sức khỏe tình cờ.

Chính vì tính chất “thầm lặng” này, việc hiểu đúng biểu hiện viêm gan B theo từng giai đoạn bệnh sẽ giúp người bệnh không bỏ lỡ thời điểm can thiệp quan trọng. Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ phân tích cụ thể các triệu chứng của viêm gan B qua từng giai đoạn và khi nào người bệnh cần đi khám ngay để từ đó điều trị kịp thời và hiệu quả.

Bệnh thường diễn tiến âm thầm, khiến nhiều dấu hiệu viêm gan B khó nhận biết ở giai đoạn sớm

1. Dấu hiệu viêm gan B theo từng giai đoạn

Viêm gan B không có một bộ triệu chứng cố định áp dụng cho mọi người bệnh, vì biểu hiện thay đổi tùy theo giai đoạn nhiễm virus: cấp tính hay mạn tính, và ở giai đoạn mạn tính thì đang ở pha nào trong quá trình diễn tiến tự nhiên của bệnh.

1.1. Giai đoạn viêm gan B cấp tính

Đây là giai đoạn nhiễm virus lần đầu, thường kéo dài dưới 6 tháng. Điều đáng chú ý là không phải ai nhiễm virus cấp tính cũng có triệu chứng. Theo CDC, ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, phần lớn trường hợp hoàn toàn không có biểu hiện gì, trong khi ở người trưởng thành, khoảng một nửa số ca nhiễm mới xuất hiện dấu hiệu lâm sàng rõ ràng.

Khi có triệu chứng, các dấu hiệu viêm gan B cấp tính thường gặp gồm:

• Mệt mỏi không nguyên nhân, chán ăn, buồn nôn
• Sốt nhẹ kèm đau nhức cơ khớp
• Đau tức vùng hạ sườn phải (vị trí gan)
• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, xuất hiện khi bilirubin trong máu tăng cao
• Phân bạc màu hơn bình thường kèm ngứa da do ứ mật

Các dấu hiệu viêm gan B cấp tính có thể gồm mệt mỏi, buồn nôn

Ở phần lớn người trưởng thành có hệ miễn dịch khỏe mạnh, cơ thể sẽ tự đào thải virus trong vòng vài tháng và các triệu chứng trên sẽ thuyên giảm dần. CDC nhận định có một tỷ lệ nhất định, đặc biệt cao ở trẻ sơ sinh nhiễm virus từ mẹ (lên đến 90%), sẽ không loại bỏ được virus và chuyển sang giai đoạn mạn tính.

1.2. Giai đoạn viêm gan B mạn tính: Pha dung nạp miễn dịch

Pha dung nạp miễn dịch là giai đoạn virus viêm gan B nhân lên mạnh (tải lượng HBV DNA cao) nhưng tổn thương viêm tại gan còn ít, men gan thường vẫn trong giới hạn bình thường. Người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ ràng, vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường và thường chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu hoặc khám sức khỏe định kỳ.

Một số trường hợp có thể cảm thấy mệt mỏi nhẹ, nhưng biểu hiện này không đặc hiệu và khó nhận biết nếu không làm xét nghiệm viêm gan B.

1.3. Giai đoạn viêm gan B mạn tính: Pha hoạt động miễn dịch

Ở giai đoạn này, hệ miễn dịch bắt đầu tấn công các tế bào gan nhiễm virus, gây viêm và tổn thương gan thực sự, biểu hiện bằng men gan tăng dao động, đôi khi tăng cao rõ rệt. Đây là giai đoạn quyết định tốc độ tiến triển xơ hóa gan về lâu dài.

Triệu chứng ở pha này thường nhẹ hơn viêm gan cấp nhưng kéo dài dai dẳng như: mệt mỏi, chán ăn, đau tức nhẹ vùng gan, đôi khi vàng da thoáng qua trong các đợt bùng phát. Không ít trường hợp vẫn không có triệu chứng rõ ràng dù men gan đã tăng đáng kể, do đó việc chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan để đánh giá mức độ bệnh là chưa đủ căn cứ.

Ở pha hoạt động, viêm gan B có thể gây tổn thương tế bào gan dù triệu chứng bên ngoài không rõ ràng

1.4. Giai đoạn người mang virus không hoạt động

Sau quá trình chuyển đổi huyết thanh (mất HBeAg, xuất hiện anti-HBe), virus giảm nhân lên về mức thấp hoặc không phát hiện, men gan trở về bình thường và tình trạng viêm gan giảm rõ rệt. Đây được xem là giai đoạn ổn định nhất, với nguy cơ tiến triển xơ gan và ung thư gan thấp hơn đáng kể so với pha hoạt động miễn dịch.

Người bệnh thường không có triệu chứng. Dù vậy, “không hoạt động” không đồng nghĩa với việc virus viêm gan B đã biến mất hay người bệnh có thể ngừng theo dõi. Virus vẫn có thể tái hoạt động sau nhiều năm, đặc biệt khi có yếu tố thúc đẩy như suy giảm miễn dịch hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch.

1.5. Giai đoạn viêm gan B mạn tính HBeAg âm tính

Ở một số người, virus vẫn có thể hoạt động trở lại dù HBeAg vẫn âm tính. Nguyên nhân thường do các đột biến ở vùng precore hoặc vùng khởi động lõi của virus, làm giảm khả năng sản xuất HBeAg nhưng không ngăn virus nhân lên. Khi đó, HBV DNA tăng, ALT có thể tăng dai dẳng hoặc dao động thành từng đợt và quá trình viêm gan tiếp tục diễn ra.

Tương tự như pha hoạt động miễn dịch, triệu chứng ở giai đoạn này có thể nhẹ, thoáng qua hoặc không có. Đây là pha cần theo dõi chặt chẽ vì các đợt virus hoạt động kéo dài có thể thúc đẩy xơ hóa gan tiến triển và làm tăng nguy cơ xơ gan, ung thư gan nếu không được theo dõi, điều trị phù hợp.

1.6. Giai đoạn HBsAg âm tính

Ở giai đoạn này, HBsAg không còn được phát hiện trong máu, anti-HBc thường vẫn dương tính và anti-HBs có thể xuất hiện hoặc không. Đây được xem là một trạng thái kiểm soát virus thuận lợi hơn trong diễn tiến của nhiễm HBV mạn tính.

Người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng và tình trạng này chủ yếu được xác định qua xét nghiệm. Tuy nhiên, HBV vẫn có khả năng tái hoạt động khi hệ miễn dịch suy giảm, đặc biệt ở người đang hóa trị, dùng thuốc sinh học hoặc các thuốc ức chế miễn dịch.

1.7. Dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng

Khi viêm gan B mạn tính đã tiến triển đến xơ gan hoặc ung thư gan, các biểu hiện viêm gan B trở nên rõ ràng và đáng lo ngại hơn nhiều:

• Bụng chướng to (cổ trướng), phù chân
• Vàng da, vàng mắt rõ rệt và kéo dài
• Xuất huyết tiêu hóa (nôn ra máu, đi ngoài phân đen) do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản
• Rối loạn ý thức, lú lẫn (dấu hiệu bệnh não gan)
• Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân, đau tức vùng gan liên tục

Vàng da, cổ trướng có thể là triệu chứng của viêm gan B đã tiến triển nặng

Trên đây là các dấu hiệu của giai đoạn bệnh đã rất nặng, do virus không được kiểm soát trong nhiều năm, không phải triệu chứng khởi đầu để nhận biết viêm gan B. Đó cũng là lý do các bác sĩ luôn nhấn mạnh: chờ đến khi có triệu chứng rõ ràng mới đi khám gan là đã quá muộn. Tầm soát định kỳ và điều trị sớm là biện pháp tối ưu để ngăn ngừa tiến triển thành biến chứng nặng và duy trì chất lượng sống cho người bệnh.

>> Tìm hiểu thêm: Cần làm gì khi bị viêm gan B? Lời khuyên về phương pháp xử trí từ chuyên gia

2. Khi nào dấu hiệu viêm gan B cần đi khám?

Vì phần lớn các giai đoạn viêm gan B mạn tính diễn ra âm thầm, việc xác định khi nào cần đi khám không nên chỉ dựa vào triệu chứng, mà cần kết hợp cả yếu tố nguy cơ và lịch theo dõi định kỳ.

2.1. Mức độ khẩn cấp quyết định thời điểm đi khám

Không phải mọi biểu hiện đều cần xử lý với mức độ khẩn cấp  như nhau. Nhóm dấu hiệu cấp tính (mệt mỏi, sốt nhẹ, đau hạ sườn phải mới xuất hiện) nên được thăm khám trong vòng vài ngày để xác định nguyên nhân.

Ngược lại, nếu có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy biến chứng gan đã tiến triển (chướng bụng, phù chân, vàng da, xuất huyết tiêu hóa, lú lẫn, sụt cân nhanh…), người bệnh cần được đánh giá y tế ngay trong ngày, không nên chờ đợi hay tự theo dõi thêm tại nhà. Thăm khám và can thiệp kịp thời là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.

2.2. Chủ động xét nghiệm dù chưa có biểu hiện

Đây là nhóm quan trọng nhưng thường bị bỏ qua, vì tính chất “chưa có triệu chứng” khiến người bệnh không nghĩ đến việc đi khám. Theo khuyến cáo của CDC, các nhóm sau nên xét nghiệm viêm gan B ít nhất một lần:

• Chưa từng xét nghiệm viêm gan B, đặc biệt khi sống tại khu vực có tỷ lệ lưu hành virus HBV cao như Việt Nam.
• Có người thân trực hệ mắc viêm gan B, đặc biệt là mẹ, do nguy cơ lây truyền dọc khi sinh con.
• Sống chung với người nhiễm HBV hoặc từng có hành vi làm tăng nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan B qua đường máu hoặc tình dục (dùng chung kim tiêm, quan hệ tình dục không an toàn, truyền máu trước thời điểm sàng lọc rộng rãi).
• Phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai được khuyến cáo thực hiện xét nghiệm HBsAg để kịp thời áp dụng biện pháp dự phòng lây truyền cho con.
• Chuẩn bị điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch (hóa trị, thuốc sinh học điều trị bệnh tự miễn, ghép tạng). Nhóm thuốc này có thể kích hoạt virus tái hoạt động nếu người bệnh đang mang virus mà chưa được phát hiện hoặc từng nhiễm virus viêm gan B và đã khỏi bệnh.
• Nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm do nghề nghiệp.
• Người nhiễm HIV hoặc viêm gan C có nguy cơ đồng nhiễm.

Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá thay vì tự theo dõi tại nhà

2.3. Tái khám định kỳ khi đã mang virus

Người đã được chẩn đoán viêm gan B, dù đang ở pha nào, cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ (thường 3-6 tháng/lần tùy giai đoạn) để theo dõi tải lượng virus, men gan và hình ảnh gan cũng như tầm soát ung thư gan, kể cả khi hoàn toàn không có triệu chứng. Đây là cách duy nhất để phát hiện sớm thời điểm virus chuyển từ pha “yên lặng” sang pha hoạt động, hoặc phát hiện sớm dấu hiệu xơ hóa gan, ung thư gan trước khi bệnh tiến triển đến giai đoạn khó can thiệp.

>> Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm viêm gan B: Ai nên làm và ý nghĩa các chỉ số

3. Thăm khám và chăm sóc sức khỏe gan tại MSC Clinic

Do phần lớn trường hợp không có triệu chứng ngay cả khi virus viêm gan B đang hoạt động, việc xác định chính xác người bệnh đang ở giai đoạn nào có vai trò quan trọng để xác định hướng điều trị phù hợp. Đây là hướng tiếp cận đang được MSC Clinic triển khai cho người bệnh viêm gan B.

Trực tiếp thăm khám bởi chuyên gia đầu ngành truyền nhiễm – gan mật

Người bệnh được đồng hành cùng PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y, với hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bệnh lý truyền nhiễm, gan và chuyển hóa. Bác sĩ trực tiếp thăm khám, xác định người bệnh đang ở giai đoạn nào của viêm gan B và xây dựng hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp với từng trường hợp cụ thể, thay vì áp dụng phác đồ chung.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh trực tiếp thăm khám biểu hiện viêm gan B ở người bệnh

Ứng dụng y học tái tạo hỗ trợ chức năng gan

Bên cạnh điều trị kháng virus chuyên khoa, MSC Clinic phát triển hướng tiếp cận y học tái tạo nhằm hỗ trợ bảo vệ tế bào gan và phục hồi chức năng gan ở những trường hợp phù hợp, đặc biệt với người bệnh đã có dấu hiệu tổn thương gan do virus hoạt động trong thời gian dài. Các liệu pháp được ứng dụng với mục tiêu hỗ trợ quá trình phục hồi mô, cải thiện chức năng gan và hạn chế tiến triển của tổn thương mạn tính. Phương pháp cụ thể được bác sĩ chỉ định dựa trên tải lượng virus, mức độ tổn thương gan và tình trạng sức khỏe riêng của từng người bệnh, không áp dụng đại trà.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh luôn sát sao với bệnh nhân trong suốt quá trình điều trị

Hệ thống chẩn đoán hiện đại, hỗ trợ đánh giá chính xác

MSC Clinic trang bị máy siêu âm hiện đại, hỗ trợ bác sĩ khảo sát cấu trúc nhu mô gan, phát hiện các dấu hiệu bất thường và theo dõi biến đổi của gan theo thời gian. Cùng với đó là hệ thống máy xét nghiệm phân tích mẫu máu giúp đánh giá chức năng và tổn thương gan.

Dữ liệu hình ảnh được đối chiếu với triệu chứng lâm sàng và kết quả xét nghiệm để tăng độ chính xác trong chẩn đoán bệnh và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Siêu âm gan hỗ trợ đánh giá hình thái và phát hiện các bất thường cần theo dõi

Việc đánh giá chính xác và toàn diện về tình trạng tổn thương gan sẽ là cơ sở để xây dựng lộ trình theo dõi và điều trị tối ưu cho từng trường hợp bệnh, đồng thời ngăn ngừa tiến triển đến giai đoạn biến chứng không thể phục hồi, thay vì chỉ thăm khám khi xuất hiện triệu chứng hoặc bệnh đã tiến triển.

Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ, đã lâu chưa xét nghiệm viêm gan B, hoặc đang mang virus nhưng chưa theo dõi định kỳ, đừng đợi đến khi cơ thể lên tiếng. Hãy đến MSC Clinic để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá đúng giai đoạn bệnh và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.