Xét nghiệm viêm gan A: Khi nào cần làm và đọc kết quả như thế nào?

Viêm gan A ít được nhắc đến hơn so với viêm gan B hay C, nên có không ít người bối rối khi bác sĩ chỉ định thực hiện xét nghiệm viêm gan A. Vậy xét nghiệm viêm gan A gồm những nội dung gì và khi nào cần thực hiện? Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ phân tích chi tiết.

Xét nghiệm viêm gan A giúp xác định tình trạng nhiễm virus viêm gan A và miễn dịch của cơ thể

1. Xét nghiệm viêm gan A là gì?

Xét nghiệm viêm gan A là xét nghiệm máu nhằm phát hiện các kháng thể đặc hiệu mà cơ thể tạo ra để chống lại virus viêm gan A (HAV) – virus gây viêm gan cấp tính lây truyền chủ yếu qua đường phân-miệng (ăn uống thực phẩm hoặc nước nhiễm virus, hoặc tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh trong điều kiện vệ sinh kém). Kết quả giúp xác định người bệnh đang hoặc mới nhiễm HAV, đã từng nhiễm trước đây hay đã có miễn dịch với virus.

Trên lâm sàng, viêm gan A chủ yếu được chẩn đoán bằng xét nghiệm kháng thể trong máu, vì kháng thể Anti-HAV IgM xuất hiện sớm, thường ngay khi bắt đầu có triệu chứng, giúp nhận biết tình trạng nhiễm cấp tính. Xét nghiệm tìm trực tiếp vật liệu di truyền của virus (HAV RNA) bằng kỹ thuật PCR vẫn có thể thực hiện, nhưng thường chỉ dùng trong điều tra dịch tễ hoặc một số trường hợp đặc biệt, không phải xét nghiệm thường quy. Đây là lý do xét nghiệm viêm gan A tập trung vào hai loại kháng thể: Anti-HAV IgM và Anti-HAV IgG, mỗi loại phản ánh một giai đoạn khác nhau của quá trình nhiễm bệnh.

2. Xét nghiệm viêm gan A gồm những nội dung nào?

Xét nghiệm viêm gan A chủ yếu dựa vào kháng thể anti-HAV trong máu. Tùy loại kháng thể được phát hiện, bác sĩ có thể xác định người bệnh đang nhiễm HAV cấp hay đã có miễn dịch từ trước.

2.1. Anti-HAV IgM

Đây là xét nghiệm có giá trị chẩn đoán cao nhất đối với tình trạng nhiễm bệnh hiện tại. Kháng thể IgM xuất hiện khá sớm, thường trong vòng 3-4 tuần sau phơi nhiễm và có thể phát hiện được khi bắt đầu có triệu chứng lâm sàng, sau đó tồn tại trong máu khoảng 3-6 tháng ở đa số người bệnh rồi giảm dần về mức không phát hiện được.

Kết quả Anti-HAV IgM dương tính là căn cứ quan trọng để xác nhận nhiễm viêm gan A cấp tính hoặc mới nhiễm HAV gần đây. Tuy nhiên, theo California Department of Public Health (CDPH), điểm cần lưu ý là xét nghiệm này ở người không có triệu chứng có tỷ lệ dương tính giả cao hơn. Vì vậy, các cơ quan y tế khuyến cáo chỉ nên chỉ định kiểm tra Anti-HAV IgM cho người có biểu hiện nghi ngờ viêm gan cấp, thay vì tầm soát đại trà không chọn lọc.

Anti-HAV IgM là dấu ấn quan trọng trong chẩn đoán viêm gan A cấp tính 

2.2. Anti-HAV IgG

Kháng thể IgG xuất hiện sau khi cơ thể nhiễm HAV hoặc được tạo ra sau khi tiêm vaccine viêm gan A và thường tồn tại lâu dài.

Vì vậy, Anti-HAV IgG dương tính trong khi IgM âm tính thường là bằng chứng cho thấy cơ thể đã có miễn dịch bảo vệ lâu dài trước viêm gan A. Lưu ý, nếu người bệnh đang có triệu chứng nghi viêm gan cấp, IgG dương tính chưa loại trừ nhiễm cấp, bác sĩ cần xem thêm kết quả IgM.

Anti-HAV IgG giúp đánh giá tình trạng miễn dịch với virus viêm gan A 

2.3. Anti-HAV Total

Xét nghiệm Anti-HAV Total (đo gộp cả IgM và IgG) thường được dùng để xác định tình trạng miễn dịch tổng thể, ví dụ như trước khi quyết định có cần tiêm vaccine hay không, ít có giá trị trong chẩn đoán nhiễm bệnh cấp tính nếu đứng riêng lẻ.

2.4. Xét nghiệm men gan và chức năng gan (AST, ALT, GGT, Bilirubin, Albumin)

Nhóm xét nghiệm này không đặc hiệu cho virus viêm gan A nhưng thường được chỉ định kèm theo để đánh giá mức độ tổn thương gan thực tế:

• AST, ALT: Tăng cao khi tế bào gan bị tổn thương, phản ánh đúng tình trạng viêm cấp đang diễn ra.
• GGT: Hỗ trợ đánh giá tổn thương gan và chức năng đường mật.
• Bilirubin: Tăng cao gây vàng da, vàng mắt, cho thấy gan bài tiết và chuyển hóa mật kém hơn bình thường.
• PT/INR (thời gian prothrombin): Đánh giá khả năng tổng hợp các yếu tố đông máu của gan. Trong viêm gan A cấp, PT kéo dài hoặc INR tăng có thể cảnh báo suy giảm chức năng gan nghiêm trọng, cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi sát.

Xét nghiệm men gan và bilirubin hỗ trợ đánh giá tổn thương gan khi nhiễm HAV 

Các chỉ số này có giá trị theo dõi diễn tiến và mức độ nặng của bệnh, nhưng không xác định được nguyên nhân là virus nào gây ra. Xét nghiệm kháng thể Anti-HAV vẫn là tiêu chuẩn để xác nhận viêm gan A.

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan A lây qua đường nào? Cách phòng ngừa hiệu quả?

3. Khi nào cần xét nghiệm viêm gan A?

Xét nghiệm viêm gan A không được khuyến cáo thực hiện thường quy ở tất cả mọi người. Bác sĩ thường chỉ định thực hiện khi có triệu chứng gợi ý viêm gan cấp, nghi ngờ phơi nhiễm với virus HAV hoặc cần đánh giá tình trạng miễn dịch trong một số trường hợp cụ thể.

Các trường hợp thường cần cân nhắc xét nghiệm viêm gan A gồm:

• Có triệu chứng nghi ngờ viêm gan cấp tính: Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau tức hạ sườn phải, phân bạc màu và sốt, đặc biệt khi khởi phát tương đối đột ngột.
• Nghi ngờ đã phơi nhiễm với HAV: Sử dụng thực phẩm/nước uống có nguy cơ nhiễm HAV, ăn hải sản sống hoặc chưa nấu chín kỹ từ nguồn nước ô nhiễm, tiếp xúc gần với người đã được xác nhận mắc viêm gan A, sống hoặc đi đến vùng đang có dịch viêm gan A. Trong trường hợp này, nên đến cơ sở y tế sớm (lý tưởng là trong vòng 14 ngày kể từ khi tiếp xúc) để được tư vấn tiêm phòng sau phơi nhiễm.
• Phục vụ điều tra dịch tễ: Khi cơ quan y tế cần xác định nguồn lây trong các đợt bùng phát viêm gan A tại cộng đồng, trường học hoặc cơ sở kinh doanh thực phẩm.
• Trước khi tiêm vaccine (trong một số trường hợp): Để xác định xem người đó đã có miễn dịch sẵn (do từng nhiễm bệnh nhưng không có triệu chứng) hay chưa, dù phần lớn trường hợp vẫn có thể tiêm vaccine trực tiếp mà không cần xét nghiệm trước.
• Người thuộc nhóm nguy cơ biến chứng cao nếu nhiễm bệnh: Người có bệnh gan mạn tính, xơ gan, nhiễm HBV/HCV, suy giảm miễn dịch nên được đánh giá tình trạng miễn dịch với viêm gan A để quyết định tiêm phòng chủ động, thay vì chờ đến khi có triệu chứng.

Người có dấu hiệu vàng da, mệt mỏi bất thường có thể được chỉ định xét nghiệm viêm gan A

4. Chi phí xét nghiệm viêm gan A

Chi phí xét nghiệm viêm gan A tại Việt Nam dao động tùy theo cơ sở y tế, loại xét nghiệm (chỉ Anti-HAV IgM, chỉ IgG, hay xét nghiệm Total kết hợp cả hai) và có đi kèm xét nghiệm men gan và chức năng gan hay không. Mức giá phổ biến tại các bệnh viện và phòng khám thường nằm trong khoảng 100.000-250.000 đồng cho mỗi loại xét nghiệm kháng thể, có thể cao hơn nếu làm trọn gói kèm theo đánh giá chức năng gan toàn diện.

Nếu người bệnh có triệu chứng nghi ngờ viêm gan cấp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm men gan, bilirubin, đông máu hoặc các xét nghiệm viêm gan virus khác. Khi đó, tổng chi phí sẽ cao hơn so với chỉ xét nghiệm Anti-HAV đơn lẻ.

Mức giá có thể thay đổi theo từng thời điểm và cơ sở thực hiện, vì vậy người bệnh nên kiểm tra bảng giá trực tiếp trước khi xét nghiệm để có thông tin chính xác.

5. Một số lưu ý khi thực hiện xét nghiệm viêm gan A

Để kết quả xét nghiệm được diễn giải chính xác, người bệnh cần lưu ý:

• Không cần nhịn ăn nếu chỉ xét nghiệm Anti-HAV: Xét nghiệm kháng thể viêm gan A không yêu cầu nhịn ăn. Nếu thực hiện đồng thời các xét nghiệm khác, nên tuân theo hướng dẫn riêng của cơ sở y tế.
• Không xét nghiệm quá sớm sau phơi nhiễm: Nếu xét nghiệm quá sớm sau phơi nhiễm, nồng độ Anti-HAV IgM có thể chưa đủ cao để cho kết quả dương tính rõ ràng, dẫn đến âm tính giả. Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), nếu nghi ngờ phơi nhiễm gần đây nhưng kết quả âm tính, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại vào thời điểm phù hợp tùy loại xét nghiệm và thời gian phơi nhiễm.
• Không tự kết luận chỉ dựa vào kết quả dương tính: Anti-HAV IgM có thể dương tính giả hoặc phản ứng chéo. Kết quả cần được đối chiếu với triệu chứng, tiền sử phơi nhiễm và các xét nghiệm chức năng gan.
• Thông báo tiền sử tiêm vaccine viêm gan A: Vaccine viêm gan A có thể làm Anti-HAV IgG dương tính và đôi khi là IgM dương tính thoáng qua sau tiêm, vì vậy thông tin tiêm chủng của người bệnh cần được cung cấp khi đọc kết quả.

Kết quả xét nghiệm viêm gan A cần được đối chiếu với triệu chứng và tiền sử phơi nhiễm 

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan tự miễn: Nguyên nhân, triệu chứng & phương pháp điều trị

6. Cần làm gì sau khi xét nghiệm viêm gan A dương tính?

Nếu Anti-HAV IgM dương tính và có triệu chứng phù hợp, người bệnh có khả năng đang nhiễm viêm gan A cấp. Khi đó, nên thực hiện các bước sau:

• Thăm khám và đánh giá chức năng gan: Bác sĩ sẽ đối chiếu kết quả xét nghiệm với triệu chứng, tiền sử phơi nhiễm và có thể kiểm tra thêm ALT, AST, bilirubin, đông máu để đánh giá mức độ tổn thương gan.
• Nghỉ ngơi và hỗ trợ gan phục hồi: Viêm gan A phần lớn là bệnh tự giới hạn, không có thuốc kháng virus đặc hiệu nên điều trị chủ yếu là nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước, tránh rượu bia và các thuốc có khả năng gây độc cho gan trong suốt giai đoạn bệnh.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Cần đến cơ sở y tế sớm nếu nôn nhiều gây mất nước, vàng da tăng, chảy máu bất thường, lơ mơ hoặc thay đổi ý thức vì đây có thể là dấu hiệu của tổn thương gan nặng.
• Chủ động phòng ngừa lây nhiễm: Rửa tay kỹ sau khi đi vệ sinh, trước khi chế biến thức ăn và hạn chế chuẩn bị thực phẩm cho người khác trong giai đoạn còn khả năng lây truyền virus. Người sống cùng hoặc tiếp xúc gần nên được tư vấn dự phòng sau phơi nhiễm; tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định tiêm vaccine viêm gan A và/hoặc sử dụng globulin miễn dịch, hiệu quả nhất khi thực hiện trong vòng 14 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối.
• Tái khám theo chỉ định: Người bệnh cần tái khám đúng hẹn để theo dõi men gan và các chỉ số chức năng gan cho đến khi trở về bình thường, xác nhận gan đã hồi phục hoàn toàn.
• Khai báo y tế nếu được yêu cầu: Ở một số địa phương hoặc trong bối cảnh có dịch, viêm gan A dương tính cần được báo cáo cho cơ quan y tế để phục vụ điều tra dịch tễ và ngăn chặn lây lan trong cộng đồng.

Vệ sinh tay và tiêm phòng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm viêm gan A 

Tin tích cực là viêm gan A hầu như không chuyển thành mạn tính như viêm gan B hay C. Sau khi khỏi bệnh, cơ thể hình thành miễn dịch lâu dài. Tuy nhiên, một số ít trường hợp có thể tái phát triệu chứng trong vài tháng đầu hoặc vàng da kéo dài; nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh gan nền.

Xét nghiệm viêm gan A không phải là xét nghiệm cần làm định kỳ cho tất cả mọi người, mà có giá trị rõ rệt nhất khi được chỉ định đúng thời điểm – khi có triệu chứng nghi ngờ, từng phơi nhiễm hoặc cần xác định tình trạng miễn dịch trước các quyết định y tế khác. Nếu nghi ngờ bản thân có dấu hiệu viêm gan cấp tính, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp, thay vì tự ý diễn giải triệu chứng hoặc trì hoãn việc kiểm tra.