Viêm gan do rượu: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Viêm gan do rượu là một trong những biểu hiện nghiêm trọng của tổn thương gan liên quan đến rượu bia, thường xuất hiện ở người có tiền sử uống nhiều trong thời gian dài. Đáng chú ý, bệnh có thể khởi phát với tình trạng vàng da tăng nhanh, mệt mỏi, chán ăn hoặc suy giảm chức năng gan, ngay cả khi trước đó người bệnh chưa nhận thấy những bất thường rõ rệt.

Vậy uống rượu ở mức nào bắt đầu đáng lo, ai có nguy cơ cao và dấu hiệu nào không nên bỏ qua? Bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ viêm gan do rượu từ nguyên nhân, biểu hiện đến cách chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Viêm gan do rượu thuộc phổ bệnh gan liên quan đến rượu, có thể đi kèm xơ hóa hoặc xơ gan

1. Viêm gan do rượu là bệnh gì?

Viêm gan do rượu (còn gọi là viêm gan liên quan đến rượu) là tình trạng tế bào gan bị viêm và tổn thương rõ rệt, thường gặp ở người uống nhiều trong nhiều năm và có thể bùng phát nặng hơn sau những đợt uống dồn.

Bệnh nằm trong phổ bệnh gan do rượu, có thể xuất hiện sau giai đoạn gan nhiễm mỡ và đồng thời tồn tại với xơ hóa hoặc xơ gan. Khi tổn thương nặng, chức năng gan có thể suy giảm nhanh.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây viêm gan do rượu bia

Nguyên nhân chính của viêm gan do rượu là gan phải tiếp xúc với lượng cồn lớn trong thời gian dài. Khi rượu được chuyển hóa tại gan, các chất trung gian như acetaldehyde cùng stress oxy hóa có thể làm tổn thương tế bào gan, kích hoạt phản ứng viêm và thúc đẩy hình thành mô xơ.

Không phải người uống cùng một lượng rượu đều bị tổn thương gan giống nhau. Nguy cơ còn tăng khi có các yếu tố sau:

• Lượng và thời gian uống: Lượng cồn tích lũy và thời gian sử dụng là những yếu tố quan trọng nhất. Những đợt uống lượng nhiều trong thời gian ngắn có thể làm tăng thêm tác hại của rượu.
• Giới tính nữ: Phụ nữ có nguy cơ tổn thương gan do rượu cao hơn nam giới ở cùng mức tiêu thụ, liên quan đến khác biệt về chuyển hóa và phân bố cồn trong cơ thể.
• Thừa cân, béo phì hoặc đái tháo đường type 2: Rối loạn chuyển hóa và rượu có thể cộng hưởng, làm tăng nguy cơ tiến triển bệnh gan.
• Yếu tố di truyền: Một số biến thể như PNPLA3, TM6SF2 và MBOAT7 có liên quan đến nguy cơ mắc và tiến triển bệnh gan do rượu.
• Có bệnh gan khác từ trước: Viêm gan B, viêm gan C hoặc các bệnh gan mạn khác có thể khiến tổn thương gan tiến triển nhanh hơn khi tiếp tục sử dụng rượu.

Acetaldehyde và stress oxy hóa góp phần gây tổn thương tế bào gan trong bệnh viêm gan do rượu

>> Tìm hiểu thêm: 6 dấu hiệu xơ gan giai đoạn đầu, nguyên nhân và cách chữa

3. Dấu hiệu nhận biết viêm gan do rượu

Tổn thương gan do rượu có thể diễn ra âm thầm trong nhiều năm. Tuy nhiên, khi xuất hiện hội chứng viêm gan do rượu có biểu hiện lâm sàng, dấu hiệu nổi bật thường là:

• Vàng da, vàng mắt: Là dấu hiệu quan trọng, thường liên quan đến nồng độ bilirubin trong máu tăng.
• Nước tiểu sẫm màu: Thường đi kèm với vàng da do bilirubin trong máu tăng.
• Mệt mỏi, yếu sức: Người bệnh dễ kiệt sức, giảm khả năng làm việc và sinh hoạt.
• Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn: Khiến lượng thức ăn tiêu thụ giảm, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng.
• Đau tức vùng hạ sườn phải: Có thể liên quan đến tình trạng gan to, căng bao gan hoặc viêm.
• Sốt nhẹ, tim đập nhanh: Có thể xuất hiện trong đợt viêm gan do rượu cấp.

Vàng da, vàng mắt là biểu hiện thường gặp của viêm gan do rượu có triệu chứng 

Ngoài ra, người uống rượu nhiều trong thời gian dài có thể xuất hiện hội chứng cai rượu khi ngừng đột ngột, với biểu hiện run tay, vã mồ hôi, bồn chồn, ảo giác hoặc co giật. Đây là tình trạng khác với viêm gan do rượu nhưng có thể xảy ra đồng thời và cần được bác sĩ theo dõi.

4. Viêm gan do rượu có nguy hiểm không?

Có. Viêm gan do rượu có thể diễn tiến từ nhẹ đến rất nặng, thậm chí đe dọa tính mạng. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào mức tổn thương gan, bệnh gan nền và việc người bệnh có tiếp tục uống rượu hay không.

Ở thể nhẹ, chức năng gan còn được bảo tồn và tình trạng viêm có thể cải thiện đáng kể nếu người bệnh ngừng rượu hoàn toàn và được theo dõi đúng. Tuy nhiên, nếu tiếp tục sử dụng rượu, tổn thương có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan và suy gan.

Viêm gan do rượu thể nặng có nguy cơ tử vong cao trong thời gian ngắn, đặc biệt khi xuất hiện suy gan cấp trên nền bệnh gan mạn hoặc suy đa cơ quan. Theo hướng dẫn của Hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG) năm 2024 nguy cơ tử vong trong vòng một tháng ở những trường hợp nặng có thể dao động khoảng 20–50%, tùy đặc điểm người bệnh và mức độ biến chứng. Bác sĩ thường sử dụng các thang điểm như MELD >20 hoặc Maddrey ≥32 để đánh giá mức độ nặng và tiên lượng.

Viêm gan do rượu nặng có thể đi kèm cổ trướng và suy chức năng gan 

Các biến chứng nghiêm trọng có thể gặp gồm:

• Suy gan hoặc suy gan cấp trên nền gan mạn: Gan mất khả năng thực hiện các chức năng thiết yếu.
• Cổ trướng, phù: Do tăng áp lực tĩnh mạch cửa và suy giảm chức năng tổng hợp của gan.
• Xuất huyết tiêu hóa: Có thể xảy ra khi giãn tĩnh mạch thực quản – dạ dày bị vỡ.
• Bệnh não gan: Người bệnh có thể lú lẫn, ngủ gà, thay đổi hành vi hoặc hôn mê.
• Suy thận: Là biến chứng nặng, thường làm tiên lượng xấu hơn.
• Nhiễm trùng: Người bệnh viêm gan do rượu nặng có nguy cơ nhiễm trùng cao và đây cũng là yếu tố liên quan đến tử vong.

>> Tìm hiểu thêm: Bệnh xơ gan có lây không? Chuyên gia giải đáp & cách phòng tránh

5. Viêm gan do rượu được chẩn đoán như thế nào?

Viêm gan do rượu chủ yếu được chẩn đoán dựa trên tiền sử sử dụng rượu, biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm máu, đồng thời loại trừ các nguyên nhân gây viêm gan khác.

5.1. Khai thác tiền sử và tiêu chuẩn chẩn đoán

Bác sĩ cần khai thác lượng rượu tiêu thụ, thời gian sử dụng, thời điểm uống gần nhất và thời gian xuất hiện vàng da. Theo tiêu chuẩn NIAAA, chẩn đoán lâm sàng viêm gan do rượu có khả năng cao khi người bệnh đáp ứng các đặc điểm sau:

• Vàng da mới xuất hiện hoặc tăng lên trong khoảng 8 tuần gần đây.
• Tiền sử uống nhiều rượu kéo dài ít nhất 6 tháng, thường trên 40 g cồn/ngày ở nữ giới hoặc trên 60 g cồn/ngày ở nam giới, với thời gian ngừng rượu trước khi xuất hiện vàng da dưới 60 ngày.
• Bilirubin toàn phần >3 mg/dL.
• AST >50 U/L, AST/ALT >1,5 và cả AST, ALT đều <400 U/L.
• Không có yếu tố gây nhiễu đáng kể như viêm gan thiếu máu cục bộ, tổn thương gan do thuốc, bệnh gan chuyển hóa hoặc bệnh gan khác có thể giải thích tình trạng hiện tại.

Các tiêu chí này giúp bác sĩ xác lập chẩn đoán lâm sàng mà không nhất thiết phải sinh thiết gan trong phần lớn trường hợp điển hình.

Chẩn đoán viêm gan do rượu dựa trên tiền sử uống rượu, vàng da và các xét nghiệm phù hợp 

5.2. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu giúp vừa nhận diện kiểu tổn thương gan, vừa đánh giá mức độ nặng:

• AST, ALT: Gợi ý tổn thương tế bào gan; trong viêm gan do rượu, AST thường cao hơn ALT.
• Bilirubin: Đánh giá mức độ vàng da và khả năng xử lý bilirubin của gan.
• PT/INR, albumin: Hỗ trợ đánh giá chức năng tổng hợp của gan.
• Creatinine, điện giải: Giúp phát hiện suy thận và các rối loạn đi kèm.
• Công thức máu: Hỗ trợ phát hiện thiếu máu, giảm tiểu cầu hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.

Các chỉ số bilirubin, INR và creatinine còn được sử dụng để tính MELD, giúp phân tầng mức độ nặng và tiên lượng bệnh. Bác sĩ cũng có thể xét nghiệm viêm gan B, C, viêm gan tự miễn, tổn thương gan do thuốc hoặc các bệnh gan khác để tránh chẩn đoán nhầm.

5.3. Siêu âm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm bụng thường được sử dụng để đánh giá hình thái gan, gan nhiễm mỡ, cổ trướng, lách to và các dấu hiệu gợi ý xơ gan; đồng thời giúp loại trừ tắc nghẽn đường mật – một nguyên nhân khác có thể gây vàng da.

Chụp CT hoặc MRI không phải phương pháp bắt buộc để chẩn đoán viêm gan do rượu. Bác sĩ sẽ chỉ định khi cần khảo sát rõ hơn tổn thương gan, mạch máu, đường mật hoặc nghi ngờ khối u và các biến chứng khác.

Chụp CT hỗ trợ khảo sát chi tiết cấu trúc gan và loại trừ các nguyên nhân khác trong trường hợp viêm gan do rượu

5.4. Sinh thiết gan khi chẩn đoán chưa rõ

Sinh thiết gan không cần thực hiện thường quy nếu bệnh sử, triệu chứng và xét nghiệm phù hợp. Phương pháp này được cân nhắc khi có yếu tố gây nhiễu, tiền sử uống rượu không rõ hoặc cần phân biệt với một bệnh gan khác.

Ở người bệnh viêm gan do rượu nặng, nếu cần sinh thiết, bác sĩ có thể lựa chọn sinh thiết gan qua đường tĩnh mạch cảnh trong để giảm nguy cơ chảy máu trong những trường hợp rối loạn đông máu hoặc có cổ trướng.

6. Điều trị viêm gan do rượu như thế nào? Có chữa khỏi được không?

Điều trị viêm gan do rượu phụ thuộc vào mức độ tổn thương gan, trong đó ngừng rượu hoàn toàn và duy trì lâu dài là yếu tố quan trọng nhất giúp hạn chế bệnh tiến triển và cải thiện tiên lượng.

6.1. Ngừng rượu hoàn toàn

Ngừng rượu giúp loại bỏ tác nhân tiếp tục gây tổn thương gan, tạo điều kiện để tế bào gan phục hồi và làm giảm nguy cơ tiến triển sang xơ gan, mất bù hoặc tái phát viêm gan.

Người uống rượu nhiều kéo dài không nên tự cai đột ngột nếu có nguy cơ bị hội chứng cai rượu, mà cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi phù hợp.

6.2. Hỗ trợ dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng khá phổ biến ở người viêm gan do rượu. Người bệnh cần được cung cấp đủ năng lượng, protein và bổ sung các vi chất thiếu hụt như thiamine, vitamin B12 hoặc kẽm khi có chỉ định.

Nếu không đáp ứng đủ nhu cầu qua ăn uống, bác sĩ có thể bổ sung dinh dưỡng qua đường uống hoặc nuôi ăn qua đường tiêu hóa. Biện pháp này giúp duy trì thể trạng và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Hỗ trợ dinh dưỡng giúp cải thiện thể trạng ở người bệnh viêm gan do rượu có nguy cơ suy dinh dưỡng

6.3. Điều trị viêm gan do rượu thể nặng

Người bệnh có MELD >20 thường cần nhập viện để theo dõi sát và xử trí các biến chứng như nhiễm trùng, cổ trướng, bệnh não gan hoặc suy thận.

Ở những trường hợp đủ điều kiện, bác sĩ có thể sử dụng:

• Corticosteroid: Có thể cải thiện khả năng sống còn ngắn hạn ở viêm gan do rượu thể nặng. Nếu điểm Lille trên 0,45, người bệnh được xem là không đáp ứng với corticosteroid và bác sĩ thường cân nhắc ngừng thuốc.
• N-acetylcysteine (NAC): Có thể được dùng đường tĩnh mạch phối hợp với corticosteroid ở thể nặng nhằm hỗ trợ cải thiện kết quả điều trị ngắn hạn.

6.4. Điều trị rối loạn sử dụng rượu

Người có tiền sử uống nhiều rượu kéo dài, từng co giật do cai rượu hoặc xuất hiện run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh khi giảm uống cần được bác sĩ đánh giá để xây dựng kế hoạch ngừng rượu an toàn. Hội chứng cai rượu nặng có thể đe dọa tính mạng, vì vậy không nên tự xử trí tại nhà hoặc tiếp tục uống rượu để kiểm soát triệu chứng.

6.5. Ghép gan

Ghép gan được cân nhắc ở người viêm gan do rượu nặng không đáp ứng điều trị nội khoa hoặc đã tiến triển thành bệnh gan giai đoạn cuối. Người bệnh cần được đánh giá kỹ về tình trạng gan, sức khỏe tổng thể và nguy cơ tái sử dụng rượu. Việc lựa chọn ghép gan không nên chỉ dựa vào một mốc cai rượu cố định, mà cần đánh giá toàn diện từng trường hợp.

Ghép gan được cân nhắc ở một số người bệnh viêm gan do rượu nặng không đáp ứng điều trị

6.6. Viêm gan do rượu có chữa khỏi được không?

Khả năng hồi phục phụ thuộc vào mức độ tổn thương gan. Gan nhiễm mỡ và viêm gan do rượu mức độ nhẹ có thể cải thiện đáng kể khi ngừng rượu hoàn toàn. Khi đã xuất hiện xơ hóa nặng hoặc xơ gan, khả năng phục hồi hoàn toàn hạn chế hơn, nhưng ngừng rượu và điều trị đúng vẫn giúp làm chậm tiến triển, giảm biến chứng và cải thiện tiên lượng.

Vì vậy, phát hiện bệnh sớm và duy trì kiêng rượu lâu dài là yếu tố quan trọng nhất để tạo cơ hội cho gan hồi phục.

7. Phòng ngừa viêm gan do rượu

Để giảm nguy cơ viêm gan do rượu, quan trọng nhất là hạn chế mức phơi nhiễm với cồn và chủ động kiểm soát những yếu tố khiến gan dễ tổn thương hơn.

• Hạn chế rượu bia và tránh uống dồn: Lượng rượu càng nhiều và thời gian sử dụng càng kéo dài, nguy cơ bệnh gan do rượu càng tăng. Không nên xem bất kỳ mức uống nào là hoàn toàn an toàn cho gan.
• Tránh rượu nếu thuộc nhóm nguy cơ cao: Người béo phì, đái tháo đường type 2 hoặc mắc viêm gan B, C mạn cần tránh sử dụng rượu vì nguy cơ tổn thương gan tăng cao hơn.
• Kiểm soát cân nặng và bệnh chuyển hóa: Duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát đường huyết và mỡ máu giúp giảm thêm các yếu tố gây tổn thương gan.
• Phòng ngừa viêm gan virus: Tiêm vắc-xin viêm gan A, B khi có chỉ định và xét nghiệm viêm gan B, C ở nhóm nguy cơ.
• Thận trọng khi dùng thuốc và thực phẩm bổ sung: Không tự phối hợp rượu với thuốc hoặc sản phẩm có nguy cơ gây độc cho gan; nên hỏi bác sĩ nếu phải sử dụng thuốc kéo dài.
• Kiểm tra sức khỏe gan định kỳ nếu thường xuyên uống rượu: Xét nghiệm men gan và đánh giá gan khi cần giúp phát hiện tổn thương từ giai đoạn chưa có triệu chứng.

Tránh rượu và kiểm soát bệnh chuyển hóa giúp giảm nguy cơ tiến triển bệnh gan liên quan đến rượu 

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan A lây qua đường nào? Cách phòng ngừa hiệu quả?

8. Khi nào cần đi khám viêm gan do rượu?

Người bệnh viêm gan do rượu cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Lú lẫn, ngủ gà, thay đổi hành vi hoặc giảm ý thức: Có thể là biểu hiện của bệnh não gan.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Gợi ý xuất huyết tiêu hóa, có thể liên quan đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Bụng chướng tăng nhanh, khó thở hoặc phù nhiều: Cho thấy cổ trướng tiến triển hoặc bệnh gan mất bù.
• Chảy máu khó cầm hoặc xuất huyết bất thường: Có thể liên quan đến rối loạn đông máu do chức năng gan suy giảm.
• Tiểu ít rõ rệt: Cần loại trừ suy thận hoặc hội chứng gan – thận.
• Vàng da tăng nhanh kèm sốt, rét run: Có thể gợi ý nhiễm trùng hoặc tổn thương gan đang diễn tiến nặng.
• Run nhiều, ảo giác, kích động hoặc co giật sau khi ngừng rượu: Có thể là hội chứng cai rượu nặng và cần xử trí cấp cứu.

Viêm gan do rượu thể nặng có thể tiến triển nhanh, vì vậy không nên chờ các triệu chứng tự giảm khi đã xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo trên.

9. Khám gan tại MSC Clinic

Viêm gan do rượu có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài và mức độ tổn thương gan ở mỗi người không giống nhau. Vì vậy, việc thăm khám sớm giúp xác định gan đang bị ảnh hưởng ở mức nào, có kèm gan nhiễm mỡ, xơ hóa hay biến chứng hay không để xây dựng hướng điều trị phù hợp.

Tại MSC Clinic, người bệnh được trực tiếp thăm khám cùng PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y, với hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm, gan và chuyển hóa. Bác sĩ khai thác tiền sử sử dụng rượu, triệu chứng, bệnh nền và kết quả xét nghiệm để đánh giá nguyên nhân, mức độ tổn thương và xây dựng phác đồ cá nhân hóa.

Thăm khám chuyên khoa với PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh giúp đánh giá mức độ tổn thương gan và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp

Hệ thống xét nghiệm, siêu âm gan và đo độ đàn hồi mô gan tại MSC Clinic hỗ trợ đánh giá chức năng gan, cấu trúc gan và nguy cơ xơ hóa. Dựa trên kết quả, người bệnh được tư vấn kế hoạch ngừng rượu an toàn, kiểm soát các yếu tố chuyển hóa, điều chỉnh dinh dưỡng và theo dõi định kỳ nhằm hạn chế bệnh tiến triển.

Hệ thống máy siêu âm Doppler màu hỗ trợ đánh giá cấu trúc gan tại MSC Clinic 

Bên cạnh các phương pháp điều trị tiêu chuẩn, y học tái tạo là hướng tiếp cận được MSC Clinic cân nhắc ở những trường hợp phù hợp với mục tiêu hỗ trợ quá trình phục hồi mô gan và chức năng gan. Việc chỉ định được bác sĩ đánh giá riêng cho từng người bệnh và không thay thế việc ngừng rượu, điều trị nguyên nhân hay các phương pháp điều trị chuyên khoa cần thiết.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh trực tiếp theo dõi sát sao trong từng buổi điều trị

Nếu thường xuyên sử dụng rượu bia, men gan tăng hoặc xuất hiện vàng da, mệt mỏi, chán ăn, người bệnh nên chủ động thăm khám để đánh giá tình trạng gan và có hướng xử trí sớm.

Viêm gan do rượu là một bệnh lý cấp tính có thể trở nặng rất nhanh. Tuy nhiên, đây cũng là tổn thương gan hiếm hoi có khả năng hồi phục nếu người bệnh kịp thời chấm dứt tác nhân gây hại. Nếu bạn đang uống nhiều và thấy mệt mỏi, vàng da hoặc men gan cao, đừng chờ triệu chứng nặng hơn. Hãy đến thăm khám tại MSC Clinic để bác sĩ chuyên khoa đánh giá và tư vấn hướng theo dõi phù hợp, và liên hệ cấp cứu ngay nếu có các dấu hiệu nguy hiểm.