Tổn thương gan có hồi phục được không? Dấu hiệu và cách xử trí

Tổn thương gan là tình trạng khá phổ biến nhưng thường diễn tiến âm thầm, khiến nhiều người không nhận biết được những bất thường bên trong cơ thể. Từ viêm gan, gan nhiễm mỡ đến tổn thương do rượu bia, thuốc hoặc rối loạn chuyển hóa, nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư gan. 

Vậy tổn thương gan là gì, dấu hiệu nhận biết ra sao, nguyên nhân do đâu và liệu gan có thể phục hồi hay không? Cùng MSC Clinic tìm hiểu các phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa tổn thương gan để chủ động bảo vệ sức khỏe lá gan. 

Tổn thương gan có thể tiến triển từ tích tụ mỡ, viêm đến xơ hóa và xơ gan

1. Tổn thương gan là gì? 

Tổn thương gan là tình trạng tế bào và cấu trúc của gan bị viêm, hư hoại hoặc tích tụ chất bất thường (như mỡ) do một tác nhân nào đó gây ra. Tổn thương có thể xảy ra cấp tính trong thời gian ngắn hoặc tiến triển âm thầm qua nhiều năm.

Tuy nhiên, tổn thương gan không đồng nghĩa với suy gan. Ở giai đoạn đầu, tế bào gan có thể đã xuất hiện bất thường nhưng chức năng gan vẫn còn được bảo tồn. Nếu nguyên nhân gây hại không được kiểm soát, một số bệnh lý có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan, làm tăng nguy cơ suy gan và các biến chứng nghiêm trọng. Phát hiện sớm và xác định đúng nguyên nhân giúp tăng khả năng kiểm soát tổn thương, bảo tồn chức năng gan và hạn chế bệnh tiến triển.

2. Dấu hiệu nhận biết tổn thương gan

Ở giai đoạn sớm, tổn thương gan thường không gây triệu chứng rõ ràng. Một số người có thể cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hoặc đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải, nhưng những biểu hiện này không đặc hiệu và dễ nhầm với các bệnh lý khác.

Khi tổn thương gan tiến triển hoặc ảnh hưởng đáng kể đến chức năng gan, người bệnh có thể xuất hiện:

• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đôi khi phân nhạt màu.
• Ngứa da, nhất là khi có ứ mật.
• Dễ bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng do gan giảm tạo yếu tố đông máu.
• Sao mạch (các mạch máu nhỏ hình mạng nhện ở ngực, cổ, mặt) và lòng bàn tay đỏ.
• Phù chân, bụng chướng to do cổ trướng.
• Lú lẫn, khó tập trung, ngủ gà ban ngày hoặc thay đổi hành vi là dấu hiệu cần đi khám ngay.

Vàng da, vàng mắt có thể xuất hiện khi bệnh gan ảnh hưởng đến chuyển hóa bilirubin

Cần lưu ý, không có triệu chứng, hoặc men gan nằm trong giới hạn bình thường tại một thời điểm không đủ để khẳng định gan hoàn toàn khỏe mạnh. Ở người có yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ bệnh gan, bác sĩ cần kết hợp xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá xơ hóa để xác định tình trạng bệnh.

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan nào nguy hiểm nhất? Cách phòng ngừa hiệu quả

3. Nguyên nhân gây tổn thương gan 

Tổn thương gan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, thậm chí một người có thể đồng thời có nhiều yếu tố gây hại cho gan, bao gồm:

3.1. Viêm gan do virus

Các virus viêm gan A, B, C, D và E đều có thể gây viêm và tổn thương tế bào gan, nhưng diễn tiến bệnh khác nhau.

Viêm gan A và E chủ yếu gây viêm gan cấp và phần lớn trường hợp có thể hồi phục. Trong khi đó, viêm gan B và C có khả năng gây nhiễm mạn tính, khiến quá trình viêm kéo dài và làm tăng nguy cơ xơ hóa, xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan. Viêm gan D chỉ xảy ra ở người đồng nhiễm HBV và có thể làm bệnh gan tiến triển nặng hơn.

3.2. Rượu bia

Rượu được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Khi sử dụng rượu kéo dài với lượng lớn có thể gây stress oxy hóa, tích tụ mỡ và phản ứng viêm trong tế bào gan.

Tổn thương gan liên quan đến rượu có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ do rượu → viêm gan liên quan đến rượu → xơ hóa và xơ gan. Rượu cũng có thể làm tổn thương gan nặng hơn ở người đã mắc viêm gan virus hoặc bệnh gan chuyển hóa. Bệnh gan liên quan đến rượu hiện là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến xơ gan.

Uống nhiều rượu kéo dài có thể gây gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan

3.3. Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa

Đây là nguyên nhân gây tổn thương gan mạn tính ngày càng đáng chú ý, kể cả ở những người không hoặc ít sử dụng rượu. Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) thường gặp ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2, đề kháng insulin hoặc rối loạn lipid máu. Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc bệnh.

Khi lượng mỡ tích tụ trong gan quá mức, một số người có thể xuất hiện phản ứng viêm và tổn thương tế bào gan. Nếu quá trình này kéo dài, mô xơ dần hình thành và có thể tiến triển thành xơ gan.

3.4. Thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung

Gan là cơ quan chuyển hóa nhiều loại thuốc, vì vậy một số hoạt chất có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây tổn thương tế bào gan. 

Paracetamol quá liều là một nguyên nhân điển hình của tổn thương gan cấp. Ngoài ra, tổn thương gan do thuốc còn có thể liên quan đến một số thuốc chống lao, kháng sinh, thuốc chống động kinh và nhiều nhóm thuốc khác. Bên cạnh đó, một số chế phẩm thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể gây tổn thương gan, đặc biệt khi sử dụng sản phẩm không rõ thành phần, dùng liều cao hoặc kết hợp nhiều loại mà không có hướng dẫn chuyên môn. 

Quá liều paracetamol và một số chế phẩm thảo dược có thể gây tổn thương gan

3.5. Bệnh tự miễn và bệnh đường mật

Trong viêm gan tự miễn, hệ miễn dịch nhận diện nhầm tế bào gan là tác nhân có hại và tấn công chúng, gây viêm gan kéo dài. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể dẫn đến xơ hóa và xơ gan.

Một số bệnh lý đường mật như viêm đường mật nguyên phát do mật (PBC) và viêm đường mật xơ hóa nguyên phát (PSC) có thể gây tổn thương đường mật, cản trở dòng chảy của mật và dẫn đến viêm, xơ hóa gan theo thời gian. Đây là hai bệnh lý khác nhau về cơ chế và đặc điểm tiến triển, cần được chẩn đoán, theo dõi chuyên khoa. 

3.6. Bệnh chuyển hóa và di truyền

Một số rối loạn di truyền khiến các chất bất thường tích tụ trong gan và gây tổn thương theo thời gian.

Điển hình là bệnh Wilson, cơ thể không đào thải đồng bình thường khiến đồng tích tụ tại gan và các cơ quan khác; hoặc hemochromatosis, gây tích tụ sắt quá mức trong cơ thể. Nếu không được phát hiện và điều trị, cả hai đều có thể dẫn đến tổn thương gan và xơ gan.

Nhóm nguyên nhân này ít gặp hơn nhưng cần được lưu ý, đặc biệt ở người trẻ có tổn thương gan nhưng không tìm thấy các yếu tố nguy cơ thông thường.

Bệnh Wilson có thể gây tổn thương gan kéo dài

4. Chẩn đoán tổn thương gan bằng cách nào? 

Chẩn đoán tổn thương gan không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ. Bác sĩ thường kết hợp các phương pháp dưới đây, để xác định gan đang bị tổn thương theo kiểu nào, nguyên nhân do đâu và mức độ xơ hóa đã tiến triển đến đâu:

4.1. Khai thác bệnh sử và thăm khám

Tại MSC Clinic, khi người bệnh đến khám, bác sĩ sẽ hỏi về lượng rượu bia, thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng, tiền sử viêm gan virus, cân nặng, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và tiền sử bệnh gan trong gia đình.

Khám lâm sàng giúp tìm các biểu hiện gợi ý bệnh gan như vàng da, gan hoặc lách to, phù chân, cổ trướng hay các dấu hiệu của bệnh gan mạn. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn những xét nghiệm cần thực hiện tiếp theo.

4.2. Xét nghiệm máu đánh giá kiểu tổn thương và chức năng gan

Các chỉ số xét nghiệm cung cấp những thông tin khác nhau:

• ALT, AST: Tăng thường gợi ý tổn thương tế bào gan. Nếu tăng cao, bác sĩ sẽ nghĩ đến các nguyên nhân cấp như viêm gan cấp, thiếu máu gan hoặc tổn thương do thuốc, độc chất.
• ALP, GGT: ALP tăng có thể gợi ý tình trạng ứ mật hoặc bệnh lý đường mật. GGT đặc biệt hữu ích khi cần xác định ALP tăng có liên quan đến gan hay không.
• Bilirubin: Tăng có thể cho thấy quá trình chuyển hóa hoặc bài tiết bilirubin bị ảnh hưởng, gặp trong tổn thương gan, ứ mật hoặc tắc nghẽn đường mật.
• Albumin và PT/INR: Hỗ trợ đánh giá khả năng tổng hợp của gan, đặc biệt khi nghi ngờ bệnh gan tiến triển. 

Xét nghiệm ALT, AST hỗ trợ phát hiện tổn thương tế bào gan nhưng không phản ánh đầy đủ mức độ xơ hóa

4.3. Xét nghiệm xác định nguyên nhân

Sau khi phát hiện các chỉ số gan bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm để tìm nguyên nhân cụ thể:

• Xét nghiệm viêm gan virus: HBsAg, anti-HBc, HBV DNA, anti-HCV, HCV RNA hoặc các xét nghiệm HAV, HEV được lựa chọn tùy bệnh cảnh để xác định tình trạng nhiễm virus viêm gan.
• Xét nghiệm tự miễn: Các kháng thể như ANA, SMA hoặc AMA cùng một số chỉ số miễn dịch khác hỗ trợ chẩn đoán viêm gan tự miễn và một số bệnh gan, đường mật do miễn dịch.
• Xét nghiệm chuyển hóa sắt: Ferritin, độ bão hòa transferrin và các xét nghiệm liên quan giúp phát hiện tình trạng tích tụ sắt bất thường.
• Xét nghiệm chuyển hóa đồng: Ceruloplasmin và các xét nghiệm đồng được cân nhắc khi nghi ngờ bệnh Wilson, đặc biệt ở người trẻ có tổn thương gan chưa rõ nguyên nhân.
• Xét nghiệm độc chất hoặc nồng độ thuốc: Được chỉ định khi nghi ngờ tổn thương gan do thuốc hoặc ngộ độc. Ví dụ, định lượng paracetamol trong máu có giá trị trong đánh giá ngộ độc paracetamol cấp.

Xét nghiệm chuyên sâu giúp xác định nguyên nhân gây tổn thương gan

4.4. Chẩn đoán hình ảnh và đánh giá mức độ xơ hóa gan

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ quan sát cấu trúc gan, phát hiện bất thường và đánh giá mức độ tổn thương:

• Siêu âm bụng: Phương pháp chẩn đoán hình ảnh đầu tiên, giúp phát hiện gan nhiễm mỡ, thay đổi kích thước và hình thái gan, bất thường ở đường mật, tổn thương khu trú và một số dấu hiệu gợi ý xơ gan hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• FibroScan/đo độ đàn hồi gan: Đánh giá độ cứng của mô gan để hỗ trợ ước tính mức độ xơ hóa mà không cần can thiệp xâm lấn. Một số hệ thống còn có thể hỗ trợ định lượng mức độ nhiễm mỡ gan.
• Chụp CT: Cho hình ảnh chi tiết hơn về cấu trúc gan, mạch máu và các tổn thương khu trú, thường được sử dụng khi siêu âm phát hiện bất thường cần đánh giá thêm.
• Chụp MRI: Giúp khảo sát chi tiết đặc điểm mô gan và các tổn thương khu trú; một số kỹ thuật MRI còn hỗ trợ đánh giá đường mật, mỡ hoặc sắt tích tụ trong gan.
• Sinh thiết gan: Được cân nhắc khi chẩn đoán còn chưa rõ sau các bước trên, hoặc cần xác định chính xác mức độ viêm và xơ hóa. 

Siêu âm giúp phát hiện gan nhiễm mỡ và một số bất thường về cấu trúc gan

>> Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm viêm gan A: Khi nào cần làm và đọc kết quả như thế nào?

5. Tổn thương gan có hồi phục được không? 

Tổn thương gan có thể hồi phục, đặc biệt khi được phát hiện sớm và loại bỏ hoặc kiểm soát đúng nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, khả năng phục hồi còn phụ thuộc vào loại tổn thương, mức độ xơ hóa, chức năng gan hiện tại và đáp ứng điều trị của từng người.

• Tổn thương tế bào gan ở giai đoạn sớm: Khả năng phục hồi thường tốt hơn vì cấu trúc gan chưa bị thay thế nhiều bởi mô sẹo.
• Đã xuất hiện xơ hóa: Gan vẫn có thể cải thiện và một phần mô xơ có khả năng thoái lui theo thời gian. Tuy nhiên, mức độ phục hồi giảm dần khi xơ hóa tiến triển nặng hơn.
• Đã tiến triển thành xơ gan: Cấu trúc gan đã bị thay đổi đáng kể bởi mô sẹo nên khả năng trở về trạng thái hoàn toàn bình thường bị hạn chế. Một số trường hợp vẫn có thể cải thiện về mức độ xơ hóa và chức năng gan, nhưng mức độ hồi phục khác nhau ở từng người.
• Suy gan nặng hoặc xơ gan mất bù: Khả năng tự phục hồi thấp hơn nhiều do chức năng gan đã suy giảm rõ và có thể xuất hiện các biến chứng toàn thân.

Như vậy, tổn thương gan không đồng nghĩa với tổn thương vĩnh viễn. Điều quan trọng là xác định nguyên nhân và mức độ bệnh càng sớm càng tốt, vì kiểm soát được tác nhân gây hại có thể giúp gan phục hồi, hạn chế xơ hóa và giảm nguy cơ biến chứng về lâu dài.

Khả năng hồi phục của gan phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương, xơ hóa

6. Phương pháp điều trị tổn thương gan

Điều trị tổn thương gan phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh. Mục tiêu chính là loại bỏ hoặc kiểm soát tác nhân gây hại, giảm quá trình viêm tiếp diễn, hạn chế xơ hóa và bảo tồn phần chức năng gan còn lại.

6.1. Điều trị nguyên nhân gây tổn thương gan

• Viêm gan B, C: Với viêm gan B mạn tính, thuốc kháng virus được sử dụng khi có chỉ định nhằm ức chế sự nhân lên của HBV và giảm nguy cơ biến chứng. Với viêm gan C, thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) có thể loại bỏ HCV ở phần lớn người bệnh, từ đó giảm nguy cơ tổn thương gan tiến triển. 
• Tổn thương do rượu: Ngừng rượu hoàn toàn giúp loại bỏ tác nhân tiếp tục gây hại cho tế bào gan.
• Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa: Giảm cân, vận động và kiểm soát đường huyết, mỡ máu giúp giảm tích tụ mỡ, viêm và nguy cơ xơ hóa.
• Tổn thương do thuốc hoặc độc chất: Ngừng hoặc thay đổi tác nhân nghi ngờ theo hướng dẫn của bác sĩ. Với ngộ độc paracetamol, N-acetylcysteine được sử dụng sớm để hạn chế tổn thương gan. Đặc biệt nếu nghi ngờ quá liều paracetamol, người bệnh cần được cấp cứu ngay, không tự theo dõi hoặc xử trí tại nhà. 
• Viêm gan tự miễn: Thuốc ức chế miễn dịch giúp kiểm soát phản ứng miễn dịch tấn công tế bào gan.
• Bệnh chuyển hóa di truyền: Điều trị tùy bệnh, như thải đồng trong bệnh Wilson hoặc giảm lượng sắt dư thừa ở hemochromatosis.

Điều trị tổn thương gan cần tập trung kiểm soát nguyên nhân và hạn chế tiến triển xơ hóa

6.2. Điều trị hỗ trợ và theo dõi chức năng gan

Bên cạnh điều trị nguyên nhân, người bệnh cần được đảm bảo dinh dưỡng phù hợp, kiểm soát bệnh nền và theo dõi định kỳ các chỉ số gan. Với bệnh gan tiến triển, chế độ dinh dưỡng cần được cá nhân hóa để tránh tình trạng thiếu năng lượng, protein và khối cơ.

Không có một loại “thuốc bổ gan” hay “giải độc gan” dùng chung cho mọi trường hợp tổn thương gan. Một số thuốc hỗ trợ có thể được bác sĩ chỉ định trong những bệnh cảnh cụ thể, nhưng không thay thế được điều trị nguyên nhân. Đặc biệt, thảo dược và thực phẩm bổ sung cũng có thể gây tổn thương gan nên không nên tự ý sử dụng khi men gan đang bất thường. 

6.3. Điều trị biến chứng và ghép gan khi bệnh tiến triển nặng

Khi tổn thương gan đã tiến triển thành xơ gan, bác sĩ cần theo dõi và điều trị các biến chứng như cổ trướng, nhiễm trùng, xuất huyết tiêu hóa hoặc bệnh não gan. Mục tiêu là kiểm soát biến chứng, duy trì chức năng gan và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Ghép gan có thể được cân nhắc ở người bệnh suy gan giai đoạn cuối, một số trường hợp suy gan cấp không có khả năng hồi phục hoặc ung thư gan đáp ứng tiêu chuẩn ghép. Việc chỉ định phụ thuộc vào tình trạng bệnh, tiên lượng và đánh giá của trung tâm ghép gan chuyên sâu.

>> Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm viêm gan B: Ai nên làm và ý nghĩa các chỉ số

7. Cách phòng ngừa tổn thương gan

Phần lớn yếu tố gây tổn thương gan có thể giảm nguy cơ nếu chủ động kiểm soát từ sớm. Một số biện pháp quan trọng gồm:

• Hạn chế rượu bia: Tránh uống rượu thường xuyên hoặc với lượng lớn, đặc biệt khi đang sử dụng thuốc có khả năng ảnh hưởng đến gan.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Ăn uống cân đối, hạn chế đồ uống nhiều đường, thực phẩm chiên rán và duy trì vận động đều đặn để giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
• Kiểm soát các bệnh chuyển hóa: Theo dõi và kiểm soát đường huyết, mỡ máu, huyết áp nếu đã có đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa.
• Sử dụng thuốc an toàn: Dùng đúng liều, không tự phối hợp nhiều thuốc có cùng hoạt chất như paracetamol; đặc biệt cẩn trọng với thuốc nam, thảo dược và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
• Phòng viêm gan virus: Tiêm vắc-xin viêm gan A và B khi phù hợp; ăn chín, uống sạch, rửa tay đúng cách; quan hệ tình dục an toàn và không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc bàn chải đánh răng.
• Lựa chọn cơ sở thủ thuật uy tín: Xăm, xỏ khuyên hoặc các thủ thuật có nguy cơ tiếp xúc với máu cần được thực hiện tại nơi bảo đảm vô khuẩn và dụng cụ an toàn.
• Chủ động sàng lọc và kiểm tra gan: Xét nghiệm viêm gan B, C theo khuyến cáo và kiểm tra chức năng gan định kỳ nếu có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử bệnh gan.

Tổn thương gan thường khó nhận biết ở giai đoạn sớm vì triệu chứng có thể rất mờ nhạt hoặc chưa xuất hiện. Tuy nhiên, nếu được phát hiện khi tổn thương còn nhẹ và xác định đúng nguyên nhân, gan vẫn có khả năng phục hồi đáng kể và giảm nguy cơ tiến triển thành xơ hóa, xơ gan. Nếu bạn có men gan bất thường, gan nhiễm mỡ, tiền sử viêm gan hoặc thuộc nhóm nguy cơ, hãy chủ động liên hệ thăm khám tại MSC Clinic để bác sĩ chuyên khoa đánh giá mức độ tổn thương gan và tư vấn hướng theo dõi, điều trị phù hợp.