Suy gan mạn tính là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Suy gan mạn tính là tình trạng chức năng gan suy giảm tiến triển trong thời gian dài, thường xuất hiện trên nền bệnh gan mạn tính và tổn thương gan kéo dài. Ở giai đoạn đầu, biểu hiện có thể không rõ ràng, nhưng khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, người bệnh có nguy cơ gặp nhiều biến chứng như vàng da, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hoặc bệnh não gan. Việc phát hiện nguyên nhân, đánh giá mức độ tổn thương và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc làm chậm tiến triển bệnh và phòng ngừa biến chứng. Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu suy gan mạn tính, phương pháp chẩn đoán cũng như hướng điều trị và chăm sóc phù hợp.

Suy gan mạn tính xảy ra khi chức năng gan suy giảm kéo dài, ảnh hưởng đến nhiều hoạt động chuyển hóa quan trọng của cơ thể

1. Suy gan mạn tính là gì?

Suy gan mạn tính là tình trạng gan mất dần khả năng thực hiện các chức năng bình thường do tổn thương kéo dài, thường diễn ra trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Tình trạng này thường liên quan đến bệnh gan mạn tính tiến triển và xơ gan.

Gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, tổng hợp protein và các yếu tố đông máu, sản xuất mật, dự trữ năng lượng và tham gia xử lý nhiều chất được đưa vào cơ thể. Gan có khả năng dự trữ chức năng và bù trừ tương đối lớn, vì vậy người mắc bệnh gan mạn tính có thể chưa xuất hiện triệu chứng rõ rệt trong một thời gian dài.

Khi tổn thương tiếp tục tiến triển, mô gan bình thường có thể dần bị thay thế bởi mô xơ. Đến một mức độ nhất định, phần gan còn hoạt động không còn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của cơ thể và các biểu hiện suy chức năng gan bắt đầu xuất hiện.

Suy gan mạn tính cần được phân biệt với suy gan cấp. Suy gan cấp diễn biến nhanh ở người có thể chưa từng mắc bệnh gan trước đó, trong khi suy gan mạn thường là kết quả của quá trình tổn thương kéo dài.

Bệnh gan mạn tiến triển gây ra các cơn đau tức ở hạ sườn bên phải

2. Nguyên nhân gây suy gan mạn tính

Có nhiều bệnh lý có thể gây tổn thương gan kéo dài và cuối cùng dẫn đến suy giảm chức năng gan. Xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng vì hướng điều trị giữa các nhóm bệnh có thể khác nhau.

2.1. Viêm gan virus mạn tính

Viêm gan B và viêm gan C mạn tính có thể gây tình trạng viêm kéo dài trong gan. Nếu bệnh không được kiểm soát, tổn thương lặp lại có thể thúc đẩy quá trình xơ hóa, tiến triển thành xơ gan và làm suy giảm chức năng gan.

Không phải tất cả người nhiễm virus viêm gan đều tiến triển đến suy gan. Nguy cơ phụ thuộc vào mức độ hoạt động của bệnh, thời gian mắc bệnh, các yếu tố đi kèm và hiệu quả điều trị.

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan B lây qua đường nào?

2.2. Bệnh gan liên quan đến rượu

Sử dụng rượu kéo dài có thể gây nhiều mức độ tổn thương gan, từ gan nhiễm mỡ đến viêm gan và xơ gan. Khi tổn thương gan tiếp tục diễn ra trong thời gian dài, lượng mô gan còn hoạt động có thể giảm dần và cuối cùng ảnh hưởng đáng kể đến chức năng của cơ quan này.

2.3. Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa

Gan nhiễm mỡ liên quan đến các yếu tố chuyển hóa thường gặp ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2, đề kháng insulin hoặc rối loạn lipid máu. Một số người có thể xuất hiện viêm và xơ hóa tiến triển. Khi xơ hóa trở nên nghiêm trọng và phát triển thành xơ gan, nguy cơ suy chức năng gan cũng tăng lên.

Viêm gan virus, sử dụng rượu kéo dài và bệnh gan liên quan đến rối loạn chuyển hóa là những nguyên nhân có thể dẫn đến tổn thương gan mạn tính.

>> Đọc thêm: Nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ mà bạn nên lưu ý

2.4. Bệnh gan tự miễn và bệnh đường mật

Một số bệnh lý khiến hệ miễn dịch tấn công tế bào gan hoặc gây tổn thương đường mật kéo dài cũng có thể dẫn đến xơ hóa và suy giảm chức năng gan. Những trường hợp này cần được chẩn đoán chính xác và điều trị theo từng bệnh lý cụ thể.

2.5. Một số bệnh di truyền và chuyển hóa

Một số rối loạn di truyền hoặc chuyển hóa có thể gây tích tụ bất thường các chất trong gan và làm tổn thương cơ quan này theo thời gian. Ngoài ra, thuốc, hóa chất hoặc các nguyên nhân khác gây tổn thương gan kéo dài cũng có thể góp phần làm bệnh gan tiến triển nếu không được phát hiện và kiểm soát.

3. Dấu hiệu suy gan mạn tính

Dấu hiệu suy gan mạn tính có thể xuất hiện từ từ và thay đổi theo mức độ suy giảm chức năng gan. Giai đoạn đầu thường ít đặc hiệu, trong khi giai đoạn bệnh tiến triển có thể xuất hiện các biểu hiện rõ ràng hơn.

3.1. Mệt mỏi, chán ăn

Người bệnh có thể thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, ăn uống kém ngon miệng hoặc giảm khả năng vận động. Đây không phải triệu chứng đặc hiệu của suy gan bởi nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây ra biểu hiện tương tự.

Mệt mỏi, chán ăn là dấu hiệu thường gặp nhưng lại dễ bị bỏ qua nhất về suy gan

3.2. Buồn nôn, sút cân

Khi bệnh gan tiến triển, người bệnh có thể ăn uống kém, buồn nôn và giảm cân. Nếu kéo dài, tình trạng dinh dưỡng và khối lượng cơ cũng có thể bị ảnh hưởng.

3.3. Vàng da, vàng mắt

Vàng da và vàng ở phần lòng trắng của mắt có thể xuất hiện khi bilirubin tích tụ trong cơ thể do gan không còn xử lý và bài tiết hiệu quả như bình thường. Đi kèm với đó, nước tiểu cũng có thể trở nên sẫm màu hơn ở một số trường hợp.

3.4. Phù chân và cổ trướng

Suy giảm chức năng tổng hợp của gan cùng những thay đổi về tuần hoàn trong bệnh gan tiến triển có thể khiến dịch tích tụ. Người bệnh có thể bị phù hai chân hoặc bụng tăng kích thước do cổ trướng. Cổ trướng thường là dấu hiệu cho thấy bệnh gan đã tiến triển và cần được đánh giá y tế.

Vàng da, bụng to do cổ trướng và phù chân có thể xuất hiện khi bệnh gan mạn tính đã tiến triển

3.5. Dễ bầm tím hoặc chảy máu

Gan tham gia sản xuất nhiều yếu tố cần thiết cho quá trình đông máu. Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, quá trình đông máu có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, tình trạng bầm tím hoặc chảy máu cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nên cần được bác sĩ đánh giá.

3.6. Rối loạn ý thức

Ở bệnh gan tiến triển, các chất mà gan bình thường tham gia xử lý có thể tích tụ và ảnh hưởng đến chức năng não. Người bệnh có thể xuất hiện thay đổi hành vi, giảm tập trung, ngủ gà, lú lẫn hoặc nặng hơn là hôn mê. Đây có thể là biểu hiện của bệnh não gan và cần được xử trí y tế sớm.

Người mắc bệnh gan cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lú lẫn, khó đánh thức, bụng to nhanh, khó thở hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm đột ngột.

Rối loạn ý thức ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh

4. Phương pháp chẩn đoán suy gan mạn tính

Chẩn đoán suy gan mạn không chỉ dựa trên triệu chứng. Bác sĩ cần kết hợp tiền sử bệnh, khám lâm sàng, xét nghiệm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh để đánh giá nguyên nhân cũng như mức độ tổn thương.

4.1. Khai thác tiền sử và khám lâm sàng

Bác sĩ có thể hỏi về tiền sử viêm gan virus, sử dụng rượu bia, thuốc đang dùng, bệnh chuyển hóa, tiền sử gia đình và các triệu chứng hiện tại.

Khám lâm sàng giúp phát hiện những biểu hiện như vàng da, phù, cổ trướng hoặc các dấu hiệu gợi ý bệnh gan tiến triển.

4.2. Xét nghiệm máu

Các xét nghiệm được lựa chọn tùy trường hợp nhằm đánh giá tổn thương tế bào gan, chức năng tổng hợp của gan, bilirubin, khả năng đông máu và các chỉ số men gan liên quan.

Bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm nhằm xác định nguyên nhân như viêm gan virus hoặc các bệnh lý khác.

Xét nghiệm máu kết hợp siêu âm và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ đánh giá chức năng cũng như mức độ tổn thương gan

4.3. Chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm bụng có thể giúp đánh giá hình thái gan, đường mật, lách, tình trạng dịch ổ bụng và một số dấu hiệu liên quan.Tùy trường hợp, người bệnh có thể cần thực hiện thêm đo độ đàn hồi gan, chụp cắt lớp vi tính (CT), cộng hưởng từ (MRI) hoặc những phương pháp khác.

Siêu âm gan được thực hiện nhằm kiểm tra cấu trúc, kích thước, và phát hiện các tổn thương hoặc bệnh lý bên trong gan 

4.4. Các phương pháp đánh giá chuyên sâu

Trong một số tình huống, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đường tiêu hóa để kiểm tra giãn tĩnh mạch thực quản dạ dày hoặc thực hiện những xét nghiệm chuyên sâu khác để đánh giá biến chứng.

Sinh thiết gan không cần thiết ở mọi bệnh nhân nhưng có thể được cân nhắc khi cần xác định nguyên nhân hoặc mức độ tổn thương mà các phương pháp khác chưa làm rõ.

5. Suy gan mạn tính có chữa được không? Cách điều trị suy gan mạn

Khả năng điều trị suy gan mạn tính phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và giai đoạn bệnh. Những tổn thương gan đã tiến triển nặng không phải lúc nào cũng có thể phục hồi hoàn toàn, nhưng điều trị nguyên nhân và kiểm soát biến chứng có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh và duy trì chức năng gan còn lại.

5.1. Điều trị nguyên nhân gây bệnh

Đây là một trong những mục tiêu quan trọng nhất. Với viêm gan virus, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus khi có chỉ định. Người mắc bệnh gan liên quan đến rượu cần ngừng sử dụng rượu bia. Với bệnh gan liên quan đến rối loạn chuyển hóa, việc kiểm soát cân nặng, đường huyết, mỡ máu và các yếu tố chuyển hóa đóng vai trò quan trọng.

Các bệnh gan tự miễn, bệnh đường mật hoặc rối loạn chuyển hóa đặc hiệu sẽ có hướng điều trị riêng dựa trên chẩn đoán

5.2. Điều trị các biến chứng

Khi suy gan mạn đã tiến triển, người bệnh có thể cần điều trị cổ trướng, phù, bệnh não gan, xuất huyết do tăng áp lực tĩnh mạch cửa hoặc các biến chứng khác.

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào từng biến chứng và mức độ nghiêm trọng. Người bệnh không nên tự mua thuốc lợi tiểu, thuốc bổ gan hoặc các sản phẩm hỗ trợ để xử lý triệu chứng.

5.3. Điều chỉnh dinh dưỡng

Người mắc bệnh gan mạn cần được đảm bảo dinh dưỡng phù hợp nhằm hạn chế suy dinh dưỡng và mất khối lượng cơ.

Không nên tự ý kiêng protein quá mức vì có thể làm tình trạng dinh dưỡng trở nên nghiêm trọng hơn. Lượng protein, muối, nước và năng lượng cần được điều chỉnh theo tình trạng của từng người, đặc biệt khi đã có cổ trướng, phù hoặc các biến chứng khác.

Điều trị suy gan mạn cần tập trung vào nguyên nhân, kiểm soát biến chứng và duy trì tình trạng dinh dưỡng phù hợp

5.4. Ghép gan trong trường hợp suy gan giai đoạn nặng

Với người bệnh suy gan giai đoạn cuối hoặc xuất hiện những biến chứng nghiêm trọng không còn kiểm soát hiệu quả bằng điều trị thông thường, ghép gan có thể được xem xét.

Người bệnh cần trải qua quá trình đánh giá toàn diện để xác định có phù hợp với ghép gan hay không. Việc chỉ định phụ thuộc vào mức độ bệnh, sức khỏe tổng thể và nhiều yếu tố chuyên môn khác.

6. Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa suy gan mạn

Không phải mọi nguyên nhân gây suy gan mạn đều có thể phòng ngừa hoàn toàn. Tuy nhiên, kiểm soát những yếu tố gây tổn thương gan có thể giúp giảm nguy cơ bệnh gan tiếp tục tiến triển.

6.1. Hạn chế hoặc ngừng rượu bia

Người đã mắc bệnh gan nên trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng rượu bia. Trong nhiều trường hợp bệnh gan mạn, việc ngừng rượu là cần thiết để hạn chế tổn thương tiếp tục xảy ra.

Rượu bia là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm gan và dẫn đến suy gan

6.2. Duy trì cân nặng phù hợp

Kiểm soát cân nặng thông qua chế độ ăn cân đối và vận động có ý nghĩa đặc biệt đối với người có gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Người bệnh không nên áp dụng các phương pháp giảm cân cực đoan mà nên hướng đến những thay đổi có thể duy trì lâu dài.

6.3. Không tự ý sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng

Thuốc, thảo dược và thực phẩm chức năng đều có thể chứa những thành phần cần được gan chuyển hóa hoặc có khả năng gây tổn thương gan trong một số trường hợp. Người đang mắc bệnh gan nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng thêm sản phẩm bổ sung, đặc biệt khi đang điều trị bằng nhiều loại thuốc.

6.4. Kiểm soát các bệnh lý nền

Đái tháo đường, rối loạn lipid máu, thừa cân và các bệnh chuyển hóa khác cần được kiểm soát phù hợp để giảm những yếu tố có thể làm bệnh gan tiến triển.

6.5. Tái khám và theo dõi định kỳ

Bệnh gan mạn có thể tiến triển ngay cả khi người bệnh chưa cảm nhận được triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, tái khám theo lịch giúp bác sĩ đánh giá chức năng gan, mức độ tổn thương và phát hiện các biến chứng khi cần thiết.

Duy trì chế độ ăn cân đối, tránh rượu bia và theo dõi sức khỏe định kỳ giúp hạn chế các yếu tố thúc đẩy bệnh gan mạn tiến triển

Suy gan mạn tính là hậu quả của quá trình tổn thương gan kéo dài khiến chức năng của cơ quan này suy giảm dần theo thời gian. Bệnh có thể liên quan đến viêm gan virus, rượu bia, bệnh gan do rối loạn chuyển hóa và nhiều nguyên nhân khác. Khi tiến triển, người bệnh có nguy cơ xuất hiện vàng da, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan và những biến chứng nghiêm trọng khác. Việc phát hiện nguyên nhân và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát tiến triển của suy gan mạn tính. Người có bệnh gan kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường nên chủ động thăm khám để được đánh giá chức năng gan, xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, thay vì tự sử dụng thuốc hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng phục hồi, giải độc gan.