Gan là cơ quan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như thải độc, chuyển hóa chất dinh dưỡng, sản xuất protein, dự trữ năng lượng và miễn dịch. Tuy nhiên, gan cũng có thể bị tổn thương bởi nhiều nguyên nhân như virus, rượu bia, thuốc điều trị hoặc rối loạn chuyển hóa. Các bệnh về gan có biểu hiện và mức độ ảnh hưởng khác nhau, từ những tổn thương có thể phục hồi đến các bệnh lý mạn tính nghiêm trọng như xơ gan, ung thư gan và suy gan. Việc tìm hiểu các bệnh gan thường gặp, dấu hiệu nhận biết và phương pháp phòng ngừa giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và phát hiện bệnh kịp thời.

Diễn tiến của các bệnh về gan nếu không được kiểm soát kịp thời
Các bệnh về gan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm nhiễm virus, sử dụng rượu bia kéo dài, tác dụng phụ của thuốc, rối loạn chuyển hóa hoặc bất thường trong hoạt động của hệ miễn dịch. Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương, bệnh có thể diễn tiến cấp tính, kéo dài thành mạn tính hoặc gây ra những biến chứng nghiêm trọng.
Dưới đây là 8 bệnh lý về gan thường gặp cần lưu ý:
Viêm gan virus là tình trạng lá gan bị virus xâm nhập, tấn công gây viêm và làm tổn thương các tế bào gan. Hiện nay, có 5 loại virus viêm gan chính được ký hiệu là A, B, C, D và E.

Virus viêm gan có thể lây truyền và gây tổn thương tế bào gan nghiêm trọng
Mỗi loại virus có đặc điểm lây truyền và diễn tiến bệnh khác nhau:
Phương pháp điều trị viêm gan virus phụ thuộc vào loại virus, mức độ tổn thương gan và diễn tiến bệnh. Viêm gan A và E cấp tính thường được điều trị hỗ trợ thông qua nghỉ ngơi, dinh dưỡng phù hợp và bù nước, điện giải. Đối với viêm gan B mạn tính, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus, trong khi viêm gan C có thể điều trị khỏi bằng thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA).
Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa là bệnh lý đặc trưng bởi tình trạng tích tụ chất béo trong tế bào gan, đi kèm ít nhất một yếu tố nguy cơ chuyển hóa như thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2 hoặc rối loạn lipid máu.
Bệnh thường liên quan đến tình trạng kháng insulin và rối loạn chuyển hóa, khiến acid béo tự do và triglyceride tích tụ quá mức trong gan. Ngoài ra, chế độ ăn dư thừa năng lượng, ít vận động và các yếu tố di truyền cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Một trong các bệnh về gan cần chú ý là gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa
MASLD có thể tiến triển qua nhiều mức độ:
Điều trị chủ yếu tập trung vào giảm cân hợp lý, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, tăng cường vận động và kiểm soát các bệnh lý chuyển hóa đi kèm. Một số trường hợp viêm gan nhiễm mỡ có xơ hóa đáng kể có thể được bác sĩ cân nhắc sử dụng thuốc chuyên biệt.
Viêm gan do rượu là một trong các bệnh về gan đặc trưng bởi tình trạng tế bào gan bị sưng viêm, tổn thương và hoại tử do việc lạm dụng rượu bia trong thời gian dài. Ethanol sau khi vào cơ thể được chuyển hóa chủ yếu tại gan, tạo ra acetaldehyde và các chất trung gian có khả năng gây độc cho tế bào gan, thúc đẩy stress oxy hóa và phản ứng viêm.
Khi tiếp xúc với rượu kéo dài, gan có thể trải qua các giai đoạn tổn thương như gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu và xơ gan. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp gan nhiễm mỡ do rượu đều tiến triển thành viêm gan hoặc xơ gan. Đáng chú ý, mức độ tổn thương gan không chỉ phụ thuộc vào lượng rượu tiêu thụ mà còn liên quan đến thời gian sử dụng, giới tính, tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Lạm dụng rượu bia gây hoại tử tế bào gan
Ngừng sử dụng rượu bia hoàn toàn là nguyên tắc điều trị quan trọng nhất, kết hợp điều chỉnh dinh dưỡng và xử trí các biến chứng nếu có. Với trường hợp viêm gan do rượu nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng corticosteroid hoặc đánh giá chỉ định ghép gan.
Đây là tình trạng tế bào gan hoặc hệ thống đường mật bị ảnh hưởng khi cơ thể tiếp xúc với các hoạt chất có khả năng gây độc. Tình trạng này có thể xảy ra do các nguyên nhân sau:

Ngộ độc gan có thể xảy ra do dùng thuốc sai chỉ định
Phác đồ điều trị tập trung vào việc xác định và loại bỏ tác nhân gây tổn thương, đồng thời theo dõi chức năng gan. Một số trường hợp có thể cần thuốc giải độc đặc hiệu như N-acetylcysteine khi ngộ độc paracetamol; tổn thương gan nặng cần được điều trị chuyên khoa.
Bệnh xảy ra khi hệ thống miễn dịch nhận diện nhầm các tế bào hoặc cấu trúc của gan là tác nhân gây hại và tấn công chúng. Phản ứng miễn dịch bất thường kéo dài có thể gây viêm, tổn thương tế bào gan và hình thành mô sẹo.
Một số bệnh gan tự miễn thường gặp bao gồm:

Hệ miễn dịch có thể nhận diện nhầm tế bào gan là tác nhân gây hại và tấn công
Phương pháp điều trị tùy thuộc vào loại bệnh. Viêm gan tự miễn thường được kiểm soát bằng thuốc ức chế miễn dịch, viêm đường mật nguyên phát có thể được điều trị bằng Ursodeoxycholic acid (UDCA), trong khi viêm đường mật xơ hóa nguyên phát chủ yếu cần theo dõi và kiểm soát biến chứng.
Xơ gan là tình trạng gan bị tổn thương mạn tính kéo dài, khiến mô gan bình thường dần được thay thế bằng mô xơ và các nốt tái tạo. Quá trình này làm biến đổi cấu trúc gan, cản trở dòng máu lưu thông và suy giảm các chức năng quan trọng của cơ quan.
Xơ gan có thể là hậu quả của nhiều bệnh lý, phổ biến nhất gồm viêm gan virus B, C mạn tính, tổn thương gan do rượu và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Ngoài ra, bệnh gan tự miễn, bệnh đường mật và một số rối loạn chuyển hóa di truyền cũng có thể dẫn đến xơ gan.

Xơ gan đặc trưng bởi hình ảnh các mô xơ đã thay thế phần lớn mô gan khỏe mạnh
Xơ gan được chia thành hai giai đoạn chính là xơ gan còn bù và xơ gan mất bù. Ở giai đoạn còn bù, gan vẫn duy trì được phần lớn chức năng dù đã có tổn thương cấu trúc. Khi chuyển sang giai đoạn mất bù, người bệnh có thể xuất hiện các biến chứng như cổ trướng, xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản hoặc bệnh não gan.
Mô xơ do xơ gan hình thành thường không thể phục hồi hoàn toàn. Tuy nhiên, điều trị nguyên nhân, kiểm soát biến chứng và theo dõi định kỳ có thể làm chậm tiến triển bệnh, cải thiện tiên lượng và chất lượng cuộc sống.
Trong số các bệnh về gan, ung thư gan là bệnh lý ác tính hình thành khi các tế bào trong gan phát triển và phân chia mất kiểm soát. Trong đó, ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) là loại ung thư gan nguyên phát phổ biến nhất, xuất phát từ tế bào gan.
Các yếu tố nguy cơ quan trọng bao gồm nhiễm virus viêm gan B hoặc C mạn tính, xơ gan do nhiều nguyên nhân, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa và tiếp xúc với aflatoxin – độc tố do một số loại nấm mốc sản sinh trong thực phẩm được bảo quản không đúng cách.
Ung thư gan nguy hiểm do bệnh có khả năng tiến triển nhanh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan cùng các cơ quan khác trong cơ thể như phổi, xương, hạch bạch huyết… Đặc biệt, bệnh thường được phát hiện khi đã xuất hiện tổn thương đáng kể, trong khi gan vẫn có thể duy trì hoạt động tương đối ổn định ở giai đoạn đầu nhờ khả năng bù trừ.

Ung thư gan là bệnh lý ác tính đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh
Tiên lượng ung thư gan phụ thuộc vào giai đoạn phát hiện, kích thước và số lượng khối u, mức độ xâm lấn hoặc di căn, chức năng gan còn lại và tình trạng sức khỏe tổng thể. Người bệnh được phát hiện khi khối u còn khu trú, chức năng gan được bảo tồn và có thể áp dụng các phương pháp điều trị căn nguyên thường có tiên lượng thuận lợi hơn. Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, chức năng gan và tình trạng sức khỏe tổng thể, phương pháp điều trị có thể bao gồm phẫu thuật cắt gan, ghép gan, đốt u tại chỗ, nút mạch hoặc điều trị toàn thân. Ngược lại, khi ung thư đã xâm lấn mạch máu, di căn xa hoặc xuất hiện trên nền xơ gan mất bù, khả năng điều trị sẽ hạn chế hơn.
Suy gan là tình trạng gan mất khả năng thực hiện một phần hoặc phần lớn các chức năng thiết yếu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của toàn cơ thể. Đây là một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của các bệnh lý về gan, có thể đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời.
Suy gan được chia thành hai dạng chính:

Người bệnh phải đối mặt với tình trạng suy giảm chức năng gan nghiêm trọng, anht hưởng đến các hoạt động của toàn cơ thể
Suy gan cấp tính là tình trạng cấp cứu y tế, cần được điều trị tại cơ sở chuyên khoa có khả năng hồi sức và đánh giá ghép gan khi cần thiết. Đối với suy gan mạn tính, việc kiểm soát nguyên nhân, điều trị biến chứng và theo dõi chức năng gan đóng vai trò quan trọng. Ghép gan có thể được xem xét ở những trường hợp suy gan giai đoạn cuối phù hợp.
>> Tìm hiểu thêm: Suy gan cấp: Nguyên nhân, dấu hiệu cần cấp cứu và hướng điều trị
Gan có khả năng bù trừ tốt nên nhiều bệnh lý không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Khi các bệnh về gan tiến triển hoặc chức năng gan suy giảm, người bệnh có thể xuất hiện những biểu hiện bất thường sau:

Mệt mỏi kèm đau tức vùng hạ sườn phải có thể là dấu hiệu của các bệnh về gan ở giai đoạn đầu
Khi tổn thương gan nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể xuất hiện những biểu hiện rõ rệt:

Vàng mắt cảnh báo tổn thương gan đang chuyển biến nặng
Lưu ý: Nếu xuất hiện vàng da, bụng trướng nhanh, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lú lẫn hoặc thay đổi ý thức, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Không nên chờ triệu chứng tự thuyên giảm hoặc tự ý sử dụng thuốc điều trị tại nhà.
Để xác định bệnh lý, nguyên nhân và mức độ tổn thương do các bệnh về gan gây ra, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với xét nghiệm máu và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định thêm những kỹ thuật chuyên sâu.
Xét nghiệm máu giúp phát hiện dấu hiệu tổn thương tế bào gan, đánh giá khả năng tổng hợp của gan và tìm kiếm nguyên nhân gây bệnh. Một số chỉ số thường được sử dụng gồm:

Người bệnh được xét nghiệm máu để đánh giá chức năng gan và phát hiện các tổn thương hiện có
Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm HBsAg, anti-HCV, HBV-DNA, HCV-RNA, kháng thể tự miễn hoặc các xét nghiệm chuyển hóa để xác định nguyên nhân gây tổn thương gan.
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp quan sát cấu trúc, kích thước và những bất thường tại gan, đường mật. Trong đó bao gồm:

Siêu âm ổ bụng hỗ trợ đánh giá các thay đổi về kích thước và cấu trúc của gan
Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào triệu chứng, kết quả xét nghiệm ban đầu và bệnh lý nghi ngờ.
Sinh thiết gan là kỹ thuật lấy một mẫu mô gan nhỏ để quan sát dưới kính hiển vi. Phương pháp này giúp đánh giá đặc điểm tổn thương tế bào, mức độ viêm và xơ hóa, đồng thời hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh lý chưa thể xác định rõ bằng xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh.
Tuy nhiên, sinh thiết gan không phải chỉ định bắt buộc đối với tất cả người mắc bệnh gan. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và nguy cơ trước khi thực hiện, đặc biệt khi các phương pháp không xâm lấn chưa cung cấp đủ thông tin để đưa ra chẩn đoán hoặc quyết định điều trị.
>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan cấp là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả
Không phải tất cả các bệnh về gan đều có thể phòng ngừa triệt để, đặc biệt là những bệnh liên quan đến yếu tố di truyền hoặc tự miễn. Tuy nhiên, chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và duy trì thói quen sinh hoạt khoa học có thể giúp giảm nguy cơ tổn thương gan.
Tiêm vaccine là biện pháp hiệu quả để phòng ngừa viêm gan A và B. Đối với viêm gan B, tiêm chủng còn giúp gián tiếp phòng ngừa viêm gan D do virus HDV chỉ có thể gây bệnh ở người có HBV.

Tiêm vaccine là bước hữu hiệu nhất để phòng ngừa nhiễm viêm gan A và B
Người chưa có miễn dịch nên chủ động kiểm tra tình trạng tiêm chủng và trao đổi với bác sĩ về lịch tiêm phù hợp. Đối với viêm gan C, hiện chưa có vaccine phòng bệnh nên cần hạn chế tiếp xúc với máu có nguy cơ nhiễm virus, không dùng chung kim tiêm và các vật dụng cá nhân có thể dính máu như dao cạo hoặc bàn chải đánh răng.
Rượu bia có thể gây tích tụ mỡ, thúc đẩy phản ứng viêm và làm tăng nguy cơ xơ hóa gan. Vì vậy, hạn chế sử dụng đồ uống có cồn giúp giảm nguy cơ tổn thương gan, đặc biệt ở người đã mắc bệnh gan.
Bên cạnh đó, cần sử dụng thuốc theo đúng liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc, lạm dụng thuốc giảm đau hoặc sử dụng các sản phẩm thảo dược, thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc vì một số thành phần có thể gây độc cho gan.

Ăn uống khoa học, vận động đều đặn và nghỉ ngơi hợp lý giúp gan dễ dàng thực hiện các chức năng
Chế độ dinh dưỡng cân đối giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện chuyển hóa và giảm nguy cơ tích tụ mỡ trong gan. Một số nguyên tắc nên áp dụng gồm:
Ngoài dinh dưỡng, nên duy trì hoạt động thể chất đều đặn, kết hợp vận động và các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp. Đối với người thừa cân hoặc béo phì mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, giảm cân từ từ và bền vững có thể giúp cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ, giảm viêm gan và xơ hóa.
Đái tháo đường type 2, béo phì, tăng huyết áp và rối loạn lipid máu đều có liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa và tiến triển tổn thương gan. Vì vậy, kiểm soát tốt các bệnh lý này là một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ gan.
Kiểm soát chặt chẽ bệnh nền đái tháo đường giúp giảm nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa
Người bệnh nên theo dõi đường huyết, mỡ máu, huyết áp và cân nặng định kỳ; đồng thời tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều điều trị khi thấy các chỉ số đã cải thiện.
Nhiều bệnh gan diễn tiến âm thầm nên việc thăm khám định kỳ có ý nghĩa quan trọng nhằm nhận biết sớm bệnh, xác định nguyên nhân và có hướng can thiệp trước khi tổn thương gan tiến triển nghiêm trọng; đặc biệt với những người có yếu tố nguy cơ như nhiễm virus viêm gan B, C, uống nhiều rượu bia, mắc bệnh chuyển hóa hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh gan. Riêng các trường hợp thuộc nhóm có nguy cơ cao mắc ung thư gan cần được đánh giá để xây dựng phác đồ theo dõi và xử trí phù hợp.
Tùy tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm men gan, xét nghiệm virus viêm gan, siêu âm ổ bụng hoặc đo độ đàn hồi gan.
Các bệnh về gan thường có diễn tiến âm thầm, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Vì vậy, chủ động thăm khám và đánh giá sức khỏe gan giúp phát hiện sớm những bất thường, xác định nguyên nhân và xây dựng phương án chăm sóc phù hợp.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – chuyên gia 35 năm kinh nghiệm trực tiếp khám và tư vấn phác đồ chăm sóc sức khỏe gan cho người bệnh
Tại MSC Clinic, người bệnh được thăm khám và tư vấn sức khỏe theo hướng cá thể hóa, chú trọng đánh giá các bệnh lý gan và yếu tố nguy cơ chuyển hóa đi kèm như đái tháo đường, rối loạn lipid máu và thừa cân, béo phì. Trực tiếp đồng hành cùng người bệnh là đội ngũ chuyên gia Gan mật – Chuyển hóa đầu ngành, tiêu biểu là PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh, Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y với 35 năm kinh nghiệm.
Dựa trên tình trạng sức khỏe và kết quả kiểm tra, bác sĩ sẽ tư vấn hướng theo dõi, điều chỉnh lối sống hoặc phối hợp điều trị phù hợp. Bên cạnh đó, MSC Clinic còn ứng dụng y học tái tạo hỗ trợ phục hồi tế bào gan, hạn chế tổn thương tiến triển và bảo vệ chức năng gan lâu dài. Phương pháp này chỉ áp dụng cho các trường hợp có chỉ định và không thay thế điều trị thường quy.
Người bệnh chia sẻ về hiệu quả cải thiện chức năng gan tại MSC Clinic
Như vậy, các bệnh về gan có nguyên nhân, biểu hiện và mức độ tiến triển khác nhau. Nhiều bệnh lý không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu nhưng có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan hoặc suy gan nếu không được phát hiện và kiểm soát phù hợp. Vì vậy, mỗi người nên chủ động xây dựng lối sống khoa học, hạn chế các yếu tố nguy cơ và thăm khám định kỳ để bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.
PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC
Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và cung cấp thông tin. Đây không phải là tư vấn y tế chuyên nghiệp và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý áp dụng phương pháp điều trị khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Chia sẻ:
Chi tiết dịch vụ