Cách chữa cứng cổ vai gáy tại nhà: Nguyên nhân và dấu hiệu

Cứng cổ vai gáy là tình trạng các cơ vùng cổ, vai và gáy bị co cứng, gây đau nhức, hạn chế vận động và khó quay đầu. Tình trạng này thường xảy ra do căng cơ, ngồi hoặc ngủ sai tư thế, làm việc trong một tư thế quá lâu hoặc có thể liên quan đến các bệnh lý cột sống cổ. Cách chữa cứng cổ vai gáy tại nhà có thể giúp cải thiện triệu chứng ở những trường hợp nhẹ nếu được áp dụng đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan khi cơn đau kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách chữa cứng cổ vai gáy tại nhà an toàn, hiệu quả.

Cứng cổ vai gáy ở những trường hợp nhẹ có thể cải thiện triệu chứng tại nhà nếu áp dụng đúng cách

1. Cứng cổ vai gáy là gì?

Cứng cổ vai gáy là tình trạng các cơ, gân và mô mềm quanh vùng cổ, vai, gáy bị co cứng hoặc tổn thương, gây đau và hạn chế vận động cổ. Người bệnh thường cảm thấy cổ bị cứng đờ, khó xoay đầu, cúi hoặc ngửa cổ, đặc biệt sau khi ngủ dậy, ngồi làm việc lâu, mang vác nặng hoặc vận động sai tư thế.

Về bản chất, cứng cổ vai gáy là biểu hiện của tình trạng co thắt cơ, căng cơ, tổn thương gân hoặc dây chằng quanh cột sống cổ. Ngoài ra, triệu chứng này cũng có thể liên quan đến các bệnh lý như thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ hoặc chèn ép rễ thần kinh.

Cứng cổ vai gáy khiến người bệnh thường cảm thấy cổ bị cứng đờ, khó xoay đầu

2. Nguyên nhân gây cứng cổ vai gáy

Cứng cổ vai gáy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các thói quen sinh hoạt hàng ngày đến những bệnh lý cơ xương khớp tiềm ẩn. Dưới đây là 3 nhóm nguyên nhân thường gặp:

2.1. Thói quen sinh hoạt, lao động và các yếu tố cơ học

Khi các cơ vùng cổ và vai gáy phải chịu áp lực liên tục, chúng sẽ dễ bị co cứng, gây đau và hạn chế vận động. Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt ở người làm việc văn phòng, tài xế hoặc những người làm các công việc phải duy trì một tư thế trong thời gian dài.

Một số yếu tố thường gặp gồm:

• Ngồi sai tư thế khi làm việc, học tập hoặc sử dụng điện thoại trong thời gian dài.
• Ngủ sai tư thế, sử dụng gối quá cao hoặc quá thấp khiến vùng cổ không được nâng đỡ đúng cách.
• Mang vác vật nặng, lao động quá sức hoặc thực hiện động tác xoay cổ đột ngột.
• Chấn thương vùng cổ vai gáy do tai nạn giao thông hoặc khi chơi thể thao.
• Tập luyện sai kỹ thuật hoặc tăng cường độ tập quá nhanh khiến cơ và gân vùng cổ bị quá tải.

2.2. Các bệnh lý cơ xương khớp và thần kinh

Trong nhiều trường hợp, cứng cổ vai gáy còn là dấu hiệu của các bệnh lý bên trong cột sống cổ hoặc khớp vai. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm theo tê bì tay, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Bệnh thoái hóa cột sống cổ có thể gây đau âm ỉ và cứng cổ mạn tính

Các bệnh lý thường gặp là:

• Thoái hóa cột sống cổ: Có thể gây đau âm ỉ, làm giảm chức năng vận động và gây đau cứng cổ mạn tính.
• Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ: Chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống gây đau lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay kèm theo tê bì, yếu cơ.
• Gai cột sống cổ: Thường là hậu quả của quá trình thoái hóa, gây đau và hạn chế cử động vùng cổ, đặc biệt khi có chèn ép thần kinh kèm theo.
• Viêm khớp và viêm cột sống: Đặc biệt là viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp hoặc các bệnh lý viêm mạn tính làm tăng cảm giác đau, gây cứng khớp và giảm biên độ vận động của cổ.
• Chèn ép rễ thần kinh cổ hoặc các bệnh lý thần kinh ngoại biên: Có thể xuất hiện đau, cứng cổ kèm tê yếu chi trên.
• Nhiễm trùng hoặc bệnh lý ác tính vùng cột sống: Như viêm đốt sống – đĩa đệm, lao cột sống, áp xe cạnh sống, u di căn cột sống hoặc đa u tủy xương, ít gặp hơn nhưng có thể gây đau và cứng cổ vai gáy do viêm, phá hủy xương đốt sống hoặc chèn ép thần kinh.

2.3. Yếu tố khác làm tăng nặng triệu chứng

Bên cạnh các nguyên nhân cơ học và bệnh lý, một số yếu tố trong cuộc sống hàng ngày cũng có thể làm tăng nguy cơ cứng cổ vai gáy hoặc khiến triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. Cụ thể:

• Căng thẳng, stress kéo dài: Khi cơ thể chịu áp lực trong thời gian dài, các cơ vùng cổ và vai có xu hướng co thắt liên tục, dẫn đến đau, cứng cổ vai gáy và giảm khả năng vận động.
• Tiếp xúc với môi trường lạnh: Ngồi điều hòa, quạt thổi trực tiếp vào vùng gáy hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể khiến cơ co cứng, giảm lưu thông máu và làm xuất hiện triệu chứng cứng cổ vai gáy.
• Thiếu vận động: Ngồi lâu ở một tư thế hoặc ít vận động khiến các cơ và khớp vùng cổ vai gáy giảm độ linh hoạt, dễ bị co cứng và đau khi cử động.
• Mất nước hoặc dinh dưỡng không đầy đủ: Cơ thể thiếu nước hoặc thiếu các dưỡng chất cần thiết có thể ảnh hưởng đến chức năng co bóp của cơ bắp, từ đó làm tăng nguy cơ đau và cứng cổ vai gáy.

Ngồi lâu trong một tư thế khiến các khớp vùng cổ vai gáy thiếu linh hoạt và bị co cứng

3. Dấu hiệu cứng cổ vai gáy

Cứng cổ vai gáy có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển từ từ, tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Người bệnh thường nhận biết tình trạng này thông qua các dấu hiệu sau:

• Đau và co cứng vùng cổ, vai, gáy: Các cơ vùng cổ, vai và gáy bị co cứng, gây đau nhức và cảm giác khó chịu.
• Đau tăng khi cử động: Triệu chứng thường nặng hơn khi cúi, ngửa, xoay cổ hoặc giữ đầu ở một tư thế quá lâu như làm việc với máy tính, sử dụng điện thoại.
• Hạn chế vận động cổ: Người bệnh gặp khó khăn khi quay đầu, nghiêng đầu hoặc cúi, ngửa cổ. Trường hợp nặng có thể khiến cổ cứng đờ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
• Tê bì, châm chích ở tay: Nếu có chèn ép rễ thần kinh cổ, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác tê bì, ngứa ran như kiến bò hoặc kim châm ở vai, cánh tay, cẳng tay và bàn tay, đôi khi kèm theo yếu cơ.
• Triệu chứng xuất hiện rõ vào buổi sáng: Nhiều người cảm thấy cổ bị cứng và khó cử động ngay sau khi thức dậy, đặc biệt nếu ngủ sai tư thế hoặc sử dụng gối không phù hợp.
• Khởi phát sau khi vận động hoặc mang vác nặng: Cứng cổ vai gáy cũng có thể xuất hiện sau các động tác xoay cổ đột ngột, lao động nặng, tập luyện quá sức hoặc duy trì tư thế sai trong thời gian dài.

Nhiều người cảm thấy cứng cổ vai gáy sau khi thức dậy, đặc biệt nếu ngủ sai tư thế

4. Cách giảm đau và cứng cổ vai gáy ngay tại nhà

Đối với các trường hợp cứng cổ vai gáy do căng cơ, sai tư thế hoặc vận động quá sức, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà để giảm đau và cải thiện khả năng vận động.

4.1. Chườm nóng hoặc chườm lạnh đúng thời điểm

Liệu pháp nhiệt giúp giảm đau và thư giãn cơ vùng cổ, vai, gáy nếu được áp dụng đúng giai đoạn.

• Chườm lạnh: Phù hợp trong 24-48 giờ đầu nếu cứng cổ vai gáy liên quan đến chấn thương hoặc đau cấp tính. Chườm khoảng 15-20 phút/lần, lặp lại 3-4 lần trong ngày để giảm sưng và giảm đau. Nên bọc túi đá trong khăn mỏng để tránh bỏng lạnh.
• Chườm nóng: Khi cơn đau cấp đã giảm, có thể chườm nóng bằng khăn ấm, túi chườm trong 15-20 phút/lần hoặc tắm nước ấm. Hơi ấm giúp tăng lưu thông máu, thư giãn cơ và giảm cảm giác co cứng.

4.2. Thực hiện các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng

Các bài tập kéo giãn giúp tăng độ linh hoạt của cơ và khớp, đồng thời giảm áp lực lên vùng cổ vai gáy. Người bệnh nên thực hiện chậm rãi, không cố gắng kéo giãn khi đang đau nhiều. Một số bài tập thường được khuyến nghị gồm:

• Thu cằm (Chin tuck): Giữ đầu thẳng, từ từ thu cằm về phía sau, giữ khoảng 5 giây rồi thả lỏng.
• Nghiêng cổ sang hai bên: Nghiêng đầu nhẹ nhàng để tai hướng về vai, giữ 5-10 giây rồi đổi bên.
• Xoay vai và ép hai xương bả vai: Cuộn vai theo vòng tròn, ưu tiên xoay vai ra sau để mở rộng ngực và giảm căng cơ, hoặc ép hai bả vai vào nhau trong 15-30 giây để giảm căng cơ.
• Kéo giãn cơ nâng vai: Xoay đầu khoảng 45° sang một bên, nhìn xuống nách và dùng tay kéo nhẹ đầu xuống để tăng hiệu quả kéo giãn.

Lưu ý: Người bệnh nên tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng để đảm bảo đúng kỹ thuật và phù hợp với tình trạng cụ thể.

Bài tập nghiêng cổ sang hai bên giúp tăng độ linh hoạt của cơ và khớp vùng cổ, vai, gáy

4.3. Điều chỉnh tư thế ngủ phù hợp

Tư thế ngủ không đúng có thể khiến tình trạng cứng cổ vai gáy kéo dài hoặc tái phát. Để giảm áp lực lên cột sống cổ, người bệnh nên:

• Ưu tiên nằm ngửa hoặc nằm nghiêng, hạn chế nằm sấp.
• Sử dụng gối có độ cao vừa phải, đủ để nâng đỡ đường cong sinh lý của cột sống cổ.
• Nếu nằm ngửa, có thể kê thêm một chiếc gối nhỏ dưới khoeo chân để giúp giữ cột sống thẳng tự nhiên, giảm áp lực lên các cơ dọc theo cột sống, nhờ đó cơ cổ vai gáy được thư giãn và giảm cảm giác cứng nhắc, khó chịu.

4.4. Điều chỉnh tư thế làm việc và sinh hoạt

Thay đổi một số thói quen trong sinh hoạt hàng ngày có thể giúp giảm tình trạng đau, cứng cổ và cải thiện khả năng vận động. Người bệnh nên:

• Đặt màn hình máy tính ngang tầm mắt, tránh cúi đầu quá lâu.
• Sau mỗi 45-60 phút làm việc, nên đứng dậy đi lại hoặc thực hiện vài động tác kéo giãn cổ vai.
• Không kẹp điện thoại giữa vai và tai khi nghe máy, nên sử dụng tai nghe nếu phải gọi điện trong thời gian dài.

Lưu ý: Các biện pháp trên chủ yếu phù hợp với trường hợp cứng cổ vai gáy mức độ nhẹ. Nếu xuất hiện các triệu chứng đau hoặc hạn chế vận động nghiêm trọng hơn, người bệnh nên đến cơ sở uy tín có chuyên khoa cơ xương khớp như MSC Clinic để được thăm khám và chẩn đoán nguyên nhân chính xác.

Không nên kẹp điện thoại giữa vai và tai khi nghe máy để tránh tạo áp lực đột ngột lên các khớp vùng cổ

5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Cứng cổ vai gáy thường có thể cải thiện nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám bác sĩ nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau kéo dài hoặc không cải thiện: Cơn đau không thuyên giảm sau vài ngày dù đã nghỉ ngơi, chườm nóng/lạnh hoặc thực hiện các biện pháp chăm sóc tại nhà.
• Cơn đau ngày càng nghiêm trọng: Đau tăng dần theo thời gian hoặc không đáp ứng với các thuốc giảm đau không kê đơn.
• Đau lan xuống vai và cánh tay: Cơn đau lan từ cổ xuống bả vai, cánh tay hoặc bàn tay, đặc biệt khi kèm theo cảm giác tê bì hoặc châm chích.
• Xuất hiện sau chấn thương: Cứng cổ vai gáy xảy ra sau tai nạn giao thông, té ngã hoặc va đập mạnh vùng đầu, cổ.
• Kèm theo các triệu chứng toàn thân: Sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, nhìn mờ, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đau ngực, khó thở. Đây có thể là dấu hiệu của những bệnh lý nghiêm trọng và cần được cấp cứu hoặc thăm khám ngay.
• Đau tái phát nhiều lần: Cơn đau tái đi tái lại hoặc xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà.

Nếu tình trạng cứng cổ vai gáy kèm theo các triệu chứng toàn thân, người bệnh nên đến thăm khám với bác sĩ chuyên khoa

6. Chẩn đoán và điều trị cứng cổ vai gáy

Để xác định nguyên nhân gây cứng cổ vai gáy, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các kỹ thuật cận lâm sàng khi cần thiết. Các phương pháp thường được chỉ định gồm:

• Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng: Đánh giá vị trí đau, mức độ hạn chế vận động, tiền sử chấn thương và các triệu chứng đi kèm.
• Chụp X-quang: Phát hiện các bất thường về cấu trúc xương như thoái hóa cột sống cổ, gai cột sống hoặc gãy xương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT): Đánh giá chi tiết đĩa đệm, dây chằng, mô mềm, rễ thần kinh hoặc các tổn thương không thể phát hiện bằng X-quang.
• Điện cơ (EMG): Kiểm tra chức năng dẫn truyền thần kinh trong trường hợp có tê bì, yếu cơ hoặc đau lan xuống cánh tay.
• Xét nghiệm khác: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác nếu nghi ngờ tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc bệnh lý toàn thân.

Bác sĩ thăm khám lâm sàng để đánh giá tình trạng cứng cổ vai gáy 

Dựa trên kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị nhằm giảm đau, cải thiện khả năng vận động và xử lý nguyên nhân gây bệnh. Một số phương pháp điều trị có thể bao gồm:

• Thay đổi thói quen sinh hoạt, làm việc và vận động: Nghỉ ngơi, điều chỉnh tư thế làm việc và tư thế ngủ, đồng thời hạn chế các động tác xoay vặn cổ quá mức nhằm giảm đau, giảm co cứng và hỗ trợ quá trình hồi phục.
• Sử dụng thuốc: Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giãn cơ hoặc các nhóm thuốc khác tùy theo nguyên nhân và mức độ đau. Lưu ý là người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Bao gồm các bài tập kéo giãn, tăng cường sức mạnh cơ vùng cổ vai gáy kết hợp với các phương pháp hỗ trợ như nhiệt trị liệu, điện trị liệu hoặc siêu âm trị liệu nhằm cải thiện chức năng vận động và giảm đau.
• Tiêm thuốc tại chỗ: Một số trường hợp đau nhiều hoặc có tình trạng viêm kéo dài có thể được cân nhắc tiêm thuốc tại chỗ theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Phẫu thuật: Chỉ được chỉ định khi cứng cổ vai gáy liên quan đến các tổn thương nghiêm trọng như thoát vị đĩa đệm chèn ép thần kinh nặng, hẹp ống sống hoặc khi điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả.

>> Đọc thêm: Hướng dẫn chi tiết các bài tập đau cổ vai gáy

Các bài tập vật lý trị liệu hỗ trợ cải thiện và tăng cường sức mạnh cơ vùng cổ vai gáy

7. Cách phòng ngừa cứng cổ vai gáy

Xây dựng những thói quen tốt trong sinh hoạt và làm việc hàng ngày là cách đơn giản nhưng hiệu quả để giảm nguy cơ cứng cổ vai gáy và hạn chế tình trạng tái phát. Một số cách phòng ngừa mà người bệnh có thể tham khảo bao gồm:

• Bố trí không gian làm việc, ngủ nghỉ phù hợp: Sử dụng bàn ghế và thiết bị làm việc phù hợp, duy trì tư thế nằm đúng, gối có độ cao hợp lý để giảm áp lực lên vùng cổ, vai, gáy.
• Tập luyện đều đặn: Duy trì các bài tập tăng cường sức mạnh và kéo giãn cơ vùng cổ, vai và lưng trên giúp cải thiện độ linh hoạt và giảm nguy cơ co cứng cơ.
• Giữ ấm vùng cổ, vai, gáy: Hạn chế để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào vùng cổ trong thời gian dài, đặc biệt khi thời tiết lạnh.
• Uống đủ nước và xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối: Bổ sung đầy đủ nước, protein, canxi, magie và các vitamin cần thiết để hỗ trợ sức khỏe của cơ, xương và đĩa đệm cột sống.
• Kiểm soát căng thẳng: Dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn hoặc tập yoga, thiền, hít thở sâu để giảm tình trạng co cứng cơ do stress.

Cứng cổ vai gáy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ căng cơ do sinh hoạt sai tư thế đến các bệnh lý cột sống cổ cần được điều trị. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, áp dụng đúng cách chăm sóc tại nhà và thăm khám kịp thời khi triệu chứng kéo dài sẽ giúp cải thiện khả năng vận động và hạn chế biến chứng. Nếu tình trạng đau cứng cổ vai gáy không thuyên giảm hoặc tái phát nhiều lần, hãy liên hệ MSC Clinic để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, chẩn đoán và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.