Bong gân ngón chân: Dấu hiệu và 4 cách xử lý nhanh khỏi

Bong gân ngón chân là tình trạng dây chằng quanh khớp ngón chân bị giãn hoặc rách do va chạm, té ngã hoặc vận động sai cách, khiến người bệnh đau nhức, sưng và khó đi lại. Dấu hiệu thường gặp là sưng nề, bầm tím, đau tăng khi di chuyển hoặc chạm vào. Để hồi phục nhanh, người bệnh cần xử lý đúng ngay từ đầu với các phương pháp như sơ cứu theo nguyên tắc RICE, sử dụng thuốc giảm đau khi cần, cố định khớp bằng nẹp phù hợp và tập phục hồi vận động đúng cách. Trong bài viết dưới đây, cùng MSC Clinic tìm hiểu về bản chất, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị hiệu quả cho tình trạng này.

Bong gân ngón chân có thể ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày

1. Bong gân ngón chân là tình trạng gì?

Ngón chân có cấu trúc bao gồm các đốt xương nhỏ, được nối với nhau qua các khớp liên đốt và khớp bàn-ngón. Bao quanh khớp có hệ thống dây chằng, bao khớp và gân cơ giúp giữ vững và kiểm soát biên độ vận động an toàn. Các khớp này là điểm chịu lực nhiều nhất khi di chuyển nên có nguy cơ bị tổn thương cao hơn.

Bong gân ngón chân là khi các dây chằng quanh khớp bị kéo giãn quá mức, rách một phần hoặc đứt hoàn toàn do chấn thương như vấp ngã, va đập mạnh hoặc xoay vặn đột ngột. Tình trạng này có triệu chứng tương tự với gãy xương nhưng thực chất chỉ là tổn thương ở dây chằng, cần phân biệt để xác định hướng điều trị phù hợp.

Bong gân được phân thành các mức độ tăng dần:

• Độ 1 (Nhẹ): Dây chằng bị kéo giãn hoặc rách vi thể. Chỉ gây đau nhẹ, không sưng nhiều. Khớp vẫn vững và vẫn có thể đi lại được.
• Độ 2 (Trung bình): Dây chằng bị rách một phần. Sưng đau rõ hơn, có thể xuất hiện bầm tím. Khớp kém vững hơn và đau khi vận động hoặc chịu lực.
• Độ 3 (Nặng): Dây chằng bị đứt hoàn toàn. Sưng đau và bầm tím nhiều. Khớp mất vững rõ rệt, hầu như không thể chịu lực bình thường lên ngón chân.

Bong gân ngón chân là tổn thương ở dây chằng

2. Nguyên nhân gây bong gân ngón chân

Bong gân ngón chân thường xảy ra khi ngón chân chịu lực tác động khiến khớp bị quá duỗi hoặc bẻ cong vượt quá tầm vận động sinh lý. Khi khớp bị quá duỗi, quá gập hoặc xoắn đột ngột, dây chằng không kịp thích nghi với lực tác động, do đó bị tổn thương. Các tai nạn trong sinh hoạt và thể thao thường gặp có thể dẫn đến bong gân bao gồm:

• Vấp hoặc đá trúng vật cứng: Khi ngón chân va mạnh vào cạnh bàn, bậc thềm hoặc vật cứng, lực đột ngột có thể làm khớp bị bẻ lệch, gây tổn thương dây chằng.
• Rơi vật nặng lên bàn chân: Ngoài nguy cơ gãy xương, lực nén và lệch trục có thể đẩy khớp ra khỏi vị trí sinh lý, dẫn đến bong gân.
• Trượt ngã hoặc bước hụt: Khi bàn chân tiếp đất sai tư thế, ngón chân có thể bị xoắn gập bất thường, từ đó tổn thương đến dây chằng.
• Chấn thương thể thao thường gặp: Các môn bóng đá, bóng rổ, chạy nước rút hoặc võ thuật có nhiều động tác bật nhảy, tăng tốc hoặc đổi hướng đột ngột dễ gây bong gân.

>> Tìm hiểu thêm: Chấn thương ở chân khi chơi thể thao

Chấn thương thể thao là nguyên nhân phổ biến gây bong gân ngón chân

Nguy cơ bong gân thường cao hơn ở người bệnh từng bị chấn thương trước đó, mang giày không phù hợp hoặc có tình trạng nền như bàn chân bẹt, lỏng khớp bẩm sinh và mắc bệnh lý khớp mạn tính. Trong các ngón chân, trường hợp bong gân ngón chân cái cũng phổ biến hơn các ngón còn lại do đặc thù vai trò chịu lực chủ đạo của ngón này khi đi lại, chạy nhảy, gây đau và ảnh hưởng đến vận động nhiều hơn, thời gian hồi phục dài hơn và nguy cơ biến chứng cao hơn nếu không điều trị đúng cách.

3. Dấu hiệu bong gân ngón chân

Các dấu hiệu của bong gân ngón chân thường xuất hiện sớm sau chấn thương. Dựa trên các biểu hiện này, có thể đánh giá sơ bộ về mức độ tổn thương mô mềm quanh khớp.

Các triệu chứng thường thấy có thể kể đến:

• Đau tại khớp: Đau khu trú dọc theo khớp và tăng khi đi lại, chịu lực hoặc ấn vào vị trí tổn thương. Cần phân biệt với đau lan tỏa, chỉ gợi ý tổn thương mô mềm.
• Sưng nề: Sưng xuất hiện do phản ứng viêm và tăng dịch quanh khớp. Mức độ sưng thường phản ánh mức độ tổn thương. Biểu hiện sưng nhiều, xuất hiện nhanh có thể gợi ý mức độ tổn thương nặng hơn hoặc tổn thương phối hợp.
• Bầm tím: Đây là biểu hiện của tổn thương mạch máu nhỏ trong mô mềm gây xuất huyết dưới da.
• Hạn chế vận động: Người bệnh khó co duỗi hoặc chịu lực lên ngón chân, chủ yếu do đau, phù nề và mất vững, nếu không điều trị có thể gây cứng khớp về lâu dài.
• Mất vững khớp: Thường gặp ở bong gân độ 3 khi dây chằng đứt hoàn toàn. Khám chuyên sâu có thể thấy khớp lỏng hơn bình thường.

>> Xem thêm: Dấu hiệu trật khớp ngón chân

Bong gân ngón chân gây bầm tím

Các dấu hiệu của bong gân ngón chân ở mức độ nặng có nhiều điểm tương đồng với gãy xương. Do đó, việc nhận biết đúng các dấu hiệu là chưa đủ mà còn cần có chẩn đoán hình ảnh và đánh giá tổng quan, qua đó xác định mức độ tổn thương một cách chính xác để có phương pháp điều trị phù hợp.

4. Bong gân ngón chân có tự khỏi không?

Bong gân ngón chân có thể tự khỏi hay không phụ thuộc vào mức độ tổn thương dây chằng. Với bong gân độ 1, khi dây chằng vẫn giữ được cấu trúc, không rách mà chỉ bị giãn thì phần lớn có thể tự hồi phục qua nghỉ ngơi đúng cách, giảm chịu lực và chườm lạnh. Cần lưu ý rằng để ngón chân “tự khỏi” không có nghĩa là bỏ mặc hoàn toàn mà vẫn cần theo dõi và chăm sóc để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chữa lành.

Tuy nhiên, với trường hợp bong gân độ 2 hoặc độ 3, tổn thương nặng có thể yêu cầu can thiệp chuyên biệt, thậm chí cần phẫu thuật để tránh di chứng lâu dài. Nếu không xử trí phù hợp, dây chằng có thể liền bằng mô sẹo kém đàn hồi, dẫn đến lỏng khớp mạn tính và đau tái phát khi vận động.

Bong gân ngón chân không nên chủ quan để tự khỏi khi chưa có chẩn đoán chuyên khoa

Thời gian hồi phục có thể chỉ mất khoảng 1 – 2 tuần với bong gân độ 1, hoặc kéo dài lên đến 8 tuần trở lên với bong gân độ 3. Nguy cơ hồi phục chậm cũng cao hơn ở người lớn tuổi, người mắc bệnh tiểu đường hoặc không tuân thủ điều trị, vận động sớm khi mô chưa lành. Như vậy, tuy bong gân ngón chân mức độ nhẹ có thể tự hồi phục, nhưng người bệnh cũng không nên chủ quan. Việc đánh giá đúng mức độ tổn thương và chăm sóc đúng cách sẽ quyết định chất lượng lành thương và chức năng khớp về sau.

>> Đọc thêm: Viêm bao hoạt dịch ngón chân cái

5. Sơ cứu và điều trị bong gân ngón chân

5.1. Các biện pháp sơ cứu

Việc thực hiện sơ cứu đúng cách trong vòng 48 giờ đầu có vai trò quyết định mức độ sưng đau và thời gian hồi phục đối với tình trạng bong gân ngón chân. Mục tiêu chính khi sơ cứu là bảo vệ dây chằng tổn thương, hạn chế chảy máu vi thể trong mô mềm và ngăn tình trạng viêm lan rộng trong giai đoạn cấp. Thường gặp nhất trong sơ cứu là phương pháp R.I.C.E, cụ thể bao gồm:

• Nghỉ ngơi và giảm vận động (Rest): Ngưng các hoạt động gây đau, tránh chịu lực trực tiếp lên ngón chân. Có thể dùng giày đế cứng hoặc dép bảo vệ để hạn chế gập ngón.
• Chườm lạnh (Ice): Chườm túi lạnh trong vòng 15 – 20 phút, nghỉ và lặp lại sau 2 – 3 giờ trong vòng 48 giờ đầu. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch, giảm sưng và giảm đau rõ rệt.
• Băng ép nhẹ (Compression): Dùng băng thun quấn vừa phải để kiểm soát phù nề mà không gây tím đầu ngón. Ngoài ra, có thể dán cố định ngón tổn thương với ngón bên cạnh, giúp ổn định trục khớp và giảm lực kéo lên dây chằng.
• Kê cao chân (Elevation): Kê chân cao hơn mức tim khi nghỉ ngơi để hỗ trợ dẫn lưu dịch viêm, hỗ trợ giảm phù nề.

Băng ép nhẹ để cố định ngón chân bị bong gân

Người bệnh được khuyến cáo hạn chế vận động trong thời gian này, tuy nhiên nên thực hiện theo hướng giảm tải có kiểm soát thay vì bất động hoàn toàn để ngăn ngừa nguy cơ gây cứng khớp. Sơ cứu đúng giúp giảm nguy cơ cứng khớp hoặc viêm khớp ngón chân và rút ngắn quá trình điều trị sau đó.

5.2. Các biện pháp điều trị

Phần lớn trường hợp bong gân ở mức độ nhẹ đến trung bình có thể điều trị bảo tồn hiệu quả. Mục đích của các biện pháp bảo tồn là kiểm soát đau, tạo điều kiện cho quá trình chữa lành, đồng thời khôi phục độ ổn định và chức năng vận động của khớp. Các biện pháp điều trị bảo tồn với bong gân ngón chân bao gồm:

• Thuốc giảm đau và kháng viêm: Thuốc kháng viêm không steroid hoặc paracetamol có thể được chỉ định để giảm đau và viêm, tạo điều kiện cho người bệnh vận động có kiểm soát từ sớm. Để tránh tác dụng phụ, không nên tự ý dùng khi chưa có chỉ định y khoa, đặc biệt ở người có bệnh dạ dày, tim mạch hoặc thận.
• Dụng cụ cố định và bảo vệ: Dán cố định ngón tổn thương với ngón bên cạnh trong 1 – 3 tuần tùy mức độ giúp duy trì trục khớp và phục hồi đúng hướng. Ngoài ra, người bệnh có thể mang giày đế cứng để hỗ trợ khi đi lại.
• Phục hồi vận động: Khi đau giảm, người bệnh nên tập gấp duỗi và tăng sức cơ quanh bàn chân để giúp dây chằng lành đúng hướng, giúp phục hồi chức năng và lực đẩy của bàn chân, cũng như giảm nguy cơ lỏng khớp mạn tính.

Nên tập phục hồi vận động sớm cho ngón chân để tránh cứng khớp

Tuy nhiên, nếu ngón chân đau nhiều, biến dạng trục hoặc không chịu lực được sau khi đã điều trị bảo tồn, người bệnh cần đi khám và chụp X-quang. Đây có thể là những dấu hiệu của gãy xương, di lệch khớp nhiều, tổn thương mặt khớp hoặc đứt dây chằng hoàn toàn. Các tổn thương phức tạp này cần được nắn chỉnh, thậm chí can thiệp phẫu thuật để cố định xương hoặc tái tạo dây chằng nhằm khôi phục trục giải phẫu.

6. Khám và điều trị tổn thương gân tại MSC

Bong gân ngón chân nếu không được can thiệp kịp thời và đúng cách, tổn thương dây chằng kéo dài có thể tiến triển thành viêm gân ngón chân, viêm quanh khớp, gây đau dai dẳng và hạn chế vận động.

Tại MSC Clinic, người bệnh được thăm khám kỹ lưỡng và chẩn đoán trực tiếp với các bác sĩ chuyên khoa đầu ngành trong lĩnh vực cơ xương khớp và phục hồi chức năng. Đứng đầu là BSCKII Trần Trọng Thắng – Nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội với hơn 30 năm kinh nghiệm, trực tiếp điều trị cho hàng ngàn bệnh nhân. Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm còn có ThS.BS Nguyễn Trần Trung – Phó trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E; cùng các điều dưỡng, y tá, kỹ thuật viên và ê-kíp chăm sóc khách hàng đồng hành cùng người bệnh 24/7 trong và sau quá trình điều trị.

BSCKII Trần Trọng Thắng thăm khám trực tiếp với người bệnh

Quy trình thăm khám được thực hiện với sự hỗ trợ của hệ thống thiết bị y tế tiên tiến, giúp xác định chính xác và toàn diện mức độ tổn thương của dây chằng và cấu trúc xương ngón chân. Phác đồ điều trị được xây dựng cá thể hóa, tùy theo mức độ tổn thương dây chằng cũng như tình trạng sức khỏe nền của từng người bệnh. Với các trường hợp bong gân ngón chân mức độ nhẹ, chưa có biến chứng, người bệnh được ưu tiên điều trị bảo tồn, bao gồm:

• Vật lý trị liệu cho bàn chân, giúp giảm đau, giảm sưng và phục hồi chức năng vận động ngón chân.
• Các bài tập phục hồi chức năng giúp lấy lại biên độ vận động, tăng cường sức cơ và cải thiện độ vững của khớp, hạn chế nguy cơ tái phát.

Khi tình trạng bong gân không được điều trị triệt để sẽ dẫn đến tiến triển thành viêm gân, đau kéo dài hoặc đi kèm tổn thương mô mềm. Trường hợp này có thể ứng dụng các phương pháp y học tái tạo hiện đại tại MSC Clinic như:

• Tiêm PRP (Huyết tương giàu tiểu cầu): Sử dụng các yếu tố tăng trưởng từ máu của chính người bệnh, giúp kích thích tái tạo mô gân, dây chằng, giảm viêm và thúc đẩy chữa lành một cách tự nhiên. Phương pháp này phù hợp với tổn thương mức độ nhẹ đến trung bình, viêm sau bong gân hoặc đau dai dẳng.
• Huyết tương tăng trưởng nội sinh: Cung cấp các yếu tố tái tạo sinh học với nồng độ cao, hỗ trợ phục hồi mô dây chằng tổn thương nhanh hơn và duy trì hiệu quả lâu dài. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với người lớn tuổi hoặc người có khả năng hồi phục mô kém.

Phòng vô trùng đảm bảo an toàn khi thực hiện các thủ thuật điều trị

Bong gân ngón chân thường không phải chấn thương nghiêm trọng nhưng người bệnh cũng không nên xem nhẹ. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, xử trí đúng ngay từ đầu và theo dõi sát tiến triển sẽ giúp rút ngắn thời gian hồi phục và phòng ngừa biến chứng lâu dài. Nếu nhận thấy những dấu hiệu của bong gân ngón chân, người bệnh nên thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp sớm nhất để được chẩn đoán chính xác và có định hướng điều trị phù hợp.

PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC

Hotline: 0975 576 376

Địa chỉ:

• MSC Hà Nội: TT20-21-22, 204 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.
• MSC Quảng Ninh: A12-01 KĐT Monbay, Phường Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh.

Fanpage:

• MSC Hà Nội: MSC International Clinic Vietnam | Hanoi
• MSC Quảng Ninh: Phòng khám MSC Quảng Ninh | Ha Long