7 dấu hiệu thoát vị đĩa đệm: Cách nhận biết và điều trị

Thoát vị đĩa đệm là bệnh lý cột sống thường gặp, chủ yếu ở vùng thắt lưng và cột sống cổ. Tùy vị trí và mức độ chèn ép, người bệnh có thể xuất hiện đau, tê bì, đau lan hoặc hạn chế vận động. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau lưng, đau cổ đều là dấu hiệu thoát vị đĩa đệm; một số người có hình ảnh thoát vị trên phim nhưng không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, việc nhận biết bệnh cần dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, thăm khám và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết. Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ giúp bạn nhận biết các triệu chứng thoát vị đĩa đệm thường gặp, đồng thời tìm hiểu nguyên nhân, cách phòng ngừa và hướng điều trị hiện nay.

Thoát vị đĩa đệm là bệnh lý cột sống phổ biến và đang có dấu hiệu trẻ hóa

1. Thoát vị đĩa đệm là gì?

Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống, có vai trò hấp thụ và phân tán một phần lực tác động lên cột sống, đồng thời hỗ trợ cột sống thực hiện các chuyển động hàng ngày. Mỗi đĩa đệm gồm phần nhân nhầy mềm ở trung tâm và lớp bao xơ chắc hơn bao quanh bên ngoài.

Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi phần nhân nhầy dịch chuyển qua vùng bao xơ bị tổn thương và nhô ra khỏi vị trí bình thường. Phần mô này có thể kích thích hoặc chèn ép các rễ thần kinh lân cận, từ đó gây đau, tê bì hoặc yếu cơ ở những vùng do dây thần kinh đó chi phối.

Thoát vị đĩa đệm có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cột sống nhưng thường gặp nhất ở vùng thắt lưng và cột sống cổ. Đáng lưu ý, hình ảnh thoát vị trên MRI không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc người bệnh có triệu chứng. Vì vậy, kết quả chẩn đoán hình ảnh cần được đặt trong mối liên hệ với biểu hiện thực tế và kết quả thăm khám của người bệnh.

2. Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm thường gặp

Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm phụ thuộc chủ yếu vào vị trí đĩa đệm bị tổn thương và mức độ ảnh hưởng đến các cấu trúc thần kinh xung quanh. Một số người chỉ cảm thấy đau tại vùng cột sống, trong khi những trường hợp có kích thích hoặc chèn ép thần kinh có thể xuất hiện đau lan, tê bì hoặc yếu cơ.

Thoát vị đĩa đệm vùng cột sống thắt lưng và cột sống cổ phổ biến do thói quen sinh hoạt 

2.1. Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Thoát vị đĩa đệm vùng thắt lưng thường gây triệu chứng tại vùng lưng dưới. Khi rễ thần kinh bị ảnh hưởng, biểu hiện có thể lan từ lưng xuống mông và chân.

– Đau vùng thắt lưng:

Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, đau nhói hoặc căng cứng tại vùng lưng dưới. Cơn đau có thể rõ hơn khi cúi, xoay người, nâng vật nặng hoặc duy trì một tư thế trong thời gian dài. Tuy nhiên, mức độ đau không giống nhau ở tất cả người bệnh. Việc xác định chính xác mức độ tổn thương cũng không chỉ dựa vào triệu chứng đau nhiều hay đau ít mà còn cần kết hợp đánh giá các yếu tố khác.

– Đau lan xuống chân:

Khi rễ thần kinh vùng thắt lưng bị kích thích, cơn đau có thể lan từ lưng xuống mông, đùi, cẳng chân hoặc bàn chân. Người bệnh có thể có cảm giác đau buốt, nóng rát, châm chích hoặc như điện giật. Điểm đáng lưu ý là kiểu đau lan này thường liên quan đến đường đi của rễ thần kinh bị ảnh hưởng, khác với cảm giác đau khu trú đơn thuần tại vùng thắt lưng.

>> Tìm hiểu thêm: Bị đau nhức từ mông xuống bắp chân có phải là dấu hiệu thoát vị đĩa đệm không?

– Tê bì hoặc yếu cơ:

Ngoài đau, người bệnh có thể cảm thấy tê, kiến bò ở chân hoặc nhận thấy chân yếu hơn bình thường. Một số trường hợp có thể gặp khó khăn khi thực hiện những động tác nhất định hoặc cảm thấy khả năng vận động không còn như trước. Khi yếu cơ xuất hiện hoặc tăng dần, đây là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá để xác định mức độ ảnh hưởng đến chức năng thần kinh.

Cảm giác kiến bò ở chân là dấu hiệu thoát vị đĩa đệm có thể xuất hiện khi có chèn ép rễ thần kinh 

2.2. Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

Ở cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm có thể gây đau vùng cổ, vai hoặc lan xuống cánh tay nếu rễ thần kinh bị ảnh hưởng.

– Đau cổ vai gáy:

Người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc căng cứng vùng cổ, đau lan sang vai và bả vai hoặc gặp khó khăn khi xoay cổ. Tuy nhiên, đây là những biểu hiện không đặc hiệu. Đau cổ vai gáy cũng có thể xuất phát từ căng cơ, sai tư thế hoặc nhiều bệnh lý cơ xương khớp khác. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào triệu chứng này để tự kết luận mình bị thoát vị đĩa đệm.

>> Đọc thêm: Đau cổ vai gáy bên trái là do đâu? Xử trí thế nào?

– Đau lan xuống vai và tay:

Nếu rễ thần kinh vùng cổ bị ảnh hưởng, cơn đau có thể lan từ cổ xuống vai, cánh tay, bàn tay hoặc ngón tay. Người bệnh cũng có thể cảm thấy tê, châm chích hoặc thay đổi cảm giác tại vùng tay. Vị trí đau hoặc tê có thể khác nhau tùy vào rễ thần kinh bị ảnh hưởng, do đó thăm khám lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định rễ thần kinh tổn thương và định hướng nguyên nhân gây ra triệu chứng.

– Yếu tay, giảm khả năng cầm nắm:

Trong một số trường hợp, rễ thần kinh bị chèn ép có thể làm giảm sức cơ. Người bệnh có thể cảm thấy tay yếu hơn, khó thực hiện động tác cần lực hoặc dễ làm rơi đồ vật. Đây không phải là biểu hiện xuất hiện ở tất cả người bệnh. Tuy nhiên, nếu tình trạng yếu tay mới xuất hiện hoặc tiến triển theo thời gian, người bệnh nên được đánh giá sớm để xác định mức độ ảnh hưởng đến chức năng thần kinh.

Thoát vị đĩa đệm có thể gây căng cứng cổ và đau lan sang vai

2.3. Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cột sống ngực

Thoát vị đĩa đệm cột sống ngực ít gặp hơn so với vùng thắt lưng và cột sống cổ. Biểu hiện thường không đặc hiệu và phụ thuộc vào vị trí đĩa đệm bị tổn thương cũng như mức độ ảnh hưởng đến rễ thần kinh hoặc tủy sống. Người bệnh có thể cảm thấy đau khu trú ở vùng lưng giữa hoặc lưng trên, đôi khi đau lan theo vùng ngực hoặc quanh thành bụng theo đường đi của rễ thần kinh. Cơn đau có thể mang tính chất âm ỉ, bỏng rát hoặc như điện giật và có thể khiến người bệnh dễ nhầm với các vấn đề khác ngoài cột sống như bệnh lý tim mạch, tiêu hóa hoặc tiết niệu, do đó cần được thăm khám để xác định đúng nguyên nhân.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện tê bì hoặc thay đổi cảm giác ở vùng thân mình. Nếu thoát vị ảnh hưởng đến tủy sống, các biểu hiện có thể rõ hơn như yếu chân, đi lại khó khăn hoặc giảm khả năng kiểm soát vận động. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá sớm thay vì tự theo dõi tại nhà.

3. Khi nào nên đi khám nếu có dấu hiệu thoát vị đĩa đệm?

Không phải mọi trường hợp đau lưng hay đau cổ vai gáy đều là dấu hiệu thoát vị đĩa đệm. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị tối ưu thay vì chủ quan bỏ qua hoặc tự chẩn đoán, can thiệp.

Người bệnh cần đi thăm khám nếu tình trạng yếu cơ, khó đi lại và đứng vững tiến triển

Đặc biệt, yếu cơ, khó đi lại, khó đứng vững hoặc tình trạng tê yếu tiến triển là những biểu hiện cần được đánh giá sớm. Nếu xuất hiện tình trạng yếu cơ tăng nhanh, khó đi lại, rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện, hoặc mất cảm giác vùng yên ngựa , người bệnh cần được cấp cứu ngay. Đây là những dấu hiệu có thể liên quan đến chèn ép thần kinh nghiêm trọng và không nên tự theo dõi tại nhà.

Việc thăm khám không nhằm khẳng định người bệnh chắc chắn bị thoát vị, mà trước hết giúp bác sĩ xác định nguyên nhân thực sự gây ra triệu chứng, mức độ ảnh hưởng và hướng xử lý phù hợp. Khám lâm sàng có thể bao gồm đánh giá sức cơ, phản xạ, cảm giác và khả năng vận động; trong những trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm MRI hoặc các phương pháp cận lâm sàng khác.

>> Chuyên gia chia sẻ: Các giai đoạn thoát vị đĩa đệm

4. Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm

Thoát vị đĩa đệm thường hình thành từ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Vì vậy, việc nhận biết đúng các dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cũng cần được đặt trong bối cảnh nguyên nhân và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân. Hiểu đúng nguyên nhân giúp người bệnh chủ động điều chỉnh những yếu tố có thể kiểm soát, thay vì cho rằng bệnh chỉ xuất phát từ một hành động hoặc chấn thương cụ thể.

4.1. Thoát vị đĩa đệm do quá trình thoái hóa tự nhiên

Theo thời gian, đĩa đệm trải qua quá trình thay đổi tự nhiên cùng với sự lão hóa của cơ thể. Khi tuổi tác tăng lên, cấu trúc đĩa đệm có thể dần mất đi một phần khả năng đàn hồi và giảm khả năng thích nghi với các tác động trong quá trình vận động.

Lão hóa làm giảm chất lượng đĩa đệm và dẫn đến thoát vị

Một số thay đổi của đĩa đệm gồm:

• Giảm lượng nước bên trong khiến đĩa đệm kém linh hoạt hơn.
• Giảm độ đàn hồi, làm khả năng hấp thụ lực bị ảnh hưởng.
• Khả năng chịu áp lực từ các hoạt động hàng ngày suy giảm.

Khi đĩa đệm trở nên yếu hơn, cấu trúc bao xơ bên ngoài có thể dễ bị tổn thương trước những tác động lặp lại hoặc áp lực lớn lên cột sống. Tuy nhiên, cần lưu ý lão hóa không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ bị thoát vị mà bệnh còn cấu thành từ nhiều yếu tố khác.

4.2. Thoát vị đĩa đệm do thói quen sinh hoạt và tư thế vận động chưa phù hợp

Bên cạnh quá trình thay đổi tự nhiên của đĩa đệm theo thời gian, những thói quen sinh hoạt hàng ngày cũng có thể làm gia tăng áp lực lên cột sống và ảnh hưởng đến khả năng chịu lực của đĩa đệm.

Các yếu tố gây thoát vị đĩa đệm bao gồm:

• Ngồi lâu trong một tư thế, đặc biệt khi làm việc hoặc sử dụng máy tính trong thời gian dài.
• Duy trì tư thế cúi, gập người hoặc sai tư thế khi vận động.
• Ít vận động khiến các nhóm cơ hỗ trợ cột sống suy yếu.

Khi cột sống phải chịu áp lực không phù hợp trong thời gian dài, đĩa đệm có thể bị ảnh hưởng về cấu trúc và giảm khả năng thích nghi với các hoạt động hàng ngày. Song, không nên hiểu rằng chỉ cần ngồi lâu hoặc ít vận động là chắc chắn bị thoát vị đĩa đệm. Đây là những yếu tố có thể góp phần vào nguy cơ, bên cạnh nhiều yếu tố khác của từng người bệnh.

Ngồi sai tư thế trong thời gian dài gây nguy cơ gặp thoát vị đĩa đệm

4.3. Thoát vị đĩa đệm do chấn thương hoặc vận động quá mức

Ngoài những thay đổi xảy ra theo thời gian, đĩa đệm cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các tác động từ quá trình vận động hàng ngày hoặc những chấn thương bất ngờ lên cột sống.

Một số tình huống khiến người bệnh có nguy cơ thoát vị đĩa đệm:

• Nâng vật nặng sai tư thế.
• Vận động thể thao quá sức.
• Té ngã hoặc va chạm mạnh.

Không phải mọi trường hợp thoát vị đĩa đệm đều bắt đầu từ một chấn thương rõ ràng. Nhiều trường hợp hình thành dần theo thời gian do sự kết hợp giữa sự thay đổi của đĩa đệm và các yếu tố cơ học trong sinh hoạt.

Chơi thể thao cường độ cao làm tăng nguy cơ thoát vị đĩa đệm

5. Cách phòng ngừa thoát vị đĩa đệm

Không phải tất cả các nguyên nhân gây ra thoát vị đĩa đệm đều có thể được kiểm soát. Tuy nhiên, hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và nhận biết sớm dấu hiệu thoát vị đĩa đệm có thể giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ cột sống.

Duy trì tư thế phù hợp khi làm việc và sinh hoạt hàng ngày

Người thường xuyên ngồi làm việc tại chỗ nên giữ cột sống ở tư thế thoải mái, điều chỉnh bàn ghế, thiết bị làm việc phù hợp và tránh duy trì một tư thế quá lâu. Khi nâng vật nặng, nên hạ người bằng cách gập đầu gối, giữ vật gần cơ thể và sử dụng lực từ chân thay vì cúi gập lưng để nâng.

Mục tiêu không phải là tránh hoàn toàn việc mang vác hay vận động mà là thực hiện đúng kỹ thuật và hạn chế những tư thế tạo áp lực không cần thiết lên cột sống.

>> Xem thêm: Cách chữa thoát vị đĩa đệm tại nhà mà bạn có thể tham khảo

Duy trì vận động và tăng cường sức mạnh cơ

Vận động phù hợp giúp duy trì sức mạnh cơ và khả năng kiểm soát chuyển động. Người trưởng thành nên lựa chọn hình thức tập luyện phù hợp với thể trạng và tăng cường độ từ từ thay vì đột ngột tập quá sức.

Nếu đang có đau lưng hoặc các vấn đề về cột sống, chương trình tập luyện nên được điều chỉnh theo tình trạng thực tế. Vật lý trị liệu và các bài tập phù hợp có thể được sử dụng để cải thiện sức mạnh cơ và khả năng vận động.

Cần duy trì vận động phù hợp để tránh cột sống gặp thoát vị đĩa đệm

Duy trì cân nặng phù hợp và hạn chế sử dụng chất kích thích

Duy trì cân nặng phù hợp có thể giúp hạn chế áp lực lên cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng. Bên cạnh đó, người bệnh cũng nên hạn chế hút thuốc bởi đây là một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của đĩa đệm. Những thay đổi này không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ thoát vị đĩa đệm, nhưng có thể góp phần duy trì sức khỏe cột sống và khả năng vận động lâu dài.

6. Khám và điều trị thoát vị đĩa đệm tại MSC Clinic

Khi xuất hiện dấu hiệu thoát vị đĩa đệm, việc xác định đúng nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng là bước quan trọng trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Không phải mọi trường hợp có hình ảnh thoát vị trên phim chụp đều được chỉ định cùng một phác đồ điều trị, bởi hướng xử lý còn phụ thuộc vào triệu chứng, vị trí tổn thương, chức năng thần kinh và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.

Tại MSC Clinic, người bệnh được tiếp cận theo định hướng điều trị bảo tồn các bệnh lý cơ xương khớp, kết hợp y học tái tạo và phục hồi chức năng trong những trường hợp phù hợp. Phác đồ được xây dựng theo tình trạng thực tế thay vì áp dụng một phương pháp giống nhau cho tất cả người bệnh.

6.1. Đội ngũ chuyên gia Cơ xương khớp hơn 30 năm kinh nghiệm

Một trong những nền tảng chuyên môn của MSC Clinic là đội ngũ chuyên gia Cơ xương khớp trực tiếp thăm khám và điều trị.

Đứng đầu là BSCKII Trần Trọng Thắng – Giám đốc chuyên môn MSC Clinic, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực điều trị các bệnh lý Cơ xương khớp, Chấn thương chỉnh hình và Phục hồi chức năng. Đồng hành trong đội ngũ chuyên môn là ThS.BS Nguyễn Trần Trung – Phó Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E; TS.BS Trần Nam Chung – Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Đại học Y Dược, ĐHQGHN (cơ sở Linh Đàm); TS.BS.TTƯT Hữu Thị Chung – Nguyên Phó trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E.

Người bệnh được trực tiếp bác sĩ tại MSC Clinic thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị 

Với các bệnh lý cột sống, quá trình thăm khám không chỉ dựa trên kết quả chụp chiếu mà cần đối chiếu với triệu chứng, khả năng vận động và tình trạng thần kinh của từng người bệnh. Đây là cơ sở để bác sĩ xác định hướng điều trị phù hợp và lựa chọn phương pháp bảo tồn khi có chỉ định.

6.2. MSC Clinic tiên phong ứng dụng y học tái tạo trong điều trị bảo tồn thoát vị đĩa đệm

MSC Clinic định hướng ứng dụng y học tái tạo trong điều trị bảo tồn, trong đó PRP (huyết tương giàu tiểu cầu), huyết tương tăng trưởng nội sinh và M-MSC Therapy được lựa chọn cho những trường hợp phù hợp.

Trong điều trị thoát vị đĩa đệm, các giải pháp này kích thích cơ chế phục hồi tự nhiên của cơ thể, hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm, giảm đau và chèn ép lên rễ thần kinh, đồng thời khôi phục môi trường nội khớp giúp làm lành tổn thương bao xơ và đĩa đệm. Nhờ đó người bệnh có thể bảo tồn cấu trúc cũng như phục hồi tối đa chức năng của cột sống.

BSCKII Trần Trọng Thắng điều trị bệnh nhân tại phòng tiêm vô trùng 

Với những phương pháp cần thực hiện thủ thuật tiêm nội khớp, kiểm soát nhiễm khuẩn là ưu tiên hàng đầu nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh. MSC Clinic xây dựng phòng tiêm nội khớp vô khuẩn theo tiêu chuẩn phòng phẫu thuật, với hệ thống kiểm soát môi trường và quy trình khử khuẩn, tiệt khuẩn được thực hiện nghiêm ngặt.

6.3. MSC Clinic kết hợp phục hồi chức năng chuyên sâu theo từng giai đoạn

Điều trị thoát vị đĩa đệm không chỉ hướng đến kiểm soát triệu chứng mà còn cần khôi phục khả năng vận động và sức mạnh của hệ thống cơ hỗ trợ cột sống. Vì vậy, tại MSC Clinic, các phương pháp điều trị có thể được kết hợp với vật lý trị liệu và phục hồi chức năng theo tình trạng của từng người bệnh.

Tùy mục tiêu phục hồi, chương trình có thể bao gồm các bài tập giãn cơ, tăng sức mạnh và kháng lực, bài tập giữ thăng bằng, cải thiện khả năng phối hợp vận động, cùng một số phương pháp vật lý trị liệu hỗ trợ như xung điện, nhiệt trị liệu hoặc massage trị liệu khi có chỉ định. Các bài tập và kỹ thuật trị liệu không được áp dụng giống nhau cho tất cả người bệnh. Chương trình sẽ được điều chỉnh theo khả năng vận động, mức độ triệu chứng và tiến triển trong từng giai đoạn, với mục tiêu giúp người bệnh từng bước trở lại các hoạt động sinh hoạt phù hợp.

Quá trình phục hồi chức năng của người bệnh có sự hướng dẫn và hỗ trợ của chuyên viên vật lý trị liệu

Như vậy, dấu hiệu thoát vị đĩa đệm có thể biểu hiện khác nhau tùy vào vị trí và mức độ ảnh hưởng đến các cấu trúc thần kinh. Khi triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng vận động, người bệnh nên chủ động thăm khám để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương. Việc đánh giá đúng ngay từ đầu giúp bác sĩ có cơ sở lựa chọn hướng điều trị phù hợp, đồng thời hạn chế tình trạng tự điều trị kéo dài khi chưa xác định rõ nguyên nhân.