7 biến chứng tiểu đường ở chân: Dấu hiệu nhận biết sớm để phòng ngừa

Biến chứng tiểu đường ở chân thường gặp gồm bệnh thần kinh ngoại biên, bệnh động mạch ngoại biên, chai chân và tổn thương da, loét bàn chân, nhiễm trùng, bàn chân Charcot, hoại tử và nguy cơ cắt cụt chi. Đây là những vấn đề người bệnh tiểu đường không nên chủ quan, bởi tổn thương ở chân đôi khi bắt đầu rất âm thầm và có thể tiến triển nặng nếu không được phát hiện, chăm sóc đúng cách. Để bảo vệ đôi chân, người bệnh cần kiểm soát đường huyết ổn định, kiểm tra bàn chân mỗi ngày, vệ sinh và chăm sóc da đúng cách, không đi chân trần, lựa chọn giày dép phù hợp, không hút thuốc lá và duy trì thăm khám định kỳ. Trong bài viết này, MSC Clinic sẽ giúp bạn nhận biết các tổn thương do tiểu đường gây ra ở chân, dấu hiệu cảnh báo sớm và cách phòng ngừa để chủ động bảo vệ đôi chân.

Biến chứng tiểu đường ở chân thường liên quan đến tổn thương thần kinh và giảm lưu lượng máu nuôi bàn chân

1. Vì sao người bệnh tiểu đường dễ bị tổn thương ở chân?

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể ảnh hưởng đồng thời đến hệ thần kinh, mạch máu và khả năng chịu lực của bàn chân. Khi các cơ chế này suy giảm, mô ở chi dưới dễ bị tổn thương hơn và khả năng phục hồi cũng kém đi.

1.1. Tổn thương thần kinh ngoại biên

Bệnh thần kinh do đái tháo đường thường ảnh hưởng sớm đến bàn chân – nơi có mạng lưới thần kinh nhỏ, xa trung tâm và ít được nuôi dưỡng. Khi thần kinh cảm giác tổn thương, người bệnh dần mất khả năng cảm nhận đau, nóng lạnh, châm chích. Người bệnh có thể tiếp tục đi lại dù chân có vết trầy xước, phồng rộp hay dị vật trong giày mà không hề hay biết, khiến tổn thương âm thầm ăn sâu hơn mỗi ngày.

1.2. Suy giảm tuần hoàn máu

Song song với tổn thương thần kinh, đường huyết cao thúc đẩy xơ vữa và làm hẹp dần các động mạch nhỏ cấp máu cho cẳng chân, bàn chân. Máu mang oxy và dưỡng chất đến mô giảm, đồng thời khả năng chống nhiễm trùng tại chỗ suy yếu khiến quá trình sửa chữa và tái tạo mô bị cản trở. Một vết trầy xước bình thường có thể mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng để lành, và nếu thiếu máu nuôi nghiêm trọng, nguy cơ hoại tử mô sẽ tăng lên rõ rệt.

>> Giải đáp thắc mắc: Bệnh tiểu đường có lây không?

Bệnh động mạch ngoại biên làm giảm lượng máu đến bàn chân, khiến vết thương khó lành hơn

1.3. Thay đổi cấu trúc và phân bố áp lực bàn chân

Tổn thương thần kinh vận động kéo dài làm yếu cơ, thay đổi cách phân bố lực khi đứng và di chuyển. Một số vùng bàn chân phải chịu áp lực cao hơn bình thường, dễ hình thành chai chân và tiến triển thành vết loét nếu không được phát hiện kịp thời. Trong những trường hợp nặng, biến chứng thần kinh có thể dẫn đến tình trạng bàn chân Charcot – xương và khớp bàn chân yếu dần, biến dạng, thậm chí gãy xương mà người bệnh không cảm nhận được cơn đau tương xứng với tổn thương thực tế.

Tổn thương thần kinh kéo dài có thể làm thay đổi cấu trúc và cách phân bố lực trên bàn chân

Ba cơ chế mất cảm giác, thiếu máu nuôi, thay đổi cấu trúc chịu lực không tồn tại độc lập mà cộng hưởng thành một vòng xoáy nguy hiểm. Mất cảm giác khiến tổn thương xảy ra mà không được phát hiện sớm, thiếu máu nuôi làm chậm quá trình lành thương, biến dạng cấu trúc lại tăng thêm áp lực tại các vùng chịu lực ban đầu và tạo thêm điểm chịu lực mới, dễ tăng thêm tổn thương. Đây chính là nền tảng bệnh sinh của phần lớn biến chứng tiểu đường ở chân.

2. Các biến chứng tiểu đường ở chân thường gặp

Không phải biến chứng tiểu đường ở chân nào cũng bắt đầu bằng một vết loét rõ ràng. Một số biểu hiện đầu tiên chỉ là tê chân, khô da hay một vết chai tưởng chừng vô hại. Vì vậy, người bệnh cần nhận biết từng nhóm tổn thương để không bỏ lỡ giai đoạn còn có thể can thiệp sớm.

2.1. Bệnh thần kinh ngoại biên do tiểu đường

Đây là biến chứng tiểu đường ở chân xuất hiện sớm và phổ biến nhất, thường khởi phát ở các ngón và bàn chân rồi lan dần lên cẳng chân. Biểu hiện gồm tê bì, cảm giác kiến bò, châm chích, bỏng rát, đôi khi đau buốt như điện giật, kèm giảm khả năng cảm nhận đau và nhiệt độ.

Đáng lưu ý là không ít người bệnh không có cảm giác khó chịu rõ rệt mà chỉ đơn thuần là mất cảm giác. Đây mới là dạng nguy hiểm nhất vì dễ khiến người bệnh bỏ sót vết thương đang tồn tại trên chính bàn chân mình, khiến tổn thương kéo dài và dễ trở nên nghiêm trọng hơn.

>> Tìm hiểu thêm: Đầu ngón tay đau như kim châm là dấu hiệu bệnh gì?

Tê bì, châm chích, bỏng rát hoặc mất cảm giác là những biểu hiện cần lưu ý ở bàn chân người tiểu đường

2.2. Bệnh động mạch ngoại biên

Người bệnh có thể gặp đau hoặc mỏi bắp chân khi đi bộ (giảm khi nghỉ), bàn chân lạnh, da nhợt hoặc đổi màu, mạch bàn chân yếu, vết thương lâu lành; ở mức độ thiếu máu nặng, cơn đau có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi. Bệnh động mạch ngoại biên không chỉ cản trở quá trình lành thương mà còn làm tăng mức độ nghiêm trọng một khi vết loét đã hình thành.

2.3. Chai chân và tổn thương da

Khi cảm giác suy giảm và áp lực bàn chân phân bố không đều, một số vùng phải chịu lực lặp lại liên tục, dần hình thành chai dày. Chai chân quá dày có thể gây nứt, tổn thương mô bên dưới da và tiến triển thành loét nếu không được xử lý đúng cách. Người bệnh không nên tự cắt vết chai bằng dao lam hay dùng hóa chất làm bong chai tại nhà, vì thao tác sai dễ tạo thêm vết thương mới và gây nhiễm trùng.

>> Đọc thêm: Dấu hiệu tiểu đường trên da gồm những dấu hiệu nào?

Chai chân dày có thể che giấu tổn thương mô bên dưới da và làm tăng nguy cơ hình thành vết loét

2.4. Loét bàn chân do tiểu đường

Đây là biến chứng đáng lo ngại nhất. Vết loét có thể hình thành từ vết phồng rộp do đi giày chật, vết xước nhỏ, chai chân gây nứt da, vết bỏng, dị vật đâm vào lòng bàn chân hoặc áp lực lặp lại tại một điểm cố định. Ở người đã mất cảm giác, vết loét thường không gây đau nên dễ bị phát hiện muộn và nếu đi kèm tuần hoàn máu kém, quá trình lành thương càng khó khăn hơn. Vết loét có thể âm thầm ăn sâu xuống mô dưới da, thậm chí đến xương trước khi người bệnh  nhận ra.

2.5. Nhiễm trùng bàn chân

Vết loét hoặc vết thương hở tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng da và mô mềm; trường hợp nặng có thể lan đến xương, gây viêm xương tủy.

Dấu hiệu thường gặp gồm vùng tổn thương chuyển sang đỏ, sưng, nóng, chảy dịch hoặc mủ, có mùi bất thường. Nhiễm trùng sâu hoặc lan rộng có thể kèm sốt, mệt mỏi và cần được xử trí sớm.

2.6. Bàn chân Charcot

Là biến chứng liên quan đến tổn thương thần kinh nặng. Xương và khớp bàn chân yếu dần, có thể nứt hoặc gãy nhưng người bệnh chỉ cảm thấy đau rất ít so với mức độ tổn thương thực tế. Giai đoạn sớm thường có biểu hiện sưng, đỏ, bàn chân tổn thương có cảm giác nóng hơn rõ rệt so với chân còn lại. Nếu không được can thiệp, cấu trúc bàn chân sẽ biến dạng rõ rệt và vĩnh viễn, điển hình là dạng lòng bàn chân cong lồi (rocker-bottom) và tạo thêm điểm tì đè mới dễ gây loét tái phát.

Bàn chân Charcot là một trong những biến chứng tiểu đường ở chân nguy hiểm

2.7. Hoại tử và nguy cơ cắt cụt chi

Đây là hậu quả nặng nề nhất khi các biến chứng trên không được can thiệp kịp thời. Khi nhiễm trùng không được kiểm soát kết hợp với thiếu máu nuôi nghiêm trọng, mô ở ngón chân hoặc bàn chân có thể hoại tử không hồi phục.

Trong trường hợp nhiễm trùng không đáp ứng với điều trị hoặc tổn thương mô kéo dài, phẫu thuật cắt bỏ phần tổn thương có thể được cân nhắc để kiểm soát bệnh và bảo vệ tính mạng cho người bệnh.

3. Cách phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở chân

Biến chứng bàn chân do tiểu đường có thể tiến triển âm thầm, đặc biệt khi người bệnh đã giảm cảm giác hoặc tuần hoàn kém. Vì vậy, phòng ngừa cần kết hợp kiểm soát tốt bệnh tiểu đường và các yếu tố nguy cơ để hạn chế tổn thương thần kinh và mạch máu; đồng thời kiểm tra, chăm sóc bàn chân đều đặn mỗi ngày để phát hiện sớm những tổn thương bất thường.

3.1. Kiểm soát đường huyết ổn định

Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Người bệnh cần tuân thủ dùng thuốc, chế độ dinh dưỡng phù hợp, vận động đều đặn, tự theo dõi đường huyết tại nhà và kiểm tra HbA1c định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời kiểm soát thêm các yếu tố đi kèm như thừa cân, huyết áp và lipid máu.

Kiểm soát đường huyết và chăm sóc bàn chân đều đặn giúp giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng

3.2. Kiểm tra bàn chân mỗi ngày

Quan sát toàn bộ bàn chân, gồm kẽ ngón, gót chân, lòng bàn chân và đầu ngón chân, để phát hiện vết cắt, phồng rộp, đỏ da, vết chai, nứt da hoặc vết thương mới, kể cả khi không cảm thấy đau. Đây là bước không thể bỏ qua vì không có cảm giác không đồng nghĩa với tổn thương không tồn tại. Nếu khó nhìn lòng bàn chân, có thể dùng gương hoặc nhờ người thân hỗ trợ.

3.3. Vệ sinh và chăm sóc chân đúng cách

Rửa chân hằng ngày bằng nước ấm vừa phải (không quá nóng, vì khả năng cảm nhận  nhiệt độ của người bệnh có thể đã suy giảm) và xà phòng dịu nhẹ, lau khô kỹ đặc biệt ở kẽ ngón chân. Có thể dùng thêm kem dưỡng cho vùng da khô, nhưng tránh bôi giữa các ngón chân vì môi trường ẩm dễ làm tăng nguy cơ nhiễm nấm.

Rửa chân bằng nước ấm vừa phải và lau khô kỹ, đặc biệt ở các kẽ ngón chân

3.4. Không đi chân trần

Ngay cả trong nhà, người bệnh tiểu đường nên mang dép hoặc giày phù hợp để tránh dẫm phải vật sắc nhọn, bỏng do sàn nhà quá nóng, va đập hay trầy xước, đặc biệt khi đã có biến chứng giảm cảm giác khiến việc tự nhận biết tổn thương khó khăn hơn.

3.5. Chọn giày dép phù hợp và cắt móng chân đúng cách

Giày quá chật gây ma sát, phồng rộp da chân; giày quá rộng khiến chân trượt và tăng áp lực lên một số vị trí. Nên chọn giày vừa vặn, phù hợp với hình dạng bàn chân, kiểm tra bên trong giày trước khi mang, dùng tất sạch, vừa chân, tránh đường may hoặc vật cứng cọ xát. Người có biến dạng bàn chân hoặc nguy cơ loét cao có thể cần giày hoặc dụng cụ chỉnh hình chuyên biệt. Với móng chân, nên cắt thẳng ngang, không cắt quá ngắn và quá sát khóe móng để tránh nguy cơ móng quặp, chọc vào da và nhiễm trùng.

3.6. Không hút thuốc lá

Hút thuốc làm co mạch máu, đẩy nhanh xơ vữa động mạch và làm giảm tưới máu đến chi dưới, từ đó tăng nguy cơ biến chứng tiểu đường ở chân. Đây là một yếu tố nguy cơ cần loại bỏ song song với kiểm soát đường huyết.

3.7. Khám bàn chân định kỳ

Người mắc tiểu đường nên được kiểm tra bàn chân toàn diện ít nhất mỗi năm, bao gồm kiểm tra cảm giác bảo vệ bằng monofilament, tình trạng tuần hoàn, biến dạng bàn chân, chai chân, tổn thương da và tiền sử loét hoặc cắt cụt chi. Những người đã có bệnh thần kinh ngoại biên, động mạch ngoại biên, tiền sử loét hoặc có các nguy cơ cao khác cần được đánh giá thường xuyên hơn.

Người mắc tiểu đường cần được kiểm tra bàn chân toàn diện định kỳ

4. Khi nào biến chứng tiểu đường ở chân cần phải đi khám?

Ở người tiểu đường, tổn thương bàn chân có thể tiến triển âm thầm do giảm cảm giác và tuần hoàn kém. Vì vậy, không nên chờ đến khi đau nhiều mới đi khám. Người bệnh nên được bác sĩ đánh giá sớm khi có:

• Vết xước hoặc vết loét không có dấu hiệu lành sau vài ngày chăm sóc tại nhà.
• Da quanh vết thương đỏ, sưng, nóng, chảy dịch hoặc có mùi bất thường.
• Bàn chân hoặc ngón chân đổi màu, lạnh hơn bình thường.
• Đau chân khi đi bộ, giảm khi nghỉ.
• Tê bì, mất cảm giác hoặc đau rát tăng dần.
• Chai chân dày, nứt da hoặc móng quặp chọc vào da và gây tổn thương  xung quanh móng.
• Bàn chân sưng, nóng hoặc biến dạng mới xuất hiện dù không có chấn thương rõ ràng.

>> Chuyên gia giải đáp: Tiểu đường type 1 và 2 khác gì nhau?

Đổi màu da, mất cảm giác hoặc bàn chân nóng đỏ bất thường là những dấu hiệu cần được thăm khám

Cần đi khám khẩn cấp nếu ngón chân hoặc bàn chân chuyển tím, đen; vết thương nhiễm trùng lan nhanh; có sốt, rét run; hoặc chân đột ngột sưng, nóng đỏ. Đây có thể là dấu hiệu của thiếu máu chi nghiêm trọng, nhiễm trùng sâu hoặc bệnh bàn chân  Charcot cấp tính.

5. Điều trị tiểu đường và theo dõi, ngăn ngừa biến chứng ở chân tại MSC Clinic

Biến chứng tiểu đường ở chân không phải là vấn đề xử lý riêng lẻ khi đã xuất hiện tổn thương, mà cần được kiểm soát từ gốc là bệnh đái tháo đường. Đây cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong quy trình điều trị và chăm sóc người bệnh đái tháo đường tại MSC Clinic, với việc kiểm soát đường huyết lâu dài song song với ngăn ngừa biến chứng.

Đội ngũ chuyên gia trực tiếp thăm khám

Người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ chuyên sâu về Nội tiết – Đái tháo đường, trong đó có GS.TS.BS Thái Hồng Quang – Chuyên gia đầu ngành với hơn 40 năm kinh nghiệm, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Quân y 103 – Học viện Quân y, Nguyên Chủ tịch Hội Nội tiết – Đái tháo đường Việt Nam.

Với nền tảng chuyên môn vững chắc, MSC Clinic cam kết mang đến phác đồ điều trị tiểu đường tối ưu, tránh biến chứng cho bệnh nhân.

GS.TS.BS Thái Hồng Quang đã đồng hành cùng hàng ngàn ca bệnh tiểu đường

Phác đồ điều trị cá thể hóa

Mỗi người bệnh được xây dựng phác đồ cá nhân hóa dựa trên tình trạng bệnh và thể trạng cụ thể. Quy trình không chỉ tập trung vào điều trị mà còn bao gồm hướng dẫn người bệnh tự theo dõi đường huyết tại nhà, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường ở chân và xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp nhằm hỗ trợ kiểm soát bệnh lâu dài.

Y học tái tạo hỗ trợ kiểm soát tiểu đường 

MSC Clinic mang đến giải pháp điều trị tiểu đường bằng  y học tái tạo, hướng đến các mục tiêu:

• Hỗ trợ phục hồi tế bào beta tuyến tụy: Tế bào beta hoạt động bình thường giúp sản xuất insulin nội sinh, giúp người bệnh giảm dần phụ thuộc vào thuốc và tiêm insulin.
• Tăng độ nhạy insulin: Cải thiện khả năng đáp ứng của tế bào với insulin, hỗ trợ ổn định đường huyết bền vững hơn thay vì chỉ hạ đường huyết tạm  thời.
• Giảm viêm mạn tính: Kiểm soát phản ứng viêm âm ỉ kéo dài do đái tháo đường – một trong những cơ chế thúc đẩy tổn thương mạch máu và thần kinh ở chân.
• Bảo vệ cơ quan đích: Hỗ trợ bảo vệ thận, tim mạch, hệ thần kinh và vi mạch, trong đó vi mạch và thần kinh ngoại biên chính là hai hệ thống quyết định trực tiếp đến nguy cơ biến chứng ở bàn chân.

GS.TS.BS Thái Hồng Quang luôn tận tâm theo dõi từng diễn tiến nhỏ trong từng buổi điều trị của người bệnh

Biến chứng tiểu đường ở chân có thể tiến triển từ những tổn thương rất nhỏ nếu không được phát hiện và xử trí sớm. Người bệnh nên chủ động kiểm tra bàn chân hằng ngày và ngay khi có tê bì, vết thương lâu lành, sưng đỏ hoặc thay đổi màu da, hãy đến thăm khám tại: