Nóng gan là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc đúng

“Nóng gan” là cách gọi dân gian để mô tả các biểu hiện như cảm giác nóng trong người, bứt rứt, mệt mỏi hoặc các vấn đề ngoài da như nổi mụn, mẩn ngứa. Những biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, cần căn cứ vào triệu chứng cụ thể và thăm khám khi cần thiết để xác định chính xác.

Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng nóng gan và cách chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Nhiều người thường nói về cảm giác bị nóng gan

1. Nóng gan là gì?

Trong Đông y, các biểu hiện được dân gian gọi là “nóng gan” có thể được lý giải theo những khái niệm như can hỏa hoặc can nhiệt, tùy theo cách đánh giá triệu chứng và thể bệnh. Trong y học hiện đại, nóng gan không phải là một bệnh lý hay chẩn đoán cụ thể. Những biểu hiện như nóng trong người, mệt mỏi, nổi mụn hoặc mẩn ngứa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm bệnh lý gan mật, rối loạn chuyển hóa, tiêu hóa, da liễu hoặc thần kinh.

Nói tóm lại, “nóng gan” chỉ là cách gọi dân gian để mô tả một số biểu hiện của cơ thể, không hoàn toàn đồng nghĩa với tổn thương gan hay suy giảm chức năng gan. Trong phạm vi bài viết này, nội dung sẽ tập trung vào các nguyên nhân và vấn đề sức khỏe liên quan đến gan có thể gây ra những biểu hiện thường được gọi là “nóng gan”. Khi các triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám để được xác định nguyên nhân và tư vấn hướng xử trí phù hợp.

Viêm gan có thể gây ra cảm giác mệt mỏi, nóng bức

2. Nguyên nhân gây ra tình trạng nóng gan

2.1. Lạm dụng rượu, bia

Rượu bia là một trong những yếu tố có thể gây tổn thương gan. Phần lớn lượng cồn được chuyển hóa tại gan, trong đó acetaldehyde là chất trung gian có độc tính. Quá trình chuyển hóa cồn còn có thể làm tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm, góp phần gây tổn thương tế bào gan. Ngoài ra, việc sử dụng rượu bia thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan, viêm gan liên quan đến rượu và xơ gan.

2.2. Chế độ ăn uống không lành mạnh

Chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa và nguy cơ mắc một số bệnh lý gan.

• Thực phẩm giàu năng lượng, nhiều đường bổ sung và chất béo không lành mạnh: Tiêu thụ thường xuyên với lượng lớn có thể góp phần gây thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
• Thực phẩm nhiễm bẩn hoặc chứa độc tố: Một số độc tố tự nhiên, hóa chất hoặc chất gây ô nhiễm trong thực phẩm có thể gây hại cho gan tùy loại và mức độ phơi nhiễm.
• Chế độ ăn thiếu cân đối: Thường xuyên bỏ bữa, ăn quá ít rau xanh và trái cây, thiếu các nhóm thực phẩm cung cấp protein và chất xơ, hoặc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể làm mất cân đối dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sức khỏe chuyển hóa. Về lâu dài, những thói quen này có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý gan, đặc biệt khi đi kèm thừa cân, béo phì hoặc các rối loạn chuyển hóa.

Chế độ ăn không lành mạnh gây nguy cơ mắc bệnh lý gan

2.3. Sử dụng thuốc không đúng cách

Một số loại thuốc có thể gây tổn thương gan trong những trường hợp nhất định, thường gặp nhất là paracetamol, thuốc kháng sinh, thuốc hạ mỡ máu nhóm statin… Nguy cơ phụ thuộc vào hoạt chất, liều lượng, thời gian sử dụng, tình trạng sức khỏe và việc phối hợp với các thuốc khác. Một số sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung không rõ thành phần, nguồn gốc xuất xứ cũng có khả năng gây ngộ độc gan.

2.4. Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài

Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài gây suy giảm chức năng gan; khi kết hợp với các yếu tố ít vận động, ăn uống kém lành mạnh hay rối loạn chuyển hóa, có thể ảnh hưởng đến cả gan và sức khỏe tổng thể về lâu dài.

2.5. Các bệnh lý gan tiềm ẩn

Một số bệnh lý có thể gây tổn thương tế bào gan hoặc ảnh hưởng đến chức năng gan.

• Viêm gan virus: Các virus viêm gan A, B, C, D và E có thể gây tổn thương tế bào gan.
• Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa: Tình trạng tích tụ mỡ trong gan có liên quan đến các yếu tố như thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2 và rối loạn chuyển hóa.
• Xơ gan: Đây là tình trạng mô sẹo hình thành trong gan sau quá trình tổn thương kéo dài, làm thay đổi cấu trúc gan và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan.
• Bệnh lý gan mật: Phá hủy tế bào gan, gây viêm nhiễm kéo dài, làm tắc nghẽn đường dẫn mật và dẫn đến xơ hóa
• Bệnh gan tự miễn: Hệ miễn dịch nhận diện nhầm các tế bào gan khỏe mạnh là “kẻ thù” và tạo ra kháng thể tấn công chúng, gây ra tình trạng viêm mạn tính, hoại tử tế bào gan và dẫn đến tổn thương cấu trúc gan.
• Bệnh gan do di truyền: Điển hình như bệnh Wilson hay bệnh ứ sắt (Hemochromatosis), gây tích tụ các chất độc hại (như đồng, sắt), dẫn đến viêm mạn tính, tạo sẹo xơ và tăng nguy cơ suy giảm chức năng gan hoặc ung thư gan.

Xơ gan gây tổn thương tế bào gan và chức năng gan

>> Tìm hiểu thêm: Viêm gan A lây qua đường nào? Cách phòng ngừa hiệu quả?

3. Dấu hiệu nhận biết nóng gan

Trong một số trường hợp, các vấn đề về gan, đường mật, chuyển hóa hoặc tiêu hóa có thể gây ra những thay đổi bên trong và bên ngoài cơ thể. Dưới đây là một số dấu hiệu nóng gan cần lưu ý:

• Biểu hiện bên ngoài: Ngứa da, có thể liên quan đến bệnh lý gan mật trong một số trường hợp; vàng da, vàng mắt khi bilirubin trong máu tăng. Nổi mụn, mẩn đỏ và mề đay có thể xuất hiện do những nguyên nhân khác không phải do bệnh gan.
• Hệ tiêu hóa và bài tiết: Chán ăn, buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý, bao gồm một số bệnh về gan. Phân bạc màu và nước tiểu sẫm màu có thể liên quan đến rối loạn bài tiết mật hoặc bilirubin, đặc biệt khi đi kèm vàng da, vàng mắt.
• Thể trạng toàn thân: Mệt mỏi, suy nhược hoặc giảm cảm giác ngon miệng có thể gặp ở người mắc một số bệnh lý gan, nhưng cũng có nhiều nguyên nhân khác. Cảm giác nóng bừng, bứt rứt hoặc giảm khả năng tập trung không đủ để xác định bệnh gan vì những biểu hiện này còn thường gặp trong thiếu ngủ, căng thẳng, rối loạn nội tiết, nhiễm trùng hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc.

Ngứa ngáy, nổi mề đay là các dấu hiệu nóng gan điển hình

4. Nóng gan có nguy hiểm không?

4.1. Mức độ ảnh hưởng ngắn hạn

Các biểu hiện như ngứa da, nổi mụn, mệt mỏi hoặc chán ăn có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Chẳng hạn, tình trạng ngứa kéo dài có thể làm gián đoạn giấc ngủ, trong khi chán ăn kéo dài có thể gây suy nhược cơ thể.

4.2. Biến chứng nguy hiểm dài hạn

Nếu nguyên nhân gây ra triệu chứng là bệnh lý gan mạn tính nhưng không được phát hiện và điều trị phù hợp, tổn thương gan có thể tiến triển và dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng. Một số biến chứng cần lưu ý bao gồm:

• Viêm gan mạn tính: Tình trạng viêm gan kéo dài có thể làm tăng nguy cơ xơ hóa và xơ gan. Mức độ tiến triển phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và hiệu quả điều trị.
• Xơ gan mất bù: Khi xơ gan tiến triển sang giai đoạn mất bù, người bệnh có thể gặp các biến chứng như cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hoặc bệnh não gan.
• Ung thư gan: Viêm gan B mạn tính, viêm gan C mạn tính và xơ gan là những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư gan. Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc các bệnh lý này đều phát triển thành ung thư gan; bệnh cũng có thể xuất hiện ở những người không bị xơ gan.

Nếu các bệnh lý gan mạn tính không được điều trị có thể dẫn tới ung thư gan

5. Cách trị nóng gan

Để cải thiện các biểu hiện thường được gọi là nóng gan, cần xác định nguyên nhân và kết hợp điều chỉnh lối sống, chế độ dinh dưỡng với điều trị y khoa khi cần thiết.

5.1. Chế độ dinh dưỡng khoa học

• Tăng cường chất xơ và chất chống oxy hóa: Ăn đa dạng rau xanh (bông cải xanh, rau cải cúc, rau bina) và trái cây (cam, bưởi, táo) để bổ sung vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa.
• Bổ sung đủ nước: Uống nước theo nhu cầu cơ thể, tùy mức độ vận động và tình trạng sức khỏe, không có lượng nước cố định phù hợp với tất cả mọi người.
• Hạn chế: Rượu, bia, thuốc lá, đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn, duy trì chế độ ăn cân đối, hạn chế thực phẩm nhiều đường và chất béo bão hòa.

Chế độ ăn nhiều rau xanh mang lại lợi ích tích cực cho người nóng gan

5.2. Thay đổi thói quen sinh hoạt

• Ngủ đủ giấc: Duy trì giấc ngủ từ 7-9 tiếng mỗi đêm đối với người trưởng thành để hỗ trợ gan thải độc và cải thiện sức khỏe tổng thể.
• Tăng cường vận động: Tập thể dục khoảng 30 phút/ngày với các hoạt động như đi bộ, yoga hoặc bơi lội để cải thiện sức khỏe chuyển hóa và kiểm soát cân nặng.
• Giữ tinh thần thoải mái: Hạn chế làm việc quá sức, giảm căng thẳng bằng thiền định hoặc các hoạt động giải trí lành mạnh.

5.3. Sử dụng thuốc và các liệu pháp y khoa

• Không tự ý dùng thuốc: Tránh tự sử dụng thuốc “mát gan”, thuốc Đông y hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc vì một số sản phẩm có thể gây tổn thương gan.
• Tuân thủ chỉ định của bác sĩ: Sử dụng thuốc điều trị theo đúng tư vấn của bác sĩ. Thuốc kháng virus chỉ được dùng khi có chỉ định phù hợp, không tự ý sử dụng thuốc được quảng cáo là bảo vệ hoặc tăng cường chức năng gan.

Tự ý dùng thuốc có thể gây tổn thương gan

>> Tìm hiểu thêm: Dấu hiệu viêm gan B qua từng giai đoạn và thời điểm cần thăm khám

6. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đến cơ sở y tế để thăm khám khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc thuộc các nhóm sau:

• Tình trạng mẩn ngứa, mề đay kéo dài, tái diễn hoặc không cải thiện.
• Có dấu hiệu vàng da, vàng mắt.
• Đau vùng hạ sườn phải (vùng bụng phía trên bên phải).
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc chán ăn đáng kể.
• Phân bạc màu, nhạt màu bất thường hoặc nước tiểu sẫm màu.
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh gan, có nguy cơ viêm gan B, C.
• Thường xuyên uống nhiều rượu bia.

Nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt, đặc biệt kèm sốt, đau bụng dữ dội hoặc lú lẫn, cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Tùy triệu chứng, tiền sử và kết quả thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các xét nghiệm để chẩn đoán tổn thương gan:

• Xét nghiệm men gan (AST, ALT): Đánh giá tình trạng tổn thương tế bào gan. GGT và ALP có thể được kiểm tra thêm khi cần đánh giá bệnh lý gan mật.
• Xét nghiệm đánh giá chức năng gan: Bilirubin, albumin và thời gian Prothrombin/INR giúp đánh giá các khía cạnh khác nhau của chức năng gan và đường mật.
• Xét nghiệm virus viêm gan: HBsAg và các xét nghiệm viêm gan C như Anti-HCV có thể cần xét nghiệm bổ sung để xác định tình trạng nhiễm virus.
• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm bụng giúp đánh giá gan và đường mật; siêu âm đàn hồi gan (FibroScan) có thể được chỉ định để đánh giá mức độ xơ hóa gan trong những trường hợp phù hợp.
• Các xét nghiệm khác như đường huyết, mỡ máu khi nghi ngờ gan nhiễm mỡ.

Xét nghiệm men gan giúp đánh giá tình trạng tổn thương tế bào gan

Nếu nghi ngờ các triệu chứng nóng gan xuất phát từ nguyên nhân khác ngoài gan, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm hoặc thăm khám phù hợp.

7. Thăm khám và chăm sóc sức khỏe gan tại MSC Clinic

7.1. Đội ngũ bác sĩ, chuyên gia đầu ngành

MSC Clinic quy tụ đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm từng công tác tại các bệnh viện tuyến trung ương.

• PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh: Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm – Bệnh viện Quân y 103, với hơn 35 năm kinh nghiệm chuyên sâu trong điều trị các bệnh lý về gan, viêm gan virus B, C, xơ gan và các bệnh chuyển hóa.
• BSCKII Lê Trí Hải: Nguyên BSCK II Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, có 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Hồi sức cấp cứu và các bệnh lý chuyển hóa.

Cùng sự hỗ trợ chuyên môn của các giáo sư, tiến sĩ và trưởng khoa từ các bệnh viện tuyến trung ương.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh chia sẻ về nội dung “Những dấu hiệu cảnh báo gan đang gặp vấn đề”

7.2. Trang thiết bị chẩn đoán hiện đại

MSC Clinic sở hữu hệ thống máy móc xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh tân tiến nhập khẩu trực tiếp từ Nhật Bản, Đức, Mỹ:

• Máy siêu âm Doppler 4D GE (Hàn Quốc): Tích hợp ứng dụng siêu âm đàn hồi mô gan giúp chẩn đoán chính xác mức độ xơ hóa gan và độ nhiễm mỡ mà không xâm lấn.
• Hệ thống máy xét nghiệm huyết học Sysmex XP-100 (Nhật Bản): Phân tích các thông số máu chính xác, nhanh chóng.

Trang thiết bị hiện đại hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi hiệu quả điều trị bệnh

7.3. Phác đồ cá nhân hóa chăm sóc sức khỏe gan

Tại MSC Clinic, khách hàng không chỉ được chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bệnh mà còn được xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa. MSC Clinic ứng dụng y học tái tạo mang đến những giải pháp chuyên sâu giúp bảo vệ, nuôi dưỡng và tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho lá gan.

Nóng gan là tín hiệu cảnh báo quan trọng cho thấy gan cũng như cơ thể đang không ổn và cần được chăm sóc, bảo vệ. Hãy chủ động điều chỉnh chế độ sinh hoạt và thực hiện tầm soát gan định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín để duy trì sức khỏe ổn định.