Nhận biết 7 biến chứng tiểu đường ở mắt và cách phòng ngừa

Biến chứng tiểu đường ở mắt có thể gồm mờ mắt, bệnh võng mạc đái tháo đường, phù hoàng điểm, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, thiếu máu hoàng điểm và bệnh thần kinh thị giác. Những tổn thương này có thể tiến triển âm thầm, khiến thị lực suy giảm dần và ảnh hưởng đến khả năng nhìn, sinh hoạt cũng như chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Để phòng ngừa, người bệnh cần kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu trong ngưỡng phù hợp, khám mắt định kỳ, không hút thuốc lá, theo dõi sát sao trong thai kỳ nếu mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc đã có bệnh võng mạc, đồng thời chủ động thăm khám khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường. Trong bài viết này, MSC Clinic sẽ giúp bạn nhận biết 7 dấu hiệu thường gặp và cách phòng ngừa, theo dõi thị lực đúng cách để bảo vệ đôi mắt lâu dài.

Biến chứng tiểu đường ở mắt có thể tiến triển âm thầm trước khi người bệnh nhận thấy thị lực suy giảm

1. Vì sao bệnh tiểu đường gây tổn thương mắt?

1.1. Tổn thương vi mạch võng mạc

Võng mạc là lớp mô nhạy sáng ở đáy mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận, truyền tín hiệu hình ảnh về não và được nuôi dưỡng bởi mạng lưới mao mạch cực nhỏ. Đường huyết cao kéo dài khiến các mao mạch võng mạc tổn thương, thành mạch có thể tăng tính thấm, rò rỉ dịch và máu vào mô võng mạc xung quanh. Một số mạch máu nhỏ bị bít tắc, khiến vùng võng mạc tương ứng rơi vào tình trạng thiếu oxy. Ở giai đoạn tiến triển, mắt hình thành các mạch máu mới bất thường nhưng rất dễ vỡ, gây xuất huyết và có thể kéo theo tổn thương võng mạc nghiêm trọng.

1.2. Ảnh hưởng đến thủy tinh thể

Khi đường huyết dao động mạnh trong thời gian ngắn, nồng độ glucose trong dịch của mắt thay đổi theo, kéo theo thay đổi áp lực thẩm thấu khiến thủy tinh thể sưng lên và biến dạng. Đây là lý do người bệnh tiểu đường đôi khi gặp tình trạng nhìn mờ tạm thời, nhất là trong giai đoạn đường huyết chưa ổn định. Khác với tổn thương thực thể lâu dài ở võng mạc, tình trạng này thường cải thiện khi đường huyết trở về mức bình thường.

1.3. Tăng áp lực trong nhãn cầu

Ở giai đoạn bệnh võng mạc tiến triển nặng, mạch máu tân sinh bất thường có thể lan đến vùng góc tiền phòng – nơi dịch trong mắt được dẫn lưu ra ngoài. Khi vùng này bị cản trở, áp lực nội nhãn tăng lên, dẫn đến một dạng tăng nhãn áp đặc biệt nguy hiểm, liên quan trực tiếp đến biến chứng tiểu đường.

Tổn thương vi mạch võng mạc có thể gây rò rỉ dịch, xuất huyết và thiếu máu võng mạc

2. Các biến chứng tiểu đường ở mắt thường gặp

Biến chứng tiểu đường ở mắt thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, nhưng có thể xuất hiện sớm hơn nhiều nếu đường huyết không được kiểm soát tốt trong thời gian dài. Dưới đây là các dạng biến chứng phổ biến nhất, theo thứ tự mức độ thường gặp và nghiêm trọng.

2.1. Mờ mắt, nhức mỏi mắt

Đây thường là biểu hiện sớm nhất và ít nghiêm trọng nhất. Khi đường huyết tăng cao hoặc dao động không ổn định, áp lực thẩm thấu máu thay đổi, ảnh hưởng đến dòng máu nuôi dưỡng mắt. Mắt phải điều tiết liên tục để thích nghi với sự thay đổi này, dẫn đến nhức mỏi và nhìn mờ. Tình trạng này thường cải thiện khi đường huyết ổn định trở lại, không phải do tổn thương thực thể.

2.2. Bệnh võng mạc đái tháo đường

Đây là biến chứng mắt thường gặp nhất ở người mắc tiểu đường, tiến triển qua hai thể:

Bệnh võng mạc đái tháo đường tiến triển qua hai thể chính

• Không tăng sinh: Tổn thương võng mạc giai đoạn sớm với vi phình mạch và xuất huyết dạng chấm nhỏ. Giai đoạn này thường chưa ảnh hưởng rõ đến thị lực nên dễ bị bỏ qua nếu không khám mắt định kỳ.
• Tăng sinh: Mao mạch và tổ chức tăng sinh tại võng mạc gây tắc các mạch máu nhỏ, dẫn đến thiếu máu và oxy nuôi dưỡng võng mạc. Cơ thể phản ứng bằng cách tạo mạch máu mới dễ vỡ, làm tăng nguy cơ xuất hiện huyết dịch kính. Mô xơ hình thành sau đó có thể co kéo và gây bong võng mạc, đe dọa thị lực.

2.3. Phù hoàng điểm

Hoàng điểm là vùng trung tâm của võng mạc, chịu trách nhiệm giúp mắt nhìn rõ, sắc nét và phân giải chi tiết. Khi các mao mạch hoàng điểm tăng tính thấm  và rò rỉ dịch, các lớp mô ở trung tâm võng mạc bị ứ dịch và phù nề, làm giảm thị lực trung tâm rõ rệt. Phù hoàng điểm có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh võng mạc đái tháo đường, kể cả giai đoạn sớm.

>> Tìm hiểu thêm: Dấu hiệu tiểu đường trên da

2.4. Đục thủy tinh thể

Đường huyết cao làm tăng lượng sorbitol tích tụ trong thủy tinh thể, làm thay đổi tính thấm và xơ hóa dần cấu trúc này. Có 2 thể chính:

• Thể dưới vỏ tiến triển nhanh ở cả 2 mắt, khi khám cho hình ảnh đặc trưng dạng “bông tuyết” dưới vỏ thủy tinh thể.
• Thể lão hóa thường gặp ở bệnh nhân lớn tuổi với tổn thương đục nhân thủy tinh thể, tiến triển chậm hơn.

Người mắc tiểu đường có nguy cơ đục thủy tinh thể sớm hơn và thường xuyên hơn

2.5. Tăng nhãn áp (glaucoma)

Là tình trạng tăng áp lực nội nhãn do thủy dịch không thoát được ra ngoài qua hệ thống thoát dịch ở góc tiền phòng, dẫn đến tích tụ dịch trong nhãn cầu. Ở người bệnh đái tháo đường, dạng thường gặp là glaucoma liên quan đến sự tăng sinh mạch máu bất thường. Người bệnh thường xuất hiện cảm giác đau đầu, nhức mắt và nhìn mờ đột ngột. Khác với các nguyên nhân mờ mắt thông thường, glaucoma tiến triển nhanh và cần can thiệp sớm để tránh tổn thương thần kinh thị giác không hồi phục.

2.6. Thiếu máu hoàng điểm

Khi tình trạng tắc vi mạch lan rộng khiến các sợi thần kinh không được nuôi dưỡng đầy đủ, dần dần sẽ suy giảm chức năng và thoái hóa. Nếu không điều trị kịp thời, thị lực sẽ suy giảm dần và có thể dẫn đến mù vĩnh viễn. Biến chứng này đặc biệt nguy hiểm vì khó phát hiện ở giai đoạn còn có thể can thiệp, do đó người bệnh phải đồng thời kiểm soát tốt đường huyết và thăm khám định kỳ để được kiểm tra.

>> Xem thêm: Dấu hiệu biến chứng tiểu đường ở chân

Thoái hóa điểm vàng làm suy giảm thị lực trung tâm

2.7. Bệnh thần kinh thị giác

Đây là biến chứng hiếm gặp hơn, được ghi nhận phổ biến hơn ở nhóm bệnh nhân tiểu đường tuýp 1. Thần kinh thị giác (dây thần kinh số 2) đảm nhận việc dẫn truyền tín hiệu từ võng mạc về vỏ não. Khi tình trạng tăng sinh mạch và xuất huyết gây thiếu máu nuôi dưỡng các sợi thần kinh tại vùng võng mạc, chức năng dẫn truyền tín hiệu thị giác bị ảnh hưởng trực tiếp.

3. Cách phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở mắt

Biến chứng tiểu đường ở mắt có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Vì vậy, phòng ngừa cần tập trung vào kiểm soát các yếu tố làm tổn thương mạch máu võng mạc và phát hiện sớm bất thường trước khi thị lực bị ảnh hưởng.

3.1. Kiểm soát đường huyết ổn định lâu dài

Đây là biện pháp nền tảng quan trọng nhất, vì mức độ và tốc độ tổn thương mạch máu võng mạc tỷ lệ thuận với mức độ và thời gian đường huyết tăng cao. Duy trì HbA1c trong ngưỡng mục tiêu theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp ăn uống lành mạnh, tập luyện đều đặn và tuân thủ đúng thuốc điều trị giúp làm chậm tốc độ tiến triển của bệnh võng mạc đái tháo đường, kể cả ở người đã có tổn thương giai đoạn sớm.

Kiểm soát đường huyết tốt giúp giảm nguy cơ và làm chậm tiến triển của biến chứng tiểu đường ở mắt

3.2. Kiểm soát huyết áp và mỡ máu

Tăng huyết áp làm tăng áp lực lên thành mạch máu vốn đã suy yếu do đường huyết cao, đẩy nhanh tốc độ tổn thương võng mạc; rối loạn mỡ máu cũng góp phần thúc đẩy quá trình này. Kiểm soát đồng thời cả ba yếu tố đường huyết, huyết áp, mỡ máu sẽ bảo vệ mắt tốt hơn so với việc chỉ tập trung riêng vào một yếu tố.

3.3. Khám mắt định kỳ

Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất nhưng cũng dễ bị bỏ qua nhất, vì tổn thương võng mạc giai đoạn sớm hầu như không gây triệu chứng. Người bệnh tiểu đường nên khám mắt chuyên khoa với biện pháp nhỏ thuốc giãn đồng tử  định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, để bác sĩ đánh giá trực tiếp tình trạng đáy mắt và phát hiện tổn thương từ giai đoạn vi phình mạch, trước khi thị lực bị ảnh hưởng.

3.4. Không hút thuốc lá

Hút thuốc lá làm tổn thương thêm hệ mạch máu nhỏ, cộng hưởng với tác động của đường huyết cao, làm tăng đáng kể nguy cơ và tốc độ tiến triển của bệnh võng mạc đái tháo đường cũng như các vấn đề mắt liên quan khác.

3.5. Theo dõi sát sao trong thai kỳ

Phụ nữ mang thai có tiền sử tiểu đường cần được theo dõi mắt sát sao hơn bình thường, vì thay đổi nội tiết và chuyển hóa trong thai kỳ có thể khiến bệnh võng mạc tiến triển nhanh hơn.

>> Chuyên gia giải đáp: Bệnh tiểu đường có lây không?

Phụ nữ đã mắc tiểu đường trước thai kỳ cần được theo dõi tình trạng võng mạc chặt chẽ hơn

3.6. Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường

Người bệnh nên chủ động liên hệ với bác sĩ ngay khi phát hiện bất kỳ thay đổi nào ở thị lực như nhìn mờ đột ngột, thấy đốm đen hoặc vệt đen trôi nổi trong tầm nhìn, vùng nhìn bị che khuất, khó nhìn vào ban đêm, hoặc mắt đau kèm đỏ. Đây có thể là dấu hiệu của xuất huyết dịch kính hoặc tăng nhãn áp cấp, cần được can thiệp trong thời gian ngắn để tránh mất thị lực vĩnh viễn.

4. Quản lý đái tháo đường và nguy cơ biến chứng tại MSC Clinic

Kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu là nền tảng giúp giảm nguy cơ và làm chậm các biến chứng vi mạch, trong đó có bệnh võng mạc đái tháo đường. Tại MSC Clinic, người bệnh đái tháo đường được tiếp cận theo hướng kiểm soát bệnh nền – quản lý yếu tố nguy cơ – theo dõi tiến triển để ngăn ngừa biến chứng ở mắt và các cơ quan khác.

Ứng dụng y học tái tạo trong kiểm soát bệnh nền

Thay vì chỉ tập trung hạ đường huyết tức thời, liệu pháp y học tái tạo tại MSC Clinic hướng đến can thiệp ở nhiều tầng cơ chế bệnh sinh:

• Hỗ trợ phục hồi chức năng tuyến tụy: Kích thích sản sinh insulin nội sinh, khôi phục dần khả năng tự điều hòa đường huyết tự nhiên của cơ thể, hạn chế tình trạng phải tăng liều thuốc liên tục theo thời gian.
• Cải thiện độ nhạy cảm insulin: Giúp tăng sự đáp ứng với insulin tự thân, từ đó hạ đường huyết ổn định và duy trì bền vững hơn so với dùng thuốc.
• Kiểm soát phản ứng viêm mạn tính: Làm dịu tình trạng viêm âm ỉ kéo dài do đái tháo đường – cơ chế trực tiếp thúc đẩy tổn thương mạch máu nhỏ ở võng mạc và các cơ quan đích khác.
• Bảo vệ cơ quan đích: Hỗ trợ bảo vệ thận, tim mạch, hệ thần kinh và vi mạch, trong đó vi mạch chính là hệ thống quyết định trực tiếp đến nguy cơ và tốc độ tiến triển của biến chứng ở mắt.

Bệnh nhân được GS.TS.BS Thái Hồng Quang thăm khám kỹ lưỡng trước khi đưa ra phác đồ điều trị phù hợp

Đội ngũ chuyên gia Nội tiết – Đái tháo đường trực tiếp điều trị

Tại MSC Clinic, người bệnh được GS.TS.BS Thái Hồng Quang trực tiếp thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị. Giáo sư có hơn 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Nội tiết – Đái tháo đường, nguyên Giám đốc Bệnh viện Quân y 103, nguyên Chủ tịch Hội Nội tiết – Đái tháo đường Việt Nam.

TS. BS Thái Hồng Quang có hơn 40 năm kinh nghiệm điều trị đái tháo đường

Với nền tảng chuyên môn sâu về Nội tiết – Chuyển hóa, đội ngũ chuyên gia tại MSC Clinic không chỉ điều trị triệu chứng tiểu đường mà còn đánh giá mối liên hệ giữa mức độ kiểm soát đường huyết hiện tại với nguy cơ tiến triển biến chứng ở các cơ quan đích, trong đó có mắt. Từ đó, xây dựng phác đồ theo dõi phù hợp cho từng người bệnh thay vì áp dụng chung một hướng xử lý.

Biến chứng tiểu đường ở mắt nguy hiểm không phải vì khó điều trị, mà vì tiến triển âm thầm và thường được phát hiện khi tổn thương đã ở giai đoạn khó phục hồi. Kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu kết hợp khám mắt định kỳ ngay cả khi thị lực vẫn còn bình thường là cách duy nhất giúp phát hiện sớm và bảo tồn thị lực lâu dài cho người bệnh tiểu đường.