Cong vẹo cột sống là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Cong vẹo cột sống là tình trạng cột sống cong bất thường sang một hoặc nhiều bên, có thể kèm xoay các đốt sống, làm mất cân đối cơ thể và ảnh hưởng đến khả năng vận động nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như di truyền, bất thường bẩm sinh trong thai kỳ, bệnh lý thần kinh – cơ, chấn thương hoặc những thói quen sinh hoạt, học tập và lao động sai tư thế kéo dài.

Bài viết này của MSC Clinic sẽ cung cấp cho bạn thông tin toàn diện về dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân, các phương pháp điều trị và phòng ngừa cong vẹo cột sống hiệu quả hiện nay.

Cong vẹo cột sống không chỉ ảnh hưởng tới thẩm mỹ mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy

1. Cong vẹo cột sống là gì?

Cong vẹo cột sống là tình trạng cột sống bị cong sang một bên (bên trái hoặc bên phải) và có thể kèm theo hiện tượng xoay của các đốt sống. Thay vì là một đường thẳng khi nhìn từ sau, cột sống của người bệnh sẽ có hình chữ C hoặc chữ S.

Cong vẹo cột sống được chẩn đoán chính thức khi góc Cobb đo trên phim X-quang toàn cột sống tư thế đứng đạt từ 10 độ trở lên. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, bệnh lý này không chỉ làm biến dạng cấu trúc cột sống mà còn gây chèn ép, ảnh hưởng đến chức năng của các cơ quan nội tạng như tim và phổi.

Hình ảnh cột sống cong vẹo so với cột sống bình thường

2. Các dạng cong vẹo cột sống phổ biến

Y học phân loại cong vẹo cột sống dựa trên độ tuổi khởi phát, nguyên nhân cấu trúc hoặc vị trí hình thái của đường cong. Dưới đây là các dạng thường gặp nhất:

2.1. Vẹo cột sống vô căn

“Vô căn” nghĩa là không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng dẫn đến cong vẹo cột sống. Đây là dạng phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% tổng số ca bệnh. Dạng này lại được chia theo độ tuổi:

• Vẹo cột sống vô căn ở trẻ sơ sinh: Phát triển từ sơ sinh đến 3 tuổi.
• Vẹo cột sống vô căn ở trẻ nhỏ: Phát triển từ 4-9 tuổi.
• Vẹo cột sống vô căn ở vị thành niên: Thường gặp nhất, xuất hiện ở độ tuổi từ 10-18, là giai đoạn trẻ dậy thì và phát triển chiều cao nhanh chóng.

Trẻ nhỏ có thể bị cong vẹo cột sống không có nguyên nhân rõ ràng

2.2. Vẹo cột sống bẩm sinh

Dạng này xảy ra do sự bất thường trong quá trình phát triển xương sống của thai nhi ngay từ trong bụng mẹ. Các đốt sống có thể không hình thành hoàn chỉnh hoặc không tách rời nhau một cách bình thường. Tình trạng này thường được phát hiện rất sớm ngay khi trẻ còn nhỏ.

2.3. Vẹo cột sống do thần kinh – cơ

Xuất hiện ở những bệnh nhân có tiền sử mắc các bệnh lý về thần kinh cơ như: bại não, loạn dưỡng cơ, teo cơ tủy, bệnh tủy sống hoặc hội chứng Marfan. Do sự mất cân bằng cơ quanh cột sống (cơ lưng và cơ bụng bị yếu hoặc mất kiểm soát) dẫn đến cột sống dần bị kéo lệch, tạo thành đường cong bất thường sang một bên.

2.4. Vẹo cột sống do thoái hóa cột sống

Dạng này chỉ xảy ra ở người lớn tuổi (thường trên 50 tuổi). Nguyên nhân là do quá trình lão hóa tự nhiên làm suy yếu hệ thống dây chằng, đĩa đệm và các khớp ở cột sống, khiến cột sống bị lệch trục dần theo thời gian.

Thoái hóa khiến trục cột sống lệch dần theo thời gian

3. Dấu hiệu nhận biết cong vẹo cột sống

Ở giai đoạn khởi phát, cong vẹo cột sống thường tiến triển âm thầm và ít gây đau đớn, khiến người bệnh hoặc phụ huynh rất khó tự phát hiện. Tuy nhiên, bạn có thể chú ý quan sát các dấu hiệu bất thường về mặt hình thể dưới đây:

• Hai vai mất cân bằng: Một bên vai cao hơn bên còn lại rõ rệt.
• Bả vai gồ lên: Một bên xương bả vai nhô ra phía sau nhiều hơn so với bên kia.
• Eo không đều: Khoảng trống giữa cánh tay và thân mình ở hai bên không đối xứng; một bên hông có vẻ cao hơn hoặc nhô ra nhiều hơn.
• Đầu không thẳng tâm: Khi nhìn từ phía sau, đầu không nằm chính giữa đường nối hai hông.
• Cơ thể nghiêng hẳn về một bên: Trục cơ thể bị lệch, khi đi đứng có cảm giác bất đối xứng.
• Lồng ngực biến dạng (dấu hiệu Adams): Khi cúi người về phía trước, một bên xương sườn sẽ nhô cao hơn bên còn lại, là dấu hiệu đặc trưng do đốt sống bị xoay quanh trục dọc kết hợp với độ cong bên.
• Chi dưới không đều: Khi quan sát từ phía sau, mông hoặc hông hai bên không đối xứng; một chân có vẻ ngắn hơn chân kia do xương chậu bị nghiêng. Khi đứng, người bệnh có thể phải nâng cao một bên chân hoặc nghiêng trọng tâm sang một phía để cân bằng.

Ở người lớn, ngoài các thay đổi ngoại hình, bệnh còn đi kèm triệu chứng đau lưng mạn tính, tê bì hoặc yếu chân do các dây thần kinh bị chèn ép (khác với trẻ em thường không đau).

Người bị cong vẹo cột sống thường có vai mất cân bằng

4. Nguyên nhân gây cong vẹo cột sống

Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra một số nhóm nguyên nhân và yếu tố nguy cơ cốt lõi sau:

• Yếu tố di truyền: Bệnh nhân vẹo cột sống vị thành niên có tiền sử gia đình (bố mẹ, anh chị em) cũng mắc chứng bệnh này.
• Bất thường trong thai kỳ: Các tác động xấu đến người mẹ khi mang thai (nhiễm trùng, tiếp xúc với hóa chất độc hại, thiếu dinh dưỡng) có thể làm rối loạn quá trình hình thành cột sống của thai nhi.
• Bệnh lý nền: Các hội chứng suy giảm chức năng cơ và thần kinh trực tiếp tác động làm thay đổi cấu trúc cột sống.
• Thói quen sinh hoạt và học tập (yếu tố nguy cơ cao ở trẻ em): Mặc dù không phải là nguyên nhân gốc rễ gây ra vẹo cột sống vô căn, nhưng việc ngồi học sai tư thế (gù lưng, nghiêng vẹo sang một bên), nằm nghiêng hoặc cúi đầu xem điện thoại, thường xuyên đeo cặp sách quá nặng bằng một bên vai sẽ làm trầm trọng và đẩy nhanh tốc độ cong vẹo cột sống ở trẻ em.

>> Đọc thêm: Đau lưng dưới gần mông là dấu hiệu của bệnh gì?

Trẻ sơ sinh có thể bị cong vẹo cột sống vì những bất thường trong thai kỳ

5. Cong vẹo cột sống có nguy hiểm không?

Nhiều người chủ quan cho rằng cong vẹo cột sống chỉ là vấn đề thẩm mỹ bên ngoài. Thực tế, nếu góc vẹo lớn và không được kiểm soát, căn bệnh này có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tuổi thọ của người bệnh:

• Hạn chế hô hấp và tuần hoàn: Khi cột sống ngực bị vẹo nghiêm trọng (góc Cobb > 60 độ), khung xương sườn sẽ chèn ép mạnh vào phổi và tim. Người bệnh sẽ bị khó thở, giảm dung tích phổi, tăng áp lực lên tim và suy giảm thể lực rõ rệt.
• Đau đớn và thoái hóa sớm: Trục cột sống lệch khiến các cơ, dây chằng phải làm việc quá sức để giữ thăng bằng. Về lâu dài, tình trạng này gây đau lưng dữ dội, đẩy nhanh quá trình thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm và đau thần kinh tọa.
• Giảm chất lượng sống: Ở phụ nữ, vẹo cột sống tại vùng thắt lưng có thể làm biến dạng khung xương chậu, gây khó khăn hoặc tăng nguy cơ tai biến trong quá trình mang thai và sinh nở sau này.
• Ảnh hưởng tâm lý: Trẻ em bị lệch vai, gù lưng rất dễ tự ti, mặc cảm về ngoại hình, dẫn đến thu mình, ngại giao tiếp với bạn bè.

>> Tìm hiểu thêm: Nguyên nhân và dấu hiệu của đau thắt lưng

Cong vẹo cột sống không được điều trị gây ra những cơn đau dữ dội

6. Chẩn đoán vẹo cột sống như thế nào?

Quy trình chẩn đoán cong vẹo cột sống hiện nay được thực hiện rất nhanh chóng và chính xác thông qua sự kết hợp giữa khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh:

6.1. Khám lâm sàng – Nghiệm pháp Adam (Adam’s Forward Bend Test)

Đây là bài kiểm tra sàng lọc đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả. Bác sĩ (hoặc phụ huynh) yêu cầu người bệnh đứng thẳng, sau đó cúi gập người về phía trước, hai tay buông thõng, lòng bàn tay áp vào nhau. Bác sĩ sẽ quan sát từ phía sau để tìm kiếm sự bất đối xứng của lồng ngực hoặc vùng thắt lưng (một bên mạn sườn nhô cao hơn).

Nghiệm pháp Adam giúp chẩn đoán cong vẹo cột sống

6.2. Chẩn đoán hình ảnh

• Chụp X-quang toàn thân tư thế đứng thẳng: Từ phim chụp X-quang, bác sĩ sẽ đo góc Cobb để xác định chính xác độ lệch của cột sống, vị trí đỉnh vẹo và hình thái chữ C hay chữ S.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc cắt lớp vi tính (CT Scan): Thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ có nguyên nhân tiềm ẩn từ tủy sống, khối u hoặc dị tật thần kinh chèn ép.

Hình chụp cột sống trên phim X-quang

7. Vẹo cột sống có chữa được không?

Tin vui là cong vẹo cột sống hoàn toàn có thể kiểm soát và cải thiện nếu được phát hiện sớm ở giai đoạn xương còn đang phát triển (trước tuổi trưởng thành). Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc chặt chẽ vào độ tuổi của bệnh nhân, mức độ góc vẹo và tốc độ tiến triển của bệnh.

7.1. Theo dõi định kỳ (Đối với góc vẹo nhẹ <20 độ)

Nếu trẻ có góc vẹo nhỏ dưới 20 độ và chưa có dấu hiệu tiến triển nhanh, bác sĩ thường chưa can thiệp y tế sâu. Thay vào đó, trẻ cần tái khám và chụp X-quang mỗi 4-6 tháng để theo dõi sát sao sự phát triển của cột sống cho đến khi khung xương hoàn thiện.

7.2. Vật lý trị liệu và các bài tập chuyên biệt

Vật lý trị liệu không thể làm thẳng lại hoàn toàn cột sống đã bị vẹo cấu trúc, nhưng nó đóng vai trò cực kỳ quan trọng:

• Giúp kéo giãn các nhóm cơ bị co rút ở bên lõm của đường cong và tăng cường sức mạnh cho nhóm cơ bị yếu ở bên lồi.
• Cải thiện tư thế đứng, ngồi và hỗ trợ dung tích hô hấp cho phổi.
• Phương pháp Schroth: Liệu pháp vật lý trị liệu chuyên biệt, sử dụng các bài tập vận động ba chiều kết hợp kỹ thuật hít thở có chủ đích vào vùng lồng ngực bị lõm, nhằm kéo dài cột sống theo trục dọc và xoay chỉnh ngược chiều các đốt sống bị lệch. Mục tiêu chính là ngăn đường cong tiến triển, cải thiện tư thế và tăng dung tích hô hấp; đặc biệt hiệu quả khi phối hợp cùng đai nẹp chỉnh hình ở giai đoạn xương còn đang phát triển.

>> Xem thêm: Bài tập cho người thoát vị đĩa đệm có thể thực hiện tại nhà

Phương pháp Schroth hỗ trợ điều trị cong vẹo cột sống

7.3. Đeo đai nẹp cột sống (Đối với góc vẹo trung bình từ 20-40 độ)

Khi góc vẹo nằm trong khoảng 20-40 độ và trẻ vẫn đang trong độ tuổi phát triển xương, đeo đai nẹp (áo chỉnh hình) là phương pháp tối ưu nhất, giúp ngăn chặn đường cong tiến triển nặng hơn và tránh nguy cơ phải phẫu thuật.

Cách sử dụng: Đai nẹp thường được làm bằng nhựa cứng, ôm sát cơ thể và cần được đeo từ 16-23 tiếng mỗi ngày theo chỉ định của bác sĩ. Trẻ chỉ tháo ra khi tắm hoặc khi tham gia các hoạt động thể thao.

7.4. Phẫu thuật nắn chỉnh cột sống (Đối với góc vẹo nặng >40-45 độ)

Khi góc vẹo đã vượt quá 40-45 độ và có xu hướng tiếp tục tăng ngay cả khi đã ngừng phát triển chiều cao, người bệnh sẽ được xem xét tiến hành phẫu thuật.

Bác sĩ ngoại khoa sẽ thực hiện kỹ thuật nắn chỉnh trục xương, cố định các đốt sống bị vẹo bằng các thanh kim loại, ốc vít chuyên dụng và tiến hành ghép xương để các đốt sống này liền lại thành một khối vững chắc.

Phẫu thuật giúp cải thiện đáng kể khuyết điểm về hình thể và loại bỏ áp lực lên tim phổi, song đây là một phương pháp phức tạp, cần được thực hiện tại các bệnh viện chuyên khoa.

Phẫu thuật cột sống là đại phẫu cần được cân nhắc kỹ lưỡng

8. Cách phòng ngừa cong vẹo cột sống hiệu quả

Ngoại trừ các yếu tố bẩm sinh hay vô căn không thể can thiệp, chúng ta có thể chủ động phòng ngừa cong vẹo cột sống do tư thế và làm giảm nguy cơ tiến triển bệnh bằng các biện pháp sau:

• Tư thế học tập và làm việc chuẩn: Luôn giữ thẳng lưng khi ngồi; cạnh trên của màn hình máy tính hoặc bàn học phải ngang tầm mắt, ghế ngồi phải có điểm tựa lưng và chân đặt thoải mái trên mặt sàn. Không ngồi vắt chéo chân hoặc cúi gập người quá lâu.
• Bố trí ánh sáng và bàn ghế hợp lý: Bàn học của trẻ em cần có chiều cao phù hợp với vóc dáng theo từng giai đoạn phát triển. Đảm bảo đủ ánh sáng để trẻ không phải cúi sâu để nhìn sách vở.
• Giảm tải cho đôi vai: Khuyến khích trẻ sử dụng ba lô hai quai thay vì cặp đeo chéo một bên. Trọng lượng cặp sách không nên vượt quá 10% trọng lượng cơ thể của trẻ.
• Chế độ dinh dưỡng giàu canxi và vitamin D: Cung cấp đầy đủ dưỡng chất qua thực phẩm (sữa, tôm, cua, rau xanh, trứng) kết hợp tắm nắng vào buổi sáng để giúp xương chắc khỏe.
• Tăng cường vận động: Các bộ môn như bơi lội, đu xà đơn, yoga rất có lợi cho việc kéo giãn tự nhiên và củng cố hệ cơ bắp nâng đỡ cột sống.
• Sàng lọc định kỳ: Phụ huynh nên chủ động kiểm tra cho con tại nhà bằng nghiệm pháp Adam định kỳ mỗi 6 tháng, đặc biệt trong giai đoạn tiền dậy thì (từ 8-10 tuổi) để phát hiện sớm các bất thường nhỏ nhất.

Duy trì tư thế đúng hàng ngày sẽ giúp ngăn ngừa nguy cơ cong vẹo cột sống

Cong vẹo cột sống là một dị tật cơ xương khớp ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ, tâm lý và chất lượng cuộc sống lâu dài của người bệnh. Nếu bạn hoặc người thân có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, hãy đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa xương khớp để được thăm khám, chụp X-quang và tư vấn phác đồ điều trị kịp thời nhất.

PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC

Hotline: 0975 576 376

Địa chỉ:

• MSC Hà Nội: TT20-21-22, 204 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.
• MSC Quảng Ninh: A12-01 KĐT Monbay, Phường Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh.

Fanpage:

• MSC Hà Nội: https://www.facebook.com/mscclinicvn
• MSC Quảng Ninh: https://www.facebook.com/MSCClinicQN