Viêm khớp tự miễn là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Viêm khớp tự miễn là nhóm bệnh lý xảy ra khi hệ miễn dịch hoạt động bất thường và tấn công nhầm các mô khỏe mạnh tại khớp, gây viêm kéo dài và có thể làm tổn thương cấu trúc khớp nếu không được kiểm soát. Người bệnh thường gặp đau, sưng khớp, cứng khớp vào buổi sáng, đặc biệt có thể xuất hiện ở nhiều khớp với tính chất đối xứng; khi bệnh tiến triển, khớp có nguy cơ biến dạng, hạn chế vận động và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Một số trường hợp còn xuất hiện triệu chứng toàn thân hoặc tổn thương ngoài khớp. Điều trị thường kết hợp thuốc kiểm soát bệnh và giảm viêm, vật lý trị liệu – phục hồi chức năng, đồng thời có thể cân nhắc phẫu thuật khi tổn thương khớp nặng. Trong bài viết dưới đây của MSC Clinic, hãy cùng tìm hiểu chi tiết về bệnh lý này.

Viêm khớp vảy nến là một dạng bệnh viêm khớp tự miễn điển hình

1. Viêm khớp tự miễn là gì?

Viêm khớp tự miễn (autoimmune arthritis) là thuật ngữ chỉ nhóm các bệnh lý viêm khớp phát sinh do rối loạn hệ thống miễn dịch. Ở người khỏe mạnh, hệ miễn dịch có nhiệm vụ nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây hại như vi khuẩn, virus. Tuy nhiên, ở người mắc viêm khớp tự miễn, hệ miễn dịch kích hoạt phản ứng viêm bất thường lên các mô của khớp (màng hoạt dịch, sụn, xương, điểm bám gân…), gây viêm, sưng, đau và tổn thương khớp theo thời gian.

Viêm khớp dạng thấp nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng

Các dạng viêm khớp tự miễn phổ biến nhất bao gồm:

• Viêm khớp dạng thấp: Dạng phổ biến nhất, thường tấn công đối xứng các khớp nhỏ ở tay và chân.
• Viêm cột sống dính khớp: Tổn thương chủ yếu ở cột sống và khớp cùng chậu, gây cứng và dính các đốt sống.
• Viêm khớp vảy nến: Xuất hiện ở những người bị bệnh vảy nến. Bệnh có biểu hiện từ nhẹ đến nặng, với đặc trưng là tình trạng sưng đỏ, đau khớp, móng tay, móng chân bị biến dạng và đôi khi xuất hiện triệu chứng viêm gân cơ.
• Lupus ban đỏ hệ thống: Bệnh tự miễn toàn thân gây viêm khớp kèm theo tổn thương da, thận, tim.
• Viêm khớp phản ứng: Xảy ra sau khi cơ thể bị nhiễm trùng. Trong quá trình phản ứng lại với tác nhân gây bệnh, hệ thống miễn dịch bị rối loạn nhận diện nên tấn công nhầm các mô khớp và gây viêm.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây viêm khớp tự miễn

Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ra viêm khớp tự miễn, nhưng các nghiên cứu công bố trên PubMed cho thấy đây là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và tác nhân môi trường. Dưới đây là những yếu tố nguy cơ chính:

• Yếu tố di truyền: Người có người thân trực hệ (cha, mẹ, anh chị em) mắc bệnh tự miễn có nguy cơ mắc viêm khớp tự miễn cao hơn nhóm còn lại.
• Giới tính và nội tiết tố: Phụ nữ có nguy cơ mắc viêm khớp dạng thấp và lupus ban đỏ hệ thống cao hơn, trong khi viêm cột sống dính khớp lại thường gặp ở nam giới.
• Nhiễm trùng: Một số virus và vi khuẩn được xem là yếu tố kích hoạt khiến hệ miễn dịch phản ứng bất thường ở người có cơ địa nhạy cảm.
• Hút thuốc lá: Làm tăng đáng kể nguy cơ khởi phát và mức độ nghiêm trọng của viêm khớp dạng thấp.
• Béo phì: Trọng lượng cơ thể dư thừa gây áp lực lên khớp, đồng thời làm gia tăng phản ứng viêm toàn thân.
• Stress kéo dài: Căng thẳng tâm lý mạn tính có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và làm bệnh dễ bùng phát hơn.

Người hút thuốc thường đáp ứng kém điều trị và có nguy cơ tiến triển bệnh nhanh hơn so với người không hút thuốc

3. Những triệu chứng thường gặp của bệnh viêm khớp tự miễn

Triệu chứng của viêm khớp tự miễn có thể diễn tiến âm thầm hoặc bùng phát đột ngột thành từng đợt cấp tính. Các triệu chứng tại khớp điển hình bao gồm:

• Đau và sưng khớp: Đau mang tính chất viêm (đau nhiều hơn về đêm và rạng sáng, đau không giảm khi nghỉ ngơi). Khớp sưng nề do tràn dịch màng hoạt dịch.
• Cứng khớp buổi sáng: Người bệnh cảm thấy các khớp bị bó cứng, khó vận động sau khi ngủ dậy. Tình trạng này thường kéo dài trên 30 phút, đôi khi cả tiếng đồng hồ.
• Tính chất đối xứng: Ở viêm khớp dạng thấp và lupus ban đỏ hệ thống, các khớp thường bị tổn thương đối xứng ở hai bên cơ thể, chẳng hạn như đau hoặc sưng ở cả hai cổ tay hoặc cả hai khớp gối cùng lúc.
• Biến dạng khớp: Ở giai đoạn muộn, viêm khớp tự miễn có thể gây biến dạng khớp ngón tay, ngón chân nếu không điều trị kịp thời.
• Triệu chứng toàn thân và ngoài khớp: Viêm khớp tự miễn thường đi kèm với các biểu hiện mệt mỏi kéo dài, sốt nhẹ âm ỉ, sụt cân không rõ nguyên nhân. Ở giai đoạn muộn, bệnh có thể gây tổn thương mắt (viêm củng mạc), phổi (xơ hóa phổi) hoặc mạch máu (viêm mạch).

Cứng khớp vào buổi sáng là triệu chứng đặc trưng của viêm khớp tự miễn

4. Viêm khớp tự miễn có nguy hiểm không?

Nhiều người thắc mắc viêm khớp tự miễn có nguy hiểm không và câu trả lời là có nếu bệnh không được phát hiện sớm và kiểm soát đúng cách. Tình trạng này không chỉ gây tổn thương tại khớp mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

• Biến dạng và mất chức năng khớp: Viêm kéo dài phá hủy sụn khớp và xương dưới sụn, khiến khớp biến dạng, co rút, hạn chế vận động, thậm chí tàn phế.
• Biến chứng tim mạch: Người mắc viêm khớp tự miễn, đặc biệt là viêm khớp dạng thấp, có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn người bình thường do tình trạng viêm mạn tính ảnh hưởng đến mạch máu.
• Loãng xương: Viêm mạn tính kết hợp với việc sử dụng corticoid kéo dài làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương.
• Ảnh hưởng đến phổi, mắt, thần kinh: Một số dạng viêm khớp tự miễn có thể gây viêm phổi, khô mắt nghiêm trọng hoặc chèn ép dây thần kinh.
• Giảm chất lượng cuộc sống: Đau mạn tính, hạn chế vận động ảnh hưởng trực tiếp đến công việc, sinh hoạt và tâm lý người bệnh.

Khớp gối bị biến chứng nghiêm trọng do viêm khớp tự miễn

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp viêm khớp tự miễn đều tiến triển giống nhau. Nhận biết đúng thời điểm cần thăm khám sẽ giúp người bệnh được chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và hạn chế tối đa những tổn thương không thể phục hồi. Người bệnh nên đến khám chuyên khoa Cơ xương khớp sớm nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Đau khớp kéo dài trên 2-6 tuần mà không rõ nguyên nhân hoặc không cải thiện sau khi nghỉ ngơi.
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30 phút, lặp lại thường xuyên.
• Khó cầm nắm đồ vật, đi lại, leo cầu thang hoặc thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày do đau và cứng khớp.
• Đau khớp kèm theo các biểu hiện toàn thân như sốt nhẹ kéo dài, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, nổi ban, khô mắt hoặc khô miệng.
• Xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, giảm thị lực, tê bì hoặc yếu tay chân.
• Đã được chẩn đoán viêm khớp tự miễn, tuy nhiên triệu chứng ngày càng nặng hơn hoặc không đáp ứng với thuốc đang sử dụng.

Bệnh nhân nên lựa chọn cơ sở y tế uy tín để thăm khám và điều trị kịp thời

5. Viêm khớp tự miễn được chẩn đoán như thế nào?

Để chẩn đoán viêm khớp tự miễn, bác sĩ sẽ kết hợp giữa khám lâm sàng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh. Việc đánh giá toàn diện giúp xác định chính xác nguyên nhân, mức độ tổn thương khớp và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và khám các khớp để đánh giá tình trạng sưng, đau, cứng khớp, phạm vi vận động cũng như các biểu hiện ngoài khớp nếu có.

Xét nghiệm

Khi nghi ngờ viêm khớp tự miễn, bệnh nhân sẽ cần thực hiện các xét nghiệm cơ bản như công thức máu, chức năng gan-thận, phân tích nước tiểu. Bên cạnh đó, một số xét nghiệm thường được chỉ định gồm:

• RF và Anti-CCP: Hỗ trợ chẩn đoán viêm khớp dạng thấp.
• ANA: Phát hiện một số bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống.
• CRP và ESR: Đánh giá mức độ viêm trong cơ thể.

Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp như X-quang, siêu âm hoặc MRI giúp phát hiện tình trạng viêm, tổn thương sụn, xương và màng hoạt dịch, đồng thời đánh giá mức độ tiến triển của bệnh.

Hình ảnh X-quang hỗ trợ phát hiện các tổn thương xương và khớp ở giai đoạn tiến triển

6. Một số phương pháp điều trị viêm khớp tự miễn

Điều trị bằng thuốc

Thuốc là nền tảng trong điều trị viêm khớp tự miễn, giúp kiểm soát tình trạng viêm và làm chậm quá trình tiến triển của bệnh. Một số nhóm thuốc thường được sử dụng gồm:

• Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs): Giúp giảm đau, giảm viêm và cải thiện khả năng vận động.
• Corticoid: Được chỉ định trong các đợt bùng phát để kiểm soát viêm hiệu quả, nhưng cần sử dụng đúng liều lượng và đúng thời gian theo chỉ định của bác sĩ để hạn chế tác dụng phụ.
• Thuốc chống thấp khớp tác dụng chậm (DMARDs): Là nhóm thuốc quan trọng giúp làm chậm quá trình phá hủy khớp và kiểm soát bệnh lâu dài.
• Thuốc sinh học và thuốc điều trị đích: Được cân nhắc khi bệnh không đáp ứng với các thuốc điều trị thông thường, giúp ức chế chọn lọc các phân tử hoặc tế bào tham gia vào phản ứng viêm.

Bệnh nhân chỉ dùng thuốc theo chỉ định kê đơn của bác sĩ chuyên khoa

Để đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế tác dụng không mong muốn, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua hoặc ngừng thuốc.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Các bài tập vận động phù hợp kết hợp với vật lý trị liệu giúp duy trì tầm vận động của khớp, tăng sức mạnh cơ, giảm tình trạng cứng khớp và cải thiện khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày. Người bệnh nên tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng để đạt hiệu quả và tránh làm tổn thương khớp.

Việc tập luyện đều đặn còn giúp hạn chế teo cơ và giảm nguy cơ cứng khớp kéo dài

Phẫu thuật 

Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi viêm khớp tự miễn đã gây biến dạng hoặc mất chức năng khớp nghiêm trọng và các phương pháp điều trị khác không còn mang lại hiệu quả. Sau phẫu thuật, người bệnh cần kết hợp phục hồi chức năng và tái khám định kỳ để tối ưu hiệu quả điều trị.

7. Cách phòng ngừa viêm khớp tự miễn

Vì cơ chế bệnh sinh liên quan đến yếu tố di truyền nên không có cách nào phòng ngừa tuyệt đối căn bệnh này. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể chủ động làm giảm nguy cơ khởi phát bệnh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh bằng cách kiểm soát các yếu tố môi trường và lối sống:

• Không hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ có thể can thiệp rõ ràng nhất liên quan đến viêm khớp tự miễn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm áp lực lên khớp và hạn chế phản ứng viêm toàn thân.
• Chế độ ăn chống viêm: Tăng cường rau xanh, cá béo giàu omega-3, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.
• Vận động thường xuyên: Duy trì tập luyện nhẹ nhàng như bơi lội, yoga, đi bộ giúp khớp linh hoạt.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Đặc biệt với người có tiền sử gia đình mắc bệnh tự miễn, cần tầm soát sớm để phát hiện viêm khớp tự miễn kịp thời.
• Quản lý căng thẳng: Ngủ đủ giấc, thư giãn tinh thần giúp hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động ổn định hơn.

>> Đọc thêm: Bị viêm khớp nên kiêng ăn gì?

Gợi ý một số thực phẩm chống viêm, tốt cho sức khỏe người bệnh

8. Khám viêm khớp tự miễn tại MSC Clinic

Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm

Phòng khám quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp, Chấn thương chỉnh hình và Phục hồi chức năng có nhiều năm kinh nghiệm trong chẩn đoán, điều trị các bệnh lý cơ xương khớp:

• BSCKII Trần Trọng Thắng: Giám đốc chuyên môn MSC Clinic, Nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội.
• ThS.BS Nguyễn Trần Trung: Phó trưởng khoa Cơ xương khớp tại Bệnh viện E.
• TS. BS Trần Nam Chung: Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Đại học Y Dược, ĐHQGHN (cơ sở Linh Đàm).
• TS. BS. TTƯT Hữu Thị Chung: Nguyên Phó trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E.
• BSCKII Nguyễn Đức Hiếu: Bác sĩ chuyên khoa Nội Cơ xương khớp, Phòng khám Đa khoa MSC.
• Cùng đội ngũ chuyên gia, cố vấn là các giáo sư, tiến sĩ, trưởng khoa cơ xương khớp tại các bệnh viện trung ương đầu ngành.

Bác sĩ Trần Trọng Thắng thăm khám cho bệnh nhân

Sau khi thăm khám và đánh giá toàn diện, bác sĩ sẽ tư vấn phác đồ điều trị được cá nhân hóa dựa trên tình trạng bệnh, mức độ tổn thương khớp và nhu cầu của từng người bệnh.

Hệ thống chẩn đoán hiện đại

MSC được trang bị hệ thống máy móc hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi bệnh như:

• Máy X-quang kỹ thuật số giúp đánh giá tổn thương xương và khớp.
• Hệ thống máy siêu âm cơ xương khớp hỗ trợ phát hiện viêm màng hoạt dịch, tràn dịch khớp và tổn thương phần mềm.
• Các xét nghiệm cần thiết giúp đánh giá tình trạng viêm và hỗ trợ chẩn đoán bệnh tự miễn theo chỉ định của bác sĩ.

Máy siêu âm Doppler 4D cung cấp hình ảnh rõ nét, hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm khớp

Việc kết hợp khám lâm sàng và cận lâm sàng giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị

Do viêm khớp tự miễn là bệnh mạn tính, người bệnh cần được theo dõi định kỳ để đánh giá đáp ứng điều trị và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết. Tại MSC Clinic, người bệnh được bác sĩ đồng hành trong suốt quá trình điều trị, kết hợp hướng dẫn chế độ vận động, dinh dưỡng và chăm sóc khớp nhằm kiểm soát bệnh lâu dài, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đội ngũ MSC Clinic luôn đồng hành tận tâm với người bệnh

Việc nhận biết sớm và điều trị đúng cách là chìa khóa giúp kiểm soát viêm khớp tự miễn, giảm đau, bảo tồn chức năng khớp và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đừng để bệnh tiến triển gây biến chứng và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Liên hệ MSC Clinic ngay hôm nay để được các bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp tư vấn và điều trị kịp thời.