Xẹp đĩa đệm: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị hiệu quả

Xẹp đĩa đệm (hay xẹp đĩa đệm cột sống) là một trong những biểu hiện phổ biến của thoái hóa cột sống, đang ngày càng gặp nhiều ở người trung niên và thậm chí cả người trẻ. Nhiều người khi được chẩn đoán thường lo lắng và tìm kiếm thông tin về xẹp đĩa đệm là gì cũng như cách chữa xẹp đĩa đệm hiệu quả, an toàn và lâu dài.

Bài viết dưới đây được tổng hợp từ góc nhìn chuyên môn của các chuyên gia cơ xương khớp tại MSC Clinic, giúp bạn hiểu rõ bản chất bệnh lý và các phương pháp điều trị hiện đại nhất hiện nay.

Xẹp đĩa đệm cột sống xảy ra khi đĩa đệm mất nước, giảm chiều cao và giảm khả năng hấp thụ lực giữa các đốt sống

1. Xẹp đĩa đệm là gì?

Xẹp đĩa đệm là tình trạng đĩa đệm giữa các thân đốt sống bị mất nước, giảm độ đàn hồi và giảm chiều cao. Đĩa đệm bình thường đóng vai trò như “bộ giảm xóc”, giúp cột sống linh hoạt và hấp thụ lực. Khi đĩa đệm xẹp lại, khoảng cách giữa các đốt sống thu hẹp, dẫn đến tăng tải trọng lên khớp mặt, dây chằng và rễ thần kinh, dễ gây viêm, gai xương và chèn ép thần kinh.

Xẹp đĩa đệm thường gặp nhất tại cột sống cổ (C5-C6, C6-C7), cột sống thắt lưng (L4-L5, L5-S1) và tiến triển qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1: Đĩa đệm lỏng lẻo do mất nước nhẹ, khoảng cách đốt sống giảm nhẹ, chưa có thoái hóa rõ. Ở giai đoạn này, người bệnh có khả năng phục hồi tốt nếu phát hiện sớm.
• Giai đoạn 2: Đĩa đệm co rút mạnh hơn, khoảng cách đốt sống thu hẹp rõ, dễ hình thành gai xương và tổn thương thứ phát.
• Giai đoạn 3: Đĩa đệm xẹp nặng, các đốt sống sát nhau hoặc dính liền, gây hẹp ống sống và chèn ép thần kinh. Lúc này triệu chứng nghiêm trọng và khó điều trị dứt điểm.

>> Tìm hiểu thêm: Các giai đoạn của thoát vị đĩa đệm

Đĩa đệm bị xẹp làm khoảng cách giữa các đốt sống thu hẹp, tăng nguy cơ chèn ép thần kinh và thoái hóa cột sống

Nếu không được can thiệp kịp thời, xẹp đĩa đệm có thể thúc đẩy nguy cơ thoát vị đĩa đệm, tiến triển thành hẹp ống sống, chèn ép thần kinh và gây đau mạn tính kéo dài.

2. Nguyên nhân gây xẹp đĩa đệm

Xẹp đĩa đệm thường là kết quả của quá trình thoái hóa kéo dài, nhưng cũng có thể liên quan đến chấn thương, thói quen sinh hoạt hoặc bệnh lý nền.

Thoái hóa tự nhiên theo tuổi tác

Đây là nguyên nhân gây xẹp đĩa đệm cột sống phổ biến nhất ở người trung niên và cao tuổi. Theo thời gian, đĩa đệm dần mất nước, giảm hàm lượng collagen và proteoglycan (thành phần giữ nước trong đĩa đệm), dẫn đến cấu trúc trở nên kém đàn hồi. Khi khả năng hấp thụ lực suy giảm, đĩa đệm dễ bị xẹp, nứt bao xơ hoặc phình lồi.

>> Xem thêm: Thoái hóa đốt sống cổ ở người trẻ có nguy hiểm không?

Thoái hóa là nguyên nhân phổ biến gây xẹp đĩa đệm cột sống

Chấn thương cột sống

Té ngã, tai nạn giao thông, va đập mạnh hoặc chấn thương thể thao có thể làm đĩa đệm tổn thương cấp tính. Trong một số trường hợp, chấn thương còn gây xẹp thân đốt sống, cần phân biệt với xẹp đĩa đệm để điều trị chính xác.

Bệnh lý nền

Loãng xương, thoái hóa cột sống sẵn có, viêm cột sống dính khớp hoặc các rối loạn chuyển hóa làm tăng nguy cơ xẹp đĩa đệm.

Lối sống và thói quen sinh hoạt

• Tư thế sai: Ngồi làm việc nhiều giờ, cúi đầu dùng điện thoại, gù lưng hoặc ngồi lệch người làm tăng áp lực lên cột sống. Nếu kéo dài, đĩa đệm liên tục chịu tải không đều, dẫn đến mất nước và xẹp đĩa đệm sớm.
• Lao động nặng hoặc vận động sai kỹ thuật: Mang vác vật nặng, cúi gập lưng đột ngột, xoay vặn thân khi bê đồ hoặc tập luyện sai kỹ thuật có thể làm tổn thương bao xơ đĩa đệm. Lặp lại nhiều lần sẽ thúc đẩy xẹp đĩa đệm và thoát vị đĩa đệm.
• Ít vận động, thừa cân: Cân nặng dư thừa làm tăng áp lực cơ học lên cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng. Đĩa đệm phải chịu tải lớn trong thời gian dài nên dễ thoái hóa và xẹp sớm hơn.
• Sử dụng chất kích thích: Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng đĩa đệm, đẩy nhanh quá trình thoái hóa.

3. Triệu chứng nhận biết xẹp đĩa đệm

Triệu chứng xẹp đĩa đệm phụ thuộc vào vị trí tổn thương, mức độ giảm chiều cao đĩa đệm và tình trạng chèn ép thần kinh đi kèm.

• Đau tại vùng cột sống tổn thương: Đau cổ, đau lưng giữa hoặc đau thắt lưng. Cơn đau thường âm ỉ, tăng khi ngồi lâu, cúi người, đứng lâu hoặc mang vác nặng. Một số trường hợp đau từng đợt, tái phát nhiều lần.
• Cứng cột sống, hạn chế vận động: Người bệnh có thể khó cúi, ngửa, xoay cổ hoặc xoay lưng, đặc biệt vào buổi sáng hoặc sau khi giữ một tư thế lâu.
• Đau lan theo đường dây thần kinh: Nếu xẹp đĩa đệm kèm phình lồi hoặc thoát vị gây chèn ép rễ thần kinh, cơn đau có thể lan xuống vai, cánh tay, mông, đùi hoặc cẳng chân.
• Tê bì, châm chích hoặc yếu cơ: Tê bì tay chân, cảm giác kiến bò, châm chích hoặc yếu lực cầm nắm/đi lại là dấu hiệu cần chú ý. Đây có thể là biểu hiện rễ thần kinh bị kích thích hoặc chèn ép.

Xẹp đĩa đệm có thể gây đau cổ, đau lưng, tê bì tay chân và hạn chế vận động nếu chèn ép rễ thần kinh

Bên cạnh các triệu chứng trên, người bệnh nên đi thăm khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau tăng nhanh, không giảm khi nghỉ ngơi.
• Yếu cơ, đi lại khó khăn, dễ vấp ngã.
• Rối loạn đại tiểu tiện.
• Đau sau chấn thương mạnh.
• Sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân.

4. Chẩn đoán xẹp đĩa đệm

Chẩn đoán xẹp đĩa đệm cần kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và hình ảnh học. Không nên chỉ dựa vào kết quả phim chụp mà bỏ qua mức độ đau, chức năng vận động và dấu hiệu thần kinh của người bệnh.

4.1. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác thời điểm khởi phát, tính chất cơn đau, yếu tố làm đau tăng/giảm, tiền sử chấn thương, nghề nghiệp và thói quen sinh hoạt. Sau đó, bác sĩ kiểm tra biên độ vận động cột sống, sức cơ, cảm giác, phản xạ gân xương và các nghiệm pháp đánh giá chèn ép thần kinh.

4.2. Chẩn đoán hình ảnh

• Chụp X-quang: Giúp đánh giá chiều cao khoang đĩa đệm, đường cong sinh lý cột sống, gai xương, trượt đốt sống hoặc dấu hiệu thoái hóa; nhưng không đánh giá chi tiết được mô mềm và rễ thần kinh.
• Chụp MRI: Phương pháp quan trọng để đánh giá đĩa đệm, bao xơ, nhân nhầy, rễ thần kinh, tủy sống và mức độ hẹp ống sống. MRI đặc biệt hữu ích khi người bệnh có đau lan, tê bì, yếu cơ hoặc nghi ngờ thoát vị đĩa đệm kèm theo.
• CT scan: Có thể được chỉ định khi cần đánh giá chi tiết cấu trúc xương.

MRI giúp đánh giá chính xác tình trạng thoái hóa, xẹp đĩa đệm và mức độ chèn ép thần kinh

4.3. Xét nghiệm bổ sung

Xét nghiệm máu thường được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ có viêm, nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa, bệnh tự miễn hoặc lao.

5. Phương pháp điều trị xẹp đĩa đệm

Điều trị xẹp đĩa đệm cần dựa trên mức độ xẹp lún, triệu chứng đau và tình trạng chèn ép thần kinh của từng người bệnh. Mục tiêu điều trị là giảm đau, cải thiện vận động, giảm áp lực lên cột sống và hạn chế tiến triển bệnh lâu dài.

Điều chỉnh tư thế và thói quen sinh hoạt

Đây là nền tảng quan trọng trong mọi cách chữa xẹp đĩa đệm. Người bệnh nên:

• Hạn chế ngồi hoặc duy trì một tư thế quá lâu.
• Giữ cột sống thẳng khi làm việc và sinh hoạt.
• Tránh cúi gập người, xoay vặn đột ngột hoặc mang vác nặng.
• Kiểm soát cân nặng và duy trì vận động phù hợp.

Việc thay đổi thói quen sinh hoạt giúp giảm tải áp lực lên đĩa đệm và hạn chế bệnh tiến triển nặng hơn.

>> Đọc thêm: Cách chữa thoát vị đĩa đệm tại nhà mà bạn nên biết

Dùng thuốc 

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, kháng viêm (NSAIDs), thuốc giãn cơ hoặc thuốc điều trị đau thần kinh để kiểm soát triệu chứng trong giai đoạn cấp. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài vì có thể ảnh hưởng đến gan, thận, dạ dày và tim mạch.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu là phương pháp quan trọng trong điều trị xẹp đĩa đệm cột sống, đặc biệt ở giai đoạn chưa có tổn thương nặng. Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

Vật lý trị liệu giúp tăng sức mạnh cơ lưng, cải thiện vận động và giảm áp lực lên đĩa đệm

• Kéo giãn cột sống.
• Điện xung, siêu âm trị liệu và sóng xung kích trong một số trường hợp.
• Bài tập tăng sức mạnh cơ lõi, cơ lưng và cơ cổ.

Mục tiêu là cải thiện vận động, tăng độ ổn định cột sống và giảm áp lực lên đĩa đệm.

Tiêm điều trị 

Trong trường hợp đau nhiều, viêm quanh rễ thần kinh hoặc đau lan rõ, bác sĩ có thể cân nhắc các kỹ thuật như tiêm chống viêm ngoài màng cứng hoặc tiêm cạnh rễ thần kinh. Thủ thuật này cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa trong điều kiện vô trùng để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Phẫu thuật

Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi điều trị bảo tồn không hiệu quả, đau kéo dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hoặc có chèn ép thần kinh/tủy sống nghiêm trọng. Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần tập luyện phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống để hạn chế tái phát.

6. Khám và điều trị xẹp đĩa đệm chuyên sâu tại MSC Clinic

MSC Clinic là một trong những đơn vị y tế tư nhân điều trị chuyên sâu các bệnh lý cơ xương khớp bằng y học tái tạo, trong đó có xẹp đĩa đệm và các bệnh lý cột sống. Với định hướng điều trị cá nhân hóa, MSC Clinic không chỉ tập trung giảm đau tạm thời mà còn hướng đến phục hồi chức năng vận động và hạn chế tối đa nguy cơ tái phát.

Thăm khám chuyên sâu cùng bác sĩ cơ xương khớp

Người bệnh được thăm khám 1:1 với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực Cơ xương khớp và Phục hồi chức năng. Bác sĩ sẽ trực tiếp đánh giá kỹ các triệu chứng lâm sàng, chức năng vận động và hình ảnh cận lâm sàng để xác định chính xác mức độ xẹp đĩa đệm và nguy cơ chèn ép thần kinh:

• BSCKII Trần Trọng Thắng – Giám đốc chuyên môn Phòng khám Đa khoa MSC, Nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, hơn 30 năm kinh nghiệm.
• ThS.BS Nguyễn Trần Trung – Phó trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E, chuyên sâu về ứng dụng y học tái tạo trong xử trí bệnh lý xương khớp.
• BSCKII Nguyễn Đức Hiếu – Tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa tại Học viện Quân Y và Bác sĩ Nội khoa tại Đại học Y Hà Nội, từng công tác tại Bệnh viện Đại học Y và nhiều bệnh viện lớn tại Hà Nội.

BSCKII Trần Trọng Thắng – Giám đốc chuyên môn MSC Clinic tư vấn tình trạng đau lưng cho diễn viên Đình Tú

Phác đồ điều trị cá nhân hóa

Mỗi trường hợp xẹp đĩa đệm có nguyên nhân và mức độ tổn thương khác nhau. Vì vậy, MSC Clinic xây dựng phác đồ cá nhân hóa dựa trên vị trí xẹp, độ xẹp, tình trạng chèn ép thần kinh, tuổi tác, nghề nghiệp và mục tiêu vận động của người bệnh.

Tiêm PRP hỗ trợ giảm viêm và thúc đẩy phục hồi mô quanh cột sống tổn thương

Phác đồ sẽ kết hợp:

• Y học tái tạo (PRP huyết tương giàu tiểu cầu, huyết tương tăng trưởng nội sinh, M-MSC Therapy) giúp giảm viêm, đau nhanh chóng, kích thích tái tạo mô đĩa đệm và thúc đẩy phục hồi quá trình lành các mô liên kết quanh cột sống.
• Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng chuyên sâu với các phương pháp như xung điện, bài tập vận động và tăng cường cơ cột sống được cá nhân hóa theo từng giai đoạn, giúp cải thiện chức năng vận động, giảm áp lực lên đĩa đệm và hạn chế nguy cơ tái phát.

Đồng hành phục hồi lâu dài

Điểm khác biệt trong điều trị bệnh lý đĩa đệm là quá trình phục hồi không dừng lại ngay sau khi giảm đau. Người bệnh cần được hướng dẫn bài tập tại nhà, tư thế sinh hoạt, cách làm việc và kế hoạch theo dõi bệnh để hạn chế nguy cơ tái phát. Đây cũng là điều mà phòng khám luôn chú trọng đồng hành trong từng giai đoạn, giúp người bệnh phục hồi bền vững.

Người bệnh được hướng dẫn tập phục hồi chức năng tại nhà và điều chỉnh tư thế nhằm giảm áp lực lên cột sống

Xẹp đĩa đệm là tình trạng thường gặp nhưng không nên chủ quan, đặc biệt khi đã có đau lan, tê bì hoặc hạn chế vận động. Hiểu đúng xẹp đĩa đệm là gì, nhận biết sớm triệu chứng và lựa chọn đúng cách chữa xẹp đĩa đệm sẽ giúp người bệnh kiểm soát đau tốt hơn, phục hồi chức năng và hạn chế biến chứng lâu dài.

Nếu nghi ngờ xẹp đĩa đệm cột sống hoặc đau lưng, đau cổ kéo dài, người bệnh hãy liên hệ đến MSC Clinic để được chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC

Hotline: 0975 576 376

Địa chỉ:

• MSC Hà Nội: TT20-21-22, 204 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.
• MSC Quảng Ninh: A12-01 KĐT Monbay, Phường Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh.

Fanpage:

• MSC Hà Nội: https://www.facebook.com/mscclinicvn
• MSC Quảng Ninh: https://www.facebook.com/MSCClinicQN