5 nguyên nhân gan nhiễm mỡ và cách phòng ngừa hiệu quả

Nguyên nhân gan nhiễm mỡ thường liên quan đến rối loạn chuyển hóa insulin, thừa cân béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh, lạm dụng rượu bia, tác dụng phụ của một số thuốc và các bệnh lý chuyển hóa khác. Để giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ hoặc hạn chế bệnh tiến triển, mỗi người nên duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống lành mạnh, tăng cường vận động, hạn chế rượu bia, không hút thuốc và kiểm soát tốt các bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường, rối loạn mỡ máu. Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ 5 nguyên nhân gan nhiễm mỡ thường gặp và hướng dẫn những cách phòng ngừa đơn giản để chủ động bảo vệ sức khỏe lá gan.

Bệnh gan nhiễm mỡ xảy ra khi có quá nhiều chất béo tích tụ trong gan

1. Gan nhiễm mỡ là bệnh gì?

Gan nhiễm mỡ (Hepatic Steatosis) là tình trạng lượng mỡ tích tụ trong các tế bào gan vượt quá 5% tổng khối lượng gan. Về mặt phân loại, gan nhiễm mỡ được chia thành hai nhóm chính:

• Gan nhiễm mỡ không do rượu: xảy ra ở người ít hoặc không uống rượu bia, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, chủ yếu liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
• Gan nhiễm mỡ do rượu: xuất hiện sau một thời gian dài sử dụng rượu bia với lượng lớn, gây tổn thương trực tiếp lên tế bào gan.

Ở giai đoạn đầu, gan nhiễm mỡ thường không có triệu chứng rõ ràng. Một số người có thể cảm thấy mệt mỏi nhẹ hoặc hơi khó chịu ở vùng bụng trên bên phải, nhưng phần lớn chỉ phát hiện bệnh qua xét nghiệm men gan hoặc siêu âm ổ bụng. Nếu không được can thiệp, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan và thậm chí ung thư gan. Chính vì vậy, hiểu rõ nguyên nhân gan nhiễm mỡ đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Gan nhiễm mỡ đôi khi có thể gây đau hoặc tức nhẹ vùng bụng phía trên bên phải

2. Nguyên nhân gan nhiễm mỡ

2.1. Rối loạn chuyển hóa và kháng insulin

Đây được xem là nguyên nhân gây nên tình trạng gan nhiễm mỡ hàng đầu ở nhóm không do rượu. Khi cơ thể xảy ra tình trạng kháng insulin, lượng đường trong máu tăng cao buộc gan phải chuyển hóa nhiều glucose dư thừa thành chất béo và tích trữ lại trong tế bào gan. Hội chứng chuyển hóa (tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, kháng insulin) được xem là nền tảng sinh bệnh học chính dẫn đến tình trạng này.

2.2. Thừa cân béo phì

Lượng mỡ dư thừa trong cơ thể không chỉ tích tụ dưới da mà còn len lỏi vào các cơ quan nội tạng, trong đó có gan. Béo phì có thể là nguyên nhân thường gặp nhất gây ra tình trạng rối loạn chuyển hóa liên quan đến gan nhiễm mỡ. Các nghiên cứu giải phẫu bệnh cũng cho thấy tỷ lệ gan nhiễm mỡ ở người béo phì cao hơn đáng kể so với người có cân nặng bình thường.

Mỡ nội tạng càng nhiều, nguy cơ rối loạn chuyển hóa càng cao, từ đó thúc đẩy quá trình tích tụ triglyceride trong tế bào gan

2.3. Chế độ ăn uống không lành mạnh

Một nguyên nhân gan nhiễm mỡ thường gặp là chế độ ăn nhiều đường tinh luyện, đồ uống có đường, chất béo bão hòa, đồ chiên rán và thức ăn nhanh. Khi thường xuyên tiêu thụ lượng calo vượt nhu cầu, cơ thể có xu hướng tích trữ năng lượng dưới dạng mỡ, đồng thời làm tăng nguy cơ thừa cân, kháng insulin và rối loạn chuyển hóa.

Lượng triglyceride dư thừa có thể tích tụ trong tế bào gan, lâu dần dẫn đến gan nhiễm mỡ. Vì vậy, xây dựng chế độ ăn cân bằng, kiểm soát khẩu phần và hạn chế thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe gan.

>> Đọc thêm: Chế độ ăn cho người gan nhiễm mỡ

2.4. Lạm dụng rượu bia

Đối với nhóm gan nhiễm mỡ do rượu, nguyên nhân gan nhiễm mỡ chủ yếu là do uống rượu bia thường xuyên và kéo dài, đặc biệt khi tiêu thụ với lượng lớn. Mức độ và tần suất uống rượu là yếu tố quan trọng nhất quyết định nguy cơ mắc bệnh gan liên quan đến rượu. Nguy cơ này tăng cao hơn ở người uống rượu thường xuyên hoặc có thói quen uống nhiều trong một lần.

Gan vốn là cơ quan chịu trách nhiệm chuyển hóa cồn. Khi phải xử lý lượng cồn vượt quá khả năng, tế bào gan sẽ tích tụ mỡ như một phản ứng bảo vệ ban đầu trước khi tiến triển thành viêm gan do rượu và xơ gan.

Uống bia thường xuyên, đặc biệt kèm các món nhiều dầu mỡ có thể làm tăng lượng chất béo tích tụ trong gan

2.5. Tác dụng phụ của thuốc và một số bệnh lý khác

Bên cạnh các yếu tố chuyển hóa và chế độ ăn uống, nguyên nhân gan nhiễm mỡ cũng có thể liên quan đến một số loại thuốc và bệnh lý nền. Một số thuốc như corticosteroid, tamoxifen và một số thuốc điều trị khác có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo tại gan, từ đó làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ.

Ngoài ra, sụt cân quá nhanh hoặc suy dinh dưỡng cũng có thể làm rối loạn chuyển hóa lipid và dẫn đến gan nhiễm mỡ. Một số bệnh lý như viêm gan virus, bệnh celiac, rối loạn tuyến giáp cũng được ghi nhận có thể liên quan đến tình trạng tích tụ mỡ trong gan. Vì vậy, khi xác định nguyên nhân gan nhiễm mỡ, bác sĩ cần xem xét tổng thể từ các thuốc đang sử dụng, các bệnh lý đi kèm, chế độ ăn uống cũng như cân nặng.

Lạm dụng và tự ý dùng thuốc không theo kê đơn của bác sĩ là một trong những nguyên nhân gan nhiễm mỡ

3. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ

Bên cạnh các nguyên nhân gan nhiễm mỡ kể trên, một số yếu tố sau đây được xác định làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh:

• Đái tháo đường type 2: làm tăng đề kháng insulin, thúc đẩy quá trình tích mỡ tại gan.
• Rối loạn mỡ máu: tăng triglyceride và cholesterol xấu (LDL) khiến gan phải xử lý lượng chất béo lớn hơn bình thường.
• Tăng huyết áp: thường đi kèm với hội chứng chuyển hóa, một trong những nền tảng chính của gan nhiễm mỡ.
• Hội chứng buồng trứng đa nang: liên quan đến rối loạn nội tiết và kháng insulin ở phụ nữ.
• Ngưng thở khi ngủ và suy giáp: hai tình trạng này được Johns Hopkins Medicine ghi nhận là có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
• Tuổi tác và giới tính: bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở người trung niên và phần lớn là nam giới. Tuy nhiên, sau thời kỳ mãn kinh, tỷ lệ mắc bệnh ở phụ nữ có xu hướng tăng lên tương đương hoặc cao hơn nam giới cùng độ tuổi.

>> Xem thêm: Nguyên nhân men gan cao là gì?

Tăng huyết áp cùng với các rối loạn chuyển hóa có thể làm gia tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ

Khi các yếu tố này xuất hiện đồng thời, nguy cơ gan nhiễm mỡ tiến triển thành xơ gan sẽ tăng lên đáng kể. Vì vậy, việc tầm soát định kỳ đặc biệt quan trọng với nhóm người có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc.

4. Cách phòng ngừa gan nhiễm mỡ

Phần lớn các nguyên nhân gan nhiễm mỡ liên quan đến chuyển hóa và lối sống có thể được kiểm soát. Vì vậy, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống khoa học, vận động thường xuyên và kiểm soát bệnh lý nền là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

4.1. Duy trì cân nặng hợp lý

Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, giảm cân từ từ có thể giúp giảm lượng mỡ tích tụ trong gan và cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Giảm khoảng 5-10% trọng lượng cơ thể có thể mang lại lợi ích rõ rệt đối với tình trạng gan nhiễm mỡ ở nhiều người. Tuy nhiên, không nên giảm cân quá nhanh vì chính sụt cân nhanh cũng có thể ảnh hưởng đến gan.

4.2. Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh

Nên ưu tiên rau xanh, trái cây với khẩu phần phù hợp, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt gia cầm và chất béo không bão hòa như dầu ô liu. Hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo, thức ăn nhanh, đồ chiên rán và thực phẩm giàu chất béo bão hòa.

Người bệnh nên ăn đa dạng các loại thực phẩm tốt cho sức khỏe gan

4.3. Tăng cường vận động

Duy trì hoạt động thể chất đều đặn giúp kiểm soát cân nặng, đường huyết, mỡ máu và lượng mỡ trong gan. Nên hoạt động thể chất ở mức độ vừa khoảng 150 phút mỗi tuần, đồng thời kết hợp các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp phù hợp.

4.4. Hạn chế rượu bia và không hút thuốc

Rượu bia có thể làm tăng tích tụ mỡ và tổn thương tế bào gan, do đó, hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia là yếu tố rất quan trọng, đặc biệt ở người đã có bệnh gan.

Ngoài ra, hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và có thể thúc đẩy tình trạng xơ hóa gan ở người đã mắc bệnh. Vì vậy, bỏ thuốc là một phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe gan.

>> Tìm hiểu thêm: Cách trị gan nhiễm mỡ hiệu quả: Lời khuyên từ chuyên gia

4.5. Kiểm soát các bệnh lý chuyển hóa

Đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, béo phì và kháng insulin đều có liên quan đến nguyên nhân gan nhiễm mỡ. Vì vậy, cần kiểm soát tốt đường huyết, cholesterol, triglyceride và huyết áp theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm nguy cơ bệnh tiến triển.

Kiểm soát tốt đái tháo đường giúp hạn chế rối loạn chuyển hóa, giảm tích tụ mỡ trong gan và hỗ trợ bảo vệ chức năng gan

4.6. Thận trọng khi sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung

Không nên tự ý sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc với mục đích giải độc gan. Một số thuốc và sản phẩm có thể gây tổn thương gan ở những người nhạy cảm. Khi phải sử dụng thuốc kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại thuốc, nên trao đổi với bác sĩ.

4.7. Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Gan nhiễm mỡ giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Những người có nguy cơ cao như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc có men gan bất thường nên chủ động kiểm tra sức khỏe và đánh giá chức năng gan theo chỉ định.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ là cách chủ động phát hiện sớm gan nhiễm mỡ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ

Như vậy, xác định sớm nguyên nhân gan nhiễm mỡ là cơ sở để người bệnh chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và hạn chế tổn thương gan tiến triển. Nếu đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cao, hãy thăm khám tại MSC Clinic để được kiểm tra, đánh giá tình trạng gan và tư vấn hướng điều trị phù hợp.