8 nguyên nhân men gan cao và cách phòng ngừa an toàn

Nguyên nhân men gan cao có thể liên quan đến rối loạn chuyển hóa, uống rượu bia thường xuyên, viêm gan virus, sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng, bệnh lý đường mật, bệnh gan tự miễn, các bệnh lý ngoài gan và bệnh gan mạn tính hoặc tổn thương gan tiến triển. Men gan tăng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một bệnh lý nghiêm trọng, nhưng đây có thể là dấu hiệu cho thấy gan đang chịu tổn thương hoặc gặp vấn đề cần được tìm hiểu nguyên nhân. Để phòng ngừa men gan tăng, mỗi người nên tiêm phòng các bệnh viêm gan có vaccine, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng, ăn chín uống sôi, thực hiện các biện pháp phòng tránh lây nhiễm viêm gan virus và khám sức khỏe định kỳ để theo dõi chức năng gan. Cùng MSC Clinic tìm hiểu những nguyên nhân thường gặp, cách kiểm soát men gan an toàn và chủ động chăm sóc sức khỏe gan.

Men gan cao nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến xơ gan hoặc suy gan

1. Giới thiệu về bệnh men gan cao

Gan là cơ quan chuyển hóa lớn nhất cơ thể, đảm nhận chức năng sinh học quan trọng bao gồm khử độc, tổng hợp protein và sản xuất mật. Trong tế bào gan chứa các enzyme (men gan) đóng vai trò xúc tác các phản ứng hóa học. Khi tế bào gan bị viêm, hoại tử hoặc tổn thương, các enzyme này thoát ra khỏi màng tế bào và giải phóng vào máu, làm nồng độ men gan trong kết quả xét nghiệm máu tăng lên.

Men gan cao là dấu hiệu cho thấy gan đang bị stress hoặc tổn thương, mức độ có thể dao động từ nhẹ, thoáng qua đến nghiêm trọng tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra. Nếu tình trạng này kéo dài mà không được xác định nguyên nhân và can thiệp kịp thời, nguy cơ tiến triển thành xơ gan, suy gan là hoàn toàn có thể xảy ra. Đây chính là lý do vì sao việc tìm hiểu nguyên nhân men gan cao và thăm khám sớm luôn được các chuyên gia y tế khuyến cáo.

Hình ảnh so sánh gan bình thường và gan nhiễm mỡ – nguyên nhân phổ biến gây men gan cao

2. 8 nguyên nhân men gan cao thường gặp

Có nhiều nguyên nhân khiến men gan tăng, từ việc sử dụng thuốc, rượu bia đến các bệnh lý gan mạn tính. Vậy men gan cao do đâu và đâu là những nguyên nhân thường gặp cần đặc biệt lưu ý?

2.1. Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa

Một trong những nguyên nhân men gan cao thường gặp hiện nay là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, còn gọi là MASLD. Tình trạng này liên quan chặt chẽ với thừa cân, béo phì, kháng insulin, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và rối loạn lipid máu.

MASLD có thể diễn tiến từ gan nhiễm mỡ đơn thuần đến viêm gan nhiễm mỡ, xơ hóa, xơ gan và ung thư gan ở một số trường hợp.

>> Tìm hiểu thêm: Cách trị gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ có thể tiến triển âm thầm từ tích tụ mỡ đơn thuần sang viêm gan nhiễm mỡ (MASH) và xơ gan

2.2. Uống rượu bia thường xuyên

Rượu bia là nguyên nhân tăng men gan phổ biến và có thể gây tổn thương tế bào gan ở nhiều mức độ. Việc uống rượu kéo dài có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu, xơ hóa và xơ gan.

Mức độ ảnh hưởng không chỉ phụ thuộc vào lượng rượu mà còn liên quan đến thời gian sử dụng, tình trạng dinh dưỡng, bệnh chuyển hóa và các yếu tố cá nhân khác.

2.3. Viêm gan virus

Viêm gan A, B và C cũng nằm trong nhóm nguyên nhân men gan cao. Bởi virus gây viêm gan có thể kích hoạt phản ứng viêm và làm tổn thương tế bào gan, từ đó khiến ALT và AST tăng. Đặc biệt, viêm gan B và C có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Người bệnh đôi khi không có biểu hiện rõ ràng nhưng vẫn có nguy cơ tổn thương gan mạn tính.

Xét nghiệm viêm gan virus là bước cần thiết để tìm nguyên nhân khi men gan tăng kéo dài

2.4. Thuốc và thực phẩm bổ sung

Một trong những nguyên nhân gây men gan cao khác thường bị bỏ qua là thuốc. Một số thuốc điều trị cholesterol như statin cùng nhiều thuốc khác trong nhóm có thể liên quan đến tăng men gan. Ngoài ra, các sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung không rõ thành phần cũng có thể gây tổn thương gan.

2.5. Bệnh lý đường mật

Các vấn đề ở đường mật, chẳng hạn sỏi mật hoặc tình trạng tắc nghẽn đường mật, cũng có thể làm thay đổi các chỉ số enzyme gan, đặc biệt là ALP và GGT. Do đó, khi xét nghiệm cho thấy bất thường về men gan, bác sĩ thường cần xem xét kiểu tăng của từng enzyme thay vì chỉ nhìn vào một con số riêng lẻ.

Bệnh lý đường mật là một trong những nguyên nhân men gan cao

2.6. Bệnh tự miễn và rối loạn chuyển hóa di truyền

Một số bệnh lý ít gặp cũng có thể khiến men gan cao, chẳng hạn như viêm gan tự miễn, bệnh ứ sắt di truyền hoặc bệnh Wilson do rối loạn chuyển hóa đồng. Những nguyên nhân này thường được bác sĩ xem xét khi men gan tăng kéo dài nhưng chưa tìm được nguyên nhân rõ ràng, hoặc người bệnh có triệu chứng và tiền sử gia đình liên quan.

2.7. Một số bệnh lý ngoài gan

Nguyên nhân dẫn đến men gan cao đôi khi không nằm hoàn toàn ở gan. Chẳng hạn, AST có thể tăng khi cơ bị tổn thương, trong khi một số bệnh lý toàn thân cũng có thể làm thay đổi enzyme gan. Một số bệnh như rối loạn tuyến giáp, bệnh celiac, nhiễm trùng hoặc tình trạng nhiễm trùng nặng có thể liên quan đến tăng men gan.

Điều này giải thích tại sao cùng một mức men gan cao, nhưng nguyên nhân và hướng xử trí ở mỗi người có thể hoàn toàn khác nhau.

>> Chuyên gia giải đáp: Gan nhiễm mỡ độ 3 có chữa được không?

2.8. Các bệnh lý gan mạn tính hoặc tổn thương gan tiến triển

Các bệnh lý gan mạn tính như xơ gan, viêm gan mạn, viêm gan do rượu hoặc tổn thương gan kéo dài có thể là nguyên nhân men gan cao. Khi tế bào gan liên tục bị tổn thương, các enzyme như ALT và AST có thể được giải phóng vào máu, khiến chỉ số men gan tăng.

Lưu ý: Ở giai đoạn xơ gan muộn, chỉ số men gan đôi khi không tăng cao do số lượng tế bào gan còn lại đã suy giảm đáng kể.

Người có men gan cao nên hạn chế, tốt nhất là tránh hoàn toàn rượu bia để giảm thêm áp lực lên gan và hỗ trợ quá trình phục hồi

3. Cách điều hòa men gan cao

Sau khi xác định đúng nguyên nhân gây men gan cao, việc điều trị cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc loại bỏ nguyên nhân và kết hợp phục hồi tế bào gan bị tổn thương.

Can thiệp y khoa theo nguyên nhân gây bệnh:

• Dùng thuốc kháng virus: Khi nguyên nhân men gan cao xuất phát từ viêm gan B mạn tính, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc ức chế sự nhân lên của virus (như Tenofovir, Entecavir). Với viêm gan C mạn tính, phác đồ điều trị hiện nay thường dùng nhóm thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Điều chỉnh đơn thuốc: Ngừng hoặc thay thế các nhóm thuốc gây độc cho gan dưới sự hướng dẫn của y bác sĩ.
• Sử dụng thuốc bảo vệ tế bào gan: Các hoạt chất hỗ trợ như Silymarin, Phospholipid thiết yếu, L-ornithine L-aspartate giúp ổn định màng tế bào, thúc đẩy tái tạo nhu mô gan.

Thay đổi lối sống và dinh dưỡng:

• Kiêng tuyệt đối cồn: Ngừng uống rượu bia giúp hạ chỉ số men gan đáng kể chỉ sau khoảng 2-4 tuần đối với các tổn thương do cồn ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, thời gian phục hồi thực tế còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người.
• Dinh dưỡng chuẩn y khoa: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi giàu chất chống oxy hóa (vitamin C, E). Hạn chế tối đa đường tinh chế, mỡ động vật và thức ăn chế biến sẵn.
• Uống đủ nước: Duy trì 2-2,5 lít nước mỗi ngày giúp tăng cường đào thải độc tố, tuy đây không phải là biện pháp điều trị trực tiếp làm hạ men gan.
• Kiểm soát cân nặng: Giảm 5-10% trọng lượng cơ thể giúp cải thiện rõ rệt chỉ số ALT, AST ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ.

>> Đọc thêm: Chế độ ăn cho người gan nhiễm mỡ

Gợi ý một số loại rau tốt cho quá trình thải độc gan

4. Cách phòng ngừa men gan cao

Duy trì lá gan khỏe mạnh là chìa khóa giúp phòng tránh triệu chứng tái phát và giảm thiểu nguy cơ xơ gan.

• Tiêm phòng vắc xin viêm gan A, B đầy đủ theo khuyến cáo của Bộ Y tế và WHO.
• Hạn chế rượu bia, không sử dụng chất kích thích, thuốc lá.
• Duy trì cân nặng hợp lý, kiểm soát tốt đường huyết và mỡ máu để tránh gan nhiễm mỡ.
• Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau, kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Ăn chín uống sôi, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để phòng ngừa các bệnh lý nhiễm trùng gây hại cho gan.
• Khám sức khỏe định kỳ bao gồm xét nghiệm chức năng gan để phát hiện sớm tình trạng men gan cao ngay cả khi chưa có triệu chứng. Người có yếu tố nguy cơ (thừa cân, đái tháo đường, uống rượu bia thường xuyên, viêm gan virus,…) nên khám mỗi 6 tháng/lần, còn đối với người khỏe mạnh có thể khám định kỳ mỗi năm/lần theo tư vấn của bác sĩ.

>> Giải đáp thắc mắc: Gan nhiễm mỡ nên ăn gì?

Bệnh nhân nên lựa chọn cơ sở y tế uy tín để khám và điều trị bệnh lý gan

5. Khám và chăm sóc gan khỏe mạnh tại MSC Clinic

Phát hiện sớm những bất thường của gan có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát bệnh và hạn chế tổn thương tiến triển. Tại Phòng khám MSC Clinic, người bệnh được thăm khám và đánh giá sức khỏe gan với sự đồng hành chuyên môn của Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ chuyên khoa II Đỗ Tuấn Anh – Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y cùng đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực Nội khoa.

Phó Giáo Sư Đỗ Tuấn Anh – Người chiến sĩ áo trắng, thầm lặng bảo vệ lá gan của người bệnh

Thay vì chỉ tập trung vào việc làm giảm chỉ số men gan, bác sĩ sẽ xem xét tổng thể tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, chế độ sinh hoạt và các yếu tố nguy cơ để định hướng nguyên nhân men gan cao. Từ đó, người bệnh được tư vấn kế hoạch theo dõi, điều chỉnh lối sống và điều trị phù hợp với từng trường hợp.

Liệu pháp y học tái tạo hỗ trợ chức năng gan

Bên cạnh thăm khám và kiểm soát các yếu tố nguy cơ, MSC Clinic triển khai ứng dụng y học tái tạo nhằm hỗ trợ bảo vệ tế bào gan lành, tái tạo các tế bào gan khỏe mạnh và khôi phục chức năng gan.

Tùy vào tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ, liệu pháp được cân nhắc như một giải pháp hỗ trợ, hướng đến:

• THẢI ĐỘC: Tổ hợp dưỡng chất từ glutathione, vitamin, khoáng chất, axit amin… được bổ sung nhằm hỗ trợ cơ thể chống lại stress oxy hóa, tăng cường khả năng bảo vệ tế bào gan và hạn chế tác động của các yếu tố gây tổn thương gan.
• TÁI TẠO: Các dưỡng chất có lợi cho gan hỗ trợ quá trình tái tạo tế bào và mô gan bị tổn thương, góp phần củng cố sức khỏe lá gan, đồng thời hỗ trợ các chức năng chuyển hóa và thải độc tự nhiên của gan.
• PHỤC HỒI: Tiếp tục bổ sung dưỡng chất phục hồi vẻ tươi mới cho gan, đồng thời xây dựng hàng rào bảo vệ vững chắc giúp tăng cường đề kháng và miễn dịch của gan, ngăn chặn tối đa các tế bào gây hại, duy trì lá gan khỏe mạnh lâu dài.

Bệnh nhân được thăm khám và hỗ trợ 1:1 trong suốt quá trình điều trị

Bên cạnh đó, Phòng khám MSC Clinic được đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, không gian khang trang, sạch sẽ và bố trí khoa học, tạo sự thuận tiện, riêng tư và thoải mái cho người bệnh trong suốt quá trình thăm khám. Các khu vực từ tiếp đón, phòng khám đến phòng cận lâm sàng và điều trị được thiết kế đồng bộ, chú trọng an toàn và kiểm soát nhiễm khuẩn.

Đồng thời, hệ thống máy móc, thiết bị y tế công nghệ cao được trang bị nhằm hỗ trợ thực hiện nhanh chóng các xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng cần thiết, giúp bác sĩ có thêm cơ sở đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe và đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Không gian sang trọng, hiện đại và thư thái, mang đến cảm giác thoải mái cho mỗi khách hàng ghé thăm

Không phải trường hợp bệnh nhân bị men gan cao nào cũng có biểu hiện rõ ràng. Vì vậy khi phát hiện chỉ số men gan bất thường, người bệnh nên thăm khám để xác định đúng nguyên nhân men gan cao và có hướng chăm sóc, điều trị phù hợp. Đặt lịch tại MSC Clinic để được bác sĩ kiểm tra nguyên nhân và tư vấn giải pháp phù hợp.