Hướng dẫn chi tiết cách thử tiểu đường tại nhà an toàn

Cách thử tiểu đường tại nhà an toàn gồm chuẩn bị máy đo và que thử, vệ sinh tay sạch sẽ, lắp que thử vào máy, lấy máu đúng cách, nhỏ máu lên que thử, chờ máy hiển thị rồi đọc và ghi lại kết quả để tiện theo dõi. Việc tự kiểm tra đường huyết tại nhà giúp người có nguy cơ hoặc đang điều trị tiểu đường phát hiện sớm những bất thường, đánh giá hiệu quả điều trị, chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống và vận động, đồng thời tiết kiệm thời gian so với việc phải đến cơ sở y tế thường xuyên. Tuy nhiên, để kết quả đáng tin cậy, người bệnh cần đo đúng thời điểm, rửa và lau khô tay trước khi lấy máu, không bóp nặn đầu ngón tay quá mạnh và bảo quản que thử đúng hướng dẫn. Bài viết này của MSC Clinic sẽ hướng dẫn bạn quy trình kiểm tra đường huyết an toàn, hiệu quả theo khuyến cáo từ các tổ chức y tế uy tín.

Thử tiểu đường tại nhà giúp người bệnh chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe

1. Tại sao cần thử tiểu đường tại nhà?

Một trong những ưu điểm của cách thử tiểu đường tại nhà là có thể kiểm tra đường huyết nhanh chóng mà không cần đến bệnh viện. Với người thuộc nhóm tiền đái tháo đường hoặc đã được chẩn đoán đái tháo đường, theo dõi đường huyết tại nhà giúp nhận biết đường huyết đang cao, thấp hay biến động bất thường. Ngoài ra, kết quả còn có thể cho thấy nhiều tác động thiết thực cho người bệnh như:

• Phát hiện sớm biến chứng: Giúp ghi nhận kịp thời các hiện tượng tăng hoặc hạ đường huyết đột ngột để xử lý trước khi tiến triển nguy hiểm.
• Đánh giá hiệu quả điều trị: Giúp bác sĩ điều chỉnh liều lượng thuốc insulin hoặc thuốc uống phù hợp với phản ứng của cơ thể.
• Điều chỉnh lối sống: Nhận biết thực phẩm nào khiến đường huyết tăng vọt, từ đó thiết lập chế độ ăn hợp lý.
• Tiết kiệm thời gian, chi phí: Không cần phải di chuyển liên tục đến các cơ sở y tế để kiểm tra chỉ số đường huyết cơ bản.

Người bệnh có thể dễ dàng tự kiểm tra tiểu đường ngay tại nhà theo hướng dẫn

2. Ai cần thử tiểu đường tại nhà?

Không phải ai cũng cần thử tiểu đường tại nhà thường xuyên, nhưng có một số nhóm đối tượng nên đặc biệt quan tâm đến việc này:

• Người được chẩn đoán đái tháo đường type 1 hoặc đái tháo đường type 2: Cần theo dõi sát sao, tránh để đường huyết tăng vọt.
• Phụ nữ mang thai mắc tiểu đường thai kỳ: Cần kiểm tra thường xuyên để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi.
• Người có nguy cơ cao (tiền đái tháo đường): Người có chỉ số đường huyết lúc đói hoặc HbA1c ở mức tiền đái tháo đường, kèm theo các yếu tố như béo phì, thừa cân, ít vận động, huyết áp cao, rối loạn mỡ máu hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh đái tháo đường.
• Người cao tuổi có biểu hiện nghi ngờ: Thường xuyên thấy khát nước, đi tiểu nhiều lần về đêm, sút cân không rõ nguyên nhân, tê bì tay chân, đau nhức xương khớp do biến chứng thần kinh đái tháo đường.

>> Đọc thêm: Dấu hiệu tiểu đường type 1 và 2 khác gì nhau?

Người bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán bị đái tháo đường nên kiểm tra thường xuyên tại nhà để cập nhật chỉ số đường huyết

3. Hướng dẫn cách thử tiểu đường tại nhà

Để kết quả kiểm tra chính xác cao nhất, bạn cần tuân thủ đúng các bước thực hiện cách kiểm tra tiểu đường tại nhà theo chuẩn y khoa:

3.1. Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ

Trước khi thực hiện cách thử tiểu đường tại nhà, bạn cần chuẩn bị đầy đủ: máy đo đường huyết, que thử (kiểm tra hạn sử dụng và mã code khớp với máy), kim lấy máu (lancet), bông cồn sát khuẩn và sổ ghi chép kết quả.

Kiểm tra máy còn hoạt động tốt, màn hình và pin không có dấu hiệu bất thường trước khi tiến hành đo đường huyết

3.2. Bước 2: Vệ sinh tay sạch sẽ

Rửa tay bằng xà phòng và nước ấm, sau đó lau khô hoàn toàn. Thức ăn hoặc chất bẩn còn sót lại trên tay có thể khiến kết quả đo bị sai lệch đáng kể. Đây là bước nhiều người bỏ qua khi thực hiện thử tiểu đường tại nhà nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của các chỉ số.

3.3. Bước 3: Lắp que thử vào máy

Đưa que thử vào đúng khe cắm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Khi que thử được nhận diện, máy sẽ tự động khởi động hoặc hiển thị biểu tượng báo hiệu sẵn sàng nhận mẫu máu.

3.4. Bước 4: Lấy máu

Dùng kim lấy máu chích nhẹ vào cạnh bên đầu ngón tay (không nên chích vào giữa đầu ngón tay vì đây là vùng tập trung nhiều dây thần kinh, gây đau hơn). Nặn nhẹ để lấy một giọt máu vừa đủ.

Nên đổi vị trí chích giữa các ngón tay để hạn chế đau, chai da khi phải đo đường huyết thường xuyên

3.5. Bước 5: Nhỏ máu lên que thử

Đưa đầu ngón tay có giọt máu chạm nhẹ vào phần đầu que thử. Chờ que tự hút đủ lượng máu cần thiết, sau đó máy sẽ bắt đầu đo và hiển thị kết quả.

3.6. Bước 6: Đọc và ghi lại kết quả

Sau khoảng 5-10 giây, máy sẽ hiển thị chỉ số đường huyết trên màn hình. Ghi lại kết quả cùng thời điểm đo (trước ăn, sau ăn, trước khi ngủ) vào sổ theo dõi hoặc ứng dụng trên điện thoại.

Cách thử tiểu đường tại nhà đơn giản, dễ thực hiện

4. Chỉ số đường huyết tại nhà bao nhiêu là bình thường?

Sau khi thực hiện thử tiểu đường tại nhà, việc đọc hiểu chỉ số là điều rất cần thiết. Dưới đây là bảng phân loại chỉ số đường huyết theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA).

Đường huyết lúc đói (nhịn ăn ít nhất 8 giờ):

• Bình thường: 70 – 99 mg/dL (3,9 – 5,5 mmol/L)
• Tiền tiểu đường: 100 – 125 mg/dL (5,6 – 6,9 mmol/L)
• Tiểu đường: từ 126 mg/dL trở lên

Không nên đo ngay sau khi ăn vì kết quả sẽ bị ảnh hưởng bởi lượng đường từ bữa ăn

Đường huyết ngẫu nhiên (đo tại bất kỳ thời điểm nào):

• Chỉ số này biến động nhiều theo thời điểm ăn gần nhất nên không có một ngưỡng bình thường cố định để đối chiếu.
• Từ 200 mg/dL trở lên kèm theo triệu chứng lâm sàng (khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân) có thể nghi ngờ là tiểu đường. Nếu không có triệu chứng đi kèm, cần làm thêm xét nghiệm lúc đói hoặc HbA1c để xác định.

Đường huyết sau ăn 2 giờ (áp dụng khi tầm soát bằng nghiệm pháp dung nạp glucose chuẩn – OGTT):

• Bình thường: dưới 140 mg/dL
• Tiền tiểu đường: 140 – 199 mg/dL
• Tiểu đường: từ 200 mg/dL trở lên

Lưu ý: Các ngưỡng trên dùng để tầm soát/chẩn đoán ở người chưa mắc bệnh. Với người đã được chẩn đoán tiểu đường và đang tự theo dõi tại nhà sau bữa ăn, mục tiêu điều trị theo khuyến cáo của ADA là giữ đường huyết đỉnh sau ăn (đo sau 1-2 giờ) dưới 180 mg/dL. Vì vậy, một người bệnh đo được khoảng 150-170 mg/dL sau ăn vẫn có thể đang đạt mục tiêu điều trị, không đồng nghĩa với tiền tiểu đường.

Chỉ số HbA1c (đường huyết trung bình 2-3 tháng, cần xét nghiệm tại cơ sở y tế):

• Bình thường: dưới 5,7%
• Tiền tiểu đường: 5,7% – 6,4%
• Tiểu đường: từ 6,5% trở lên

Bệnh nhân cần thăm tại cơ sở y tế uy tín nếu chỉ số đường huyết bất thường

5. Tần suất thử tiểu đường tại nhà

Tần suất thử tiểu đường tại nhà phù hợp sẽ phụ thuộc vào loại tiểu đường, phác đồ điều trị và tình trạng sức khỏe của từng người, theo Mayo Clinic:

• Người tiểu đường type 1: Thường cần thử tiểu đường tại nhà từ 4-10 lần mỗi ngày, bao gồm trước và sau các bữa ăn, trước khi ngủ, trước, trong và sau khi vận động, và khi có dấu hiệu hạ đường huyết.
• Người tiểu đường type 2 đang dùng insulin: Nên thử tiểu đường tại nhà ít nhất 2 lần/ngày, thường vào buổi sáng lúc đói và trước bữa tối hoặc trước khi đi ngủ.
• Người tiểu đường type 2 điều trị tiểu đường tại nhà bằng thuốc uống hoặc chế độ ăn/vận động: Có thể thử tiểu đường tại nhà 1-2 lần mỗi ngày hoặc vài lần mỗi tuần, kết hợp đo thêm 2 giờ sau bữa ăn định kỳ để đánh giá đáp ứng với thực phẩm.
• Người có yếu tố nguy cơ nhưng chưa mắc bệnh: Không cần đo hàng ngày, nhưng nên tầm soát định kỳ. Đặc biệt từ 35 tuổi trở lên nên xét nghiệm đường huyết 3 năm/lần hoặc sớm và thường xuyên hơn nếu có yếu tố nguy cơ.

Ngoài ra, cần tăng tần suất thử tiểu đường tại nhà trong các trường hợp đặc biệt như: đang bị ốm, sốt, mới thay đổi thuốc điều trị, thay đổi chế độ ăn hoặc cường độ vận động, trước khi lái xe hoặc khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như chóng mặt, vã mồ hôi, run tay.

Tần suất và thời điểm đo tiểu đường có thể cần điều chỉnh theo loại insulin, liều dùng và chỉ định của bác sĩ

6. Thử tiểu đường tại nhà có thể thay thế xét nghiệm tại cơ sở y tế không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm bên cạnh cách thử tiểu đường tại nhà. Câu trả lời là thử tiểu đường tại nhà không thể thay thế hoàn toàn các xét nghiệm tại cơ sở y tế. Máy đo đường huyết cá nhân là công cụ hỗ trợ theo dõi trong sinh hoạt hàng ngày, nhưng có những giới hạn nhất định về:

• Độ chính xác: Máy đo tại nhà sử dụng mẫu máu mao mạch (đầu ngón tay) và có sai số cho phép, trong khi xét nghiệm tại phòng LAB sử dụng máu tĩnh mạch với độ chính xác cao hơn, là tiêu chuẩn để chẩn đoán chính thức bệnh tiểu đường.
• Không dùng để chẩn đoán ban đầu: Việc chẩn đoán xác định tiểu đường cần dựa trên các xét nghiệm chuyên sâu tại cơ sở y tế như đường huyết lúc đói, nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống hoặc HbA1c, không chỉ dựa vào một lần thử tiểu đường tại nhà.
• Không đánh giá được biến chứng: Thử tiểu đường tại nhà chỉ cho biết chỉ số đường huyết tại thời điểm đo, không thể phát hiện các biến chứng đi kèm như tổn thương thận, mắt, thần kinh ngoại biên hay các vấn đề về xương khớp, bàn chân do tiểu đường gây ra.

Với những người tiểu đường lâu năm, đặc biệt có biến chứng thần kinh ngoại biên, vết thương khó lành ở bàn chân hoặc đau nhức xương khớp liên quan đến rối loạn chuyển hóa, việc đo đường huyết tại nhà có thể hỗ trợ theo dõi đường huyết hằng ngày. Tuy nhiên, đây không thay thế việc kiểm tra và đánh giá định kỳ tại cơ sở y tế. Khi xuất hiện các biến chứng hoặc triệu chứng bất thường, người bệnh nên thăm khám chuyên sâu để được kiểm tra và tư vấn hướng xử trí phù hợp.

>> Tìm hiểu thêm: Triệu chứng bệnh tiểu đường giai đoạn đầu

Bệnh nhân nên lựa chọn cơ sở uy tín để xét nghiệm, kiểm soát và điều trị biến chứng tiểu đường

Cách thử tiểu đường tại nhà giúp theo dõi đường huyết và phát hiện những bất thường ban đầu, nhưng không thay thế xét nghiệm chẩn đoán. Nếu chỉ số đường huyết bất thường hoặc bạn có nguy cơ mắc tiểu đường, hãy đến MSC Clinic để được bác sĩ thăm khám, kiểm tra và tư vấn hướng điều trị phù hợp.