Nhận biết dấu hiệu xơ gan qua 4 giai đoạn: Khi nào cần khám?

Dấu hiệu xơ gan ở giai đoạn đầu thường không rõ ràng, thậm chí nhiều người gần như không có triệu chứng đặc hiệu. Khi tổn thương gan tiến triển, người bệnh có thể bắt đầu xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, vàng da, phù chân, bụng to do cổ trướng và nhiều biểu hiện bất thường khác. Đây cũng là lý do không ít trường hợp chỉ phát hiện xơ gan khi bệnh đã tiến triển tương đối nặng. Nhận biết sớm triệu chứng xơ gan, đặc biệt ở người có viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc mắc bệnh gan mạn tính, có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động thăm khám và kiểm soát nguyên nhân. Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ giúp bạn hiểu rõ các biểu hiện của xơ gan theo từng giai đoạn và những dấu hiệu cần đến cơ sở y tế sớm.

Dấu hiệu xơ gan có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu và trở nên rõ hơn khi chức năng gan suy giảm

1. Xơ gan là bệnh gì?

Xơ gan là giai đoạn tổn thương gan mạn tính trong đó mô gan bình thường dần bị thay thế bởi mô xơ và các nốt tái tạo, làm thay đổi cấu trúc cũng như ảnh hưởng đến hoạt động của gan. Bệnh xơ gan thường là hậu quả của quá trình tổn thương gan kéo dài do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Gan có khả năng dự trữ và bù trừ chức năng tương đối lớn. Vì vậy, ở giai đoạn đầu, dù gan đã xuất hiện tổn thương và xơ hóa, cơ thể vẫn có thể duy trì nhiều hoạt động bình thường. Người bệnh vì thế có thể chưa nhận thấy biểu hiện xơ gan rõ rệt.

Khi tổn thương tiếp tục tiến triển, mô xơ ngày càng nhiều khiến cấu trúc gan bị biến đổi, dòng máu qua gan gặp trở ngại và chức năng gan suy giảm. Đây là thời điểm người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng rõ ràng hơn.

Xơ gan được coi là yếu tố hàng đầu làm tăng nguy cơ gây ung thư gan

Dựa trên tình trạng chức năng gan và sự xuất hiện của các biến chứng, xơ gan thường được nhìn nhận qua hai giai đoạn chính:

1.1. Xơ gan còn bù

Ở giai đoạn còn bù, gan đã có tổn thương nhưng vẫn duy trì được phần lớn chức năng cần thiết. Người bệnh có thể không có triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện khá mơ hồ. Do đó, xơ gan còn bù đôi khi được phát hiện tình cờ khi kiểm tra sức khỏe, xét nghiệm men gan hoặc thực hiện chẩn đoán hình ảnh vì một vấn đề khác.

1.2. Xơ gan mất bù

Xơ gan mất bù xảy ra khi gan không còn đủ khả năng duy trì chức năng bình thường và các biến chứng của bệnh gan tiến triển bắt đầu xuất hiện. Người bệnh có thể gặp vàng da, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan và những vấn đề nghiêm trọng khác. Đây là giai đoạn cần được theo dõi và điều trị chặt chẽ.

>> Đọc thêm: Xơ gan có mấy giai đoạn?

Xơ gan làm giảm nghiêm trọng khả năng tổng hợp protein, chuyển hóa chất, giải độc và điều hòa đông máu của cơ thể

2. Nguyên nhân gây xơ gan

Xơ gan không xuất hiện đột ngột mà thường là hậu quả của quá trình tổn thương gan kéo dài. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

2.1. Viêm gan virus mạn tính

Viêm gan B và viêm gan C mạn tính có thể gây viêm và tổn thương tế bào gan kéo dài. Theo thời gian, quá trình tổn thương và phục hồi lặp lại có thể thúc đẩy hình thành mô xơ. Nếu không được phát hiện và kiểm soát phù hợp, một số trường hợp có thể tiến triển từ viêm gan mạn sang xơ hóa nặng và xơ gan.

2.2. Sử dụng rượu bia kéo dài

Gan là cơ quan chính tham gia chuyển hóa cồn. Việc sử dụng rượu bia kéo dài có thể gây gan nhiễm mỡ, viêm gan liên quan đến rượu và cuối cùng là xơ hóa, xơ gan ở một số người. Nguy cơ chịu ảnh hưởng bởi lượng rượu, thời gian sử dụng, thể trạng và các bệnh gan đi kèm.

2.3. Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa

Gan nhiễm mỡ thường đi kèm với thừa cân, béo phì, đề kháng insulin, đái tháo đường type 2 và rối loạn lipid máu. Không phải tất cả người bị gan nhiễm mỡ đều tiến triển thành xơ gan. Tuy nhiên, nếu gan xuất hiện viêm và xơ hóa tiến triển trong thời gian dài, nguy cơ xơ gan có thể tăng lên.

2.4. Các nguyên nhân khác

Xơ gan còn có thể liên quan đến bệnh gan tự miễn, bệnh lý đường mật, một số rối loạn di truyền – chuyển hóa, thuốc hoặc những nguyên nhân gây tổn thương gan mạn tính khác. Việc xác định chính xác nguyên nhân rất quan trọng bởi hướng điều trị và theo dõi giữa các nhóm bệnh có thể khác nhau.

Viêm gan virus, sử dụng rượu bia kéo dài và bệnh gan liên quan đến rối loạn chuyển hóa là những nguyên nhân có thể dẫn đến xơ gan

3. Dấu hiệu xơ gan theo các giai đoạn

Dấu hiệu xơ gan có thể thay đổi theo mức độ tổn thương và khả năng hoạt động của gan. Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thường mờ nhạt hoặc chưa rõ ràng, trong khi các giai đoạn tiến triển có thể xuất hiện nhiều biểu hiện như vàng da, phù chân, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hoặc rối loạn ý thức.

3.1. Dấu hiệu xơ gan giai đoạn 1: Xơ gan còn bù sớm

Ở xơ gan giai đoạn đầu, gan đã xuất hiện tình trạng xơ hóa nhưng vẫn còn khả năng duy trì phần lớn chức năng. Đây là lý do nhiều người bệnh chưa nhận thấy dấu hiệu xơ gan rõ ràng và chỉ tình cờ phát hiện khi kiểm tra sức khỏe hoặc làm xét nghiệm, siêu âm gan. Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Mệt mỏi, uể oải: Người bệnh thường cảm thấy thiếu năng lượng, giảm sức bền dù không làm việc quá sức.
• Chán ăn, ăn không ngon: Cảm giác thèm ăn giảm, đôi khi đi kèm buồn nôn hoặc khó chịu sau khi ăn.
• Khó chịu vùng hạ sườn phải: Một số người có cảm giác tức, nặng hoặc đau âm ỉ ở vùng bụng phía trên bên phải.

Cảm giác đau tức hoặc khó chịu vùng hạ sườn phải là một trong những dấu hiệu xơ gan giai đoạn đầu

• Sụt cân nhẹ: Cân nặng có thể giảm mà không chủ động thay đổi chế độ ăn hoặc vận động.
• Rối loạn tiêu hóa nhẹ: Đầy bụng, khó tiêu hoặc cảm giác ăn uống kém ngon miệng có thể xuất hiện.
• Một số thay đổi trên da: Có thể gặp sao mạch hoặc lòng bàn tay đỏ, mặc dù những biểu hiện này không chỉ gặp ở người bị xơ gan.

Điểm đặc trưng của giai đoạn này là các triệu chứng xơ gan chưa điển hình và dễ bị nhầm với tình trạng mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường. Vì vậy, người có bệnh gan mạn tính nên chủ động kiểm tra định kỳ ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Mệt mỏi, chán ăn có thể xuất hiện ở xơ gan giai đoạn sớm nhưng thường không đặc hiệu

3.2. Dấu hiệu xơ gan giai đoạn 2: Xơ gan còn bù tiến triển

Khi mô xơ tiếp tục tích tụ, dòng máu qua gan bắt đầu gặp nhiều cản trở và tăng áp lực tĩnh mạch cửa có thể xuất hiện. Đây là thay đổi quan trọng giúp phân biệt giai đoạn tiến triển với giai đoạn đầu. Các biểu hiện xơ gan đáng chú ý ở giai đoạn này gồm:

• Phù nhẹ ở chân: Bàn chân, mắt cá chân hoặc cẳng chân có thể bắt đầu sưng phù, đặc biệt sau khi đứng hoặc ngồi lâu.
• Giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày: Áp lực trong hệ tĩnh mạch cửa tăng khiến các tĩnh mạch này giãn rộng và hình thành búi giãn.
• Nguy cơ xuất huyết tiêu hóa: Búi giãn tĩnh mạch có thể chưa gây biểu hiện gì khi chưa vỡ, nhưng đã tiềm ẩn nguy cơ chảy máu đường tiêu hóa.
• Mệt mỏi và thể trạng giảm sút: Cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài hơn và ảnh hưởng rõ hơn đến sinh hoạt.
• Rối loạn tiêu hóa rõ hơn: Người bệnh có thể ăn uống kém, đầy bụng, trướng hơi hoặc khó tiêu.

Phù chân là dấu hiệu xơ gan cần được chú ý khi xơ gan còn bù tiến triển

3.3. Dấu hiệu xơ gan giai đoạn 3: Xơ gan mất bù

Khi khả năng bù trừ của gan suy giảm rõ rệt, người bệnh bắt đầu xuất hiện các biểu hiện của xơ gan mất bù. Đây là giai đoạn các triệu chứng trở nên rõ ràng và có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe. Các triệu chứng ở giai đoạn này có thể gặp như:

• Cổ trướng: Dịch tích tụ trong ổ bụng khiến bụng to dần, gây cảm giác căng tức, nặng bụng và khó chịu.
• Vàng da, vàng mắt: Da và lòng trắng mắt chuyển vàng do bilirubin tích tụ trong máu khi chức năng gan suy giảm.
• Phù chân rõ hơn: Phù thường xuất hiện ở mắt cá chân và cẳng chân do giảm albumin máu kết hợp với tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Sụt cân và teo cơ: Người bệnh có thể gầy sút nhanh, giảm khối lượng cơ và suy nhược rõ rệt.
• Ngứa da và thay đổi trên da: Có thể xuất hiện ngứa, sao mạch, lòng bàn tay đỏ và da dễ bầm tím hoặc xuất huyết dưới da.
• Nước tiểu sẫm màu: Nước tiểu có thể chuyển sang màu vàng đậm hoặc nâu sẫm khi bilirubin tăng.
• Phân thay đổi màu sắc:Một số trường hợp có thể xuất hiện phân nhạt màu.
• Thay đổi khả năng tập trung và trí nhớ: Người bệnh có thể bắt đầu bối rối, giảm tập trung hoặc xuất hiện những thay đổi nhẹ về nhận thức.

Dấu hiệu xơ gan thường không rõ ràng và người bệnh cần để ý kỹ những thay đổi bất thường nhỏ từ cơ thể

Sự xuất hiện của cổ trướng, vàng da hoặc phù rõ là những dấu hiệu đáng lưu ý cho thấy bệnh đã tiến triển sang giai đoạn mất bù. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá chức năng gan và các biến chứng đi kèm để có hướng điều trị phù hợp.

3.4. Dấu hiệu xơ gan giai đoạn 4: Xơ gan giai đoạn cuối

Ở xơ gan giai đoạn cuối, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng do suy giảm chức năng gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa và ảnh hưởng đến các cơ quan khác. Lúc này, các dấu hiệu bệnh xơ gan không chỉ biểu hiện tại gan mà còn có thể ảnh hưởng đến não, thận, phổi và hệ tuần hoàn.

Các biến chứng và biểu hiện nặng có thể gồm:

• Xuất huyết tiêu hóa: Búi giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày có thể vỡ, gây nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí ngay.
• Bệnh não gan: Người bệnh có thể thay đổi giấc ngủ, thay đổi tính cách, giảm tập trung, lú lẫn, mất định hướng, buồn ngủ nhiều hoặc hôn mê khi bệnh nặng.
• Cổ trướng kháng trị: Dịch tiếp tục tích tụ trong ổ bụng và khó kiểm soát bằng các biện pháp điều trị thông thường.

Biến chứng cổ trướng và xơ hóa nghiêm trọng – dấu hiệu cảnh báo xơ gan giai đoạn cuối nguy hiểm 

• Nhiễm trùng dịch cổ trướng: Dịch trong ổ bụng có thể bị nhiễm khuẩn, gây sốt, đau bụng và làm tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.
• Hội chứng gan – thận: Xơ gan nặng có thể dẫn đến suy giảm chức năng thận, biểu hiện bằng lượng nước tiểu giảm và các dấu hiệu suy thận.
• Rối loạn nội tiết: Nam giới có thể gặp vú to, teo tinh hoàn; nữ giới có thể bị rối loạn hoặc mất kinh.

Đây là giai đoạn cần được theo dõi và điều trị chuyên khoa chặt chẽ. Tùy nguyên nhân gây bệnh, chức năng gan còn lại và tình trạng biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị phù hợp.

4. Khi nào có dấu hiệu xơ gan cần đi khám ngay?

Người có yếu tố nguy cơ bệnh gan nên chủ động thăm khám ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Đặc biệt, người đã mắc bệnh gan mạn tính cần tái khám đúng lịch để theo dõi mức độ xơ hóa và chức năng gan.

Chủ động thăm khám và trao đổi với bác sĩ khi xuất hiện các triệu chứng của bệnh xơ gan hoặc nghi ngờ mắc bệnh gan mạn tính

4.1. Những trường hợp nên chủ động đặt lịch khám

Bạn nên trao đổi với bác sĩ nếu thường xuyên mệt mỏi, ăn uống kém, sút cân không rõ nguyên nhân, xuất hiện vàng da hoặc có những bất thường kéo dài nghi ngờ liên quan đến gan.

Người mắc viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ có nguy cơ tiến triển, thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc từng được xác định có xơ hóa gan cũng cần theo dõi định kỳ. Mục tiêu là phát hiện tổn thương trước khi dấu hiệu xơ gan trở nên rõ ràng.

4.2. Những dấu hiệu xơ gan cần được xử trí y tế khẩn cấp

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế sớm, đặc biệt khi xuất hiện:

• Nôn ra máu.
• Đi ngoài phân đen hoặc có biểu hiện mất máu.
• Lú lẫn, mất định hướng, ngủ gà hoặc khó đánh thức.
• Khó thở.
• Bụng tăng kích thước nhanh hoặc đau bụng bất thường.
• Vàng da tăng nhanh kèm tình trạng suy giảm toàn thân.
• Sốt hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh ở người đã có cổ trướng.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến biến chứng của xơ gan và không phù hợp để tự điều trị tại nhà.

Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, rối loạn ý thức hoặc bụng to nhanh ở người bệnh gan là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm

5. Khám và đánh giá sức khỏe gan tại MSC Clinic

Vì dấu hiệu bệnh xơ gan ở giai đoạn đầu thường không rõ ràng, việc phát hiện bệnh không thể chỉ dựa vào cảm nhận của người bệnh. Thăm khám cần kết hợp đánh giá tiền sử, yếu tố nguy cơ, xét nghiệm và các phương pháp chẩn đoán phù hợp.

MSC Clinic – Phòng khám Đa khoa MSC phát triển theo mô hình phòng khám quốc tế chuẩn Nhật Bản, ứng dụng y học công nghệ cao trong Nội khoa, Cơ xương khớp và chăm sóc sức khỏe chủ động.

5.1. Đánh giá sức khỏe gan theo tình trạng từng người

Khi thăm khám, bác sĩ có thể khai thác tiền sử viêm gan virus, sử dụng rượu bia, bệnh chuyển hóa, thuốc đang sử dụng và những triệu chứng bất thường. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được chỉ định các xét nghiệm nhằm đánh giá tổn thương và chức năng gan, đồng thời thực hiện siêu âm hoặc phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Việc đánh giá không chỉ nhằm xác định có hay không tổn thương gan mà còn hướng tới tìm nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và các yếu tố nguy cơ cần kiểm soát.

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh có nhiều năm kinh nghiệm trong thăm khám các bệnh truyền nhiễm và bệnh lý gan

5.2. Theo dõi đồng thời các yếu tố chuyển hóa

Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa có mối liên hệ với nhiều vấn đề như thừa cân, béo phì, rối loạn đường huyết và rối loạn lipid máu. Với lợi thế của mô hình phòng khám đa khoa, MSC Clinic có thể tiếp cận người bệnh theo hướng đánh giá tổng thể sức khỏe thay vì chỉ tập trung vào một chỉ số đơn lẻ.

Đây là yếu tố quan trọng đối với người mắc bệnh gan mạn tính kèm theo nhiều vấn đề sức khỏe cần theo dõi lâu dài.

5.3. Ứng dụng y học công nghệ cao trong chăm sóc sức khỏe

Một trong những định hướng chuyên môn của MSC Clinic là ứng dụng y học công nghệ cao và y học tái tạo trong chăm sóc sức khỏe, điều trị.

Tuy nhiên, với xơ gan, người bệnh cần hiểu rằng hướng điều trị phải được lựa chọn dựa trên nguyên nhân, giai đoạn bệnh và tình trạng cụ thể. Không nên tự coi bất kỳ phương pháp hỗ trợ hay công nghệ nào là giải pháp có thể đảo ngược hoàn toàn xơ gan hoặc thay thế phác đồ điều trị bệnh gan đã được bác sĩ chỉ định.

Mục tiêu quan trọng vẫn là phát hiện sớm tổn thương, kiểm soát nguyên nhân, theo dõi tiến triển và xử trí kịp thời các biến chứng.

Thăm khám và đánh giá sức khỏe gan giúp phát hiện các bất thường, xác định yếu tố nguy cơ và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp

Dấu hiệu xơ gan thay đổi đáng kể theo từng giai đoạn. Trong giai đoạn còn bù, người bệnh có thể gần như không có triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện mệt mỏi, chán ăn và những biểu hiện không đặc hiệu. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng xơ gan như vàng da, phù chân, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa và rối loạn ý thức có thể xuất hiện, cảnh báo chức năng gan đã bị ảnh hưởng đáng kể.

Người có viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, tiền sử sử dụng rượu bia kéo dài hoặc bệnh gan mạn tính không nên chờ đến khi xuất hiện đầy đủ biểu hiện xơ gan mới đi khám. Chủ động kiểm tra sức khỏe gan và theo dõi định kỳ tại cơ sở y tế giúp phát hiện tổn thương sớm, xác định nguyên nhân và xây dựng hướng quản lý phù hợp. Nếu đang có các dấu hiệu bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ, bạn có thể đăng ký tư vấn và thăm khám tại MSC Clinic để được bác sĩ đánh giá cụ thể.