Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi: Nhận biết sớm để bảo tồn khớp háng

Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi là bệnh lý khớp háng nguy hiểm, tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ sót ở giai đoạn sớm. Khi bệnh tiến triển nặng, chỏm xương có thể bị xẹp, gây đau kéo dài, hạn chế vận động và tăng nguy cơ phải thay khớp háng. Hiểu đúng về bệnh giúp phát hiện sớm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, nhằm bảo tồn khớp háng tối đa. Cùng MSC Clinic tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân và cách điều trị bệnh này trong bài viết dưới đây.

1. Hoại tử chỏm xương đùi là gì?

Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi, hay còn gọi là hoại tử vô mạch chỏm xương đùi, là tình trạng phần chỏm xương đùi bị thiếu máu nuôi dưỡng trong thời gian dài, khiến tế bào xương và tủy xương dần bị chết. Khi không còn được nuôi dưỡng đầy đủ, cấu trúc xương yếu đi, ban đầu xuất hiện các vùng thưa xương, sau đó có thể xảy ra nứt gãy dưới sụn, làm chỏm xương đùi bị xẹp.

Nếu không được điều trị sớm, bệnh sẽ dẫn đến thoái hóa khớp háng, đau nhiều, hạn chế vận động và có nguy cơ mất chức năng khớp háng.

Hình ảnh chỏm xương đùi bình thường và bị hoại tử

2. Nguyên nhân gây hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi

Nguyên nhân hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi được chia thành hai nhóm chính là nguyên nhân nguyên phát và nguyên nhân thứ phát. Việc xác định đúng nhóm nguyên nhân giúp đánh giá nguy cơ tiến triển bệnh và định hướng điều trị phù hợp.

2.1. Nguyên nhân nguyên phát

Chiếm khoảng 50% các trường hợp hoại tử chỏm xương đùi. Nhóm này thường gặp ở trẻ em, không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng, không có tiền sử chấn thương hay bệnh lý đặc biệt. Cơ chế thường liên quan đến rối loạn vi tuần hoàn làm giảm máu nuôi chỏm xương đùi trong thời gian dài, khiến xương bị hoại tử âm thầm và dễ phát hiện muộn.

2.2. Nguyên nhân thứ phát

Là nhóm có yếu tố nguy cơ hoặc nguyên nhân xác định, gặp nhiều nhất ở người trưởng thành từ 20-50 tuổi, trong đó nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn nữ giới, khoảng 80%. Gồm hai dạng chính:

Do chấn thương: Gặp sau trật khớp háng hoặc gãy cổ xương đùi. Chấn thương làm tổn thương mạch máu nuôi chỏm xương, hoại tử thường xuất hiện sau vài tháng đến vài năm và ít phụ thuộc vào tuổi hay giới.

>> Xem thêm bài viết: Viêm gân tứ đầu đùi: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Việc theo dõi định kỳ sau chấn thương khớp háng đóng vai trò quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh

Không do chấn thương: Liên quan đến các yếu tố toàn thân, trong đó phổ biến nhất là

• Lạm dụng rượu bia
• Sử dụng corticoid liều cao hoặc kéo dài
• Hút thuốc lá
• Bệnh khí ép (thợ lặn, công nhân hầm mỏ)
• Bệnh huyết học như hồng cầu hình liềm
• Bệnh tự miễn (lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp)
• Ghép tạng, viêm ruột mạn tính
• Rối loạn đông máu, tắc mạch tự phát
• Đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid, thai nghén

Trong các nguyên nhân không do chấn thương, rượu bia và corticoid chiếm khoảng hai phần ba tổng số trường hợp. Dù nguyên nhân là gì, điểm chung của bệnh vẫn là tình trạng giảm hoặc mất máu nuôi chỏm xương đùi, dẫn đến hoại tử và nguy cơ xẹp chỏm nếu không được phát hiện, can thiệp sớm.

Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ hoại tử chỏm xương đùi cao hơn người không hút

3. Triệu chứng hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi

Triệu chứng hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ qua ở giai đoạn sớm và khác nhau giữa trẻ em và người lớn.

Ở trẻ em

• Triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng.
• Đau vùng khớp háng một hoặc hai bên, có thể sau chấn thương hoặc không rõ nguyên nhân.
• Nhiều trường hợp chỉ đau, mỏi khớp gối cùng bên, dễ nhầm với bệnh lý tại gối.
• Trẻ đi lệch về bên đau, giai đoạn muộn xuất hiện đi tập tễnh, chân bên đau có thể ngắn hơn bên lành.

>> Đọc thêm: Thoái hóa khớp háng ở người trẻ

Bệnh ở trẻ thường tiến triển âm thầm, dễ bị nhầm với đau khớp háng thông thường

Ở người lớn

• Tổn thương có thể một hoặc hai bên, khoảng 70% gặp ở một bên.
• Giai đoạn sớm thường ít hoặc không có triệu chứng đặc hiệu.
• Giai đoạn tiến triển xuất hiện đau khớp háng tăng dần, đau nhiều khi đi lại, đứng lâu, giảm khi nghỉ ngơi.
• Thường không có triệu chứng toàn thân như sốt, trừ khi kèm bệnh lý nền.

Bên cạnh triệu chứng lâm sàng, việc khai thác tiền sử đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán. Cần chú ý đến các yếu tố nguy cơ như tiền sử uống nhiều rượu bia, hút thuốc, sử dụng corticoid liều cao hoặc kéo dài, chấn thương khớp háng trước đó và các bệnh lý phối hợp khác. Những thông tin này giúp tăng khả năng phát hiện sớm hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi và định hướng thăm dò cận lâm sàng phù hợp.

4. Hoại tử chỏm xương đùi có nguy hiểm không?

Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi là bệnh lý nguy hiểm và tiến triển theo giai đoạn. Ở giai đoạn sớm, bệnh có thể gần như không có triệu chứng và khó phát hiện. Tuy nhiên, nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, tổn thương sẽ tiến triển dần đến xẹp chỏm xương đùi, thoái hóa khớp háng, gây đau kéo dài, hạn chế vận động nặng nề và cuối cùng có thể mất chức năng khớp háng, buộc phải thay khớp nhân tạo. Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc trực tiếp vào giai đoạn phát hiện.

>> Tìm hiểu thêm: Viêm bao hoạt dịch khớp háng

4 giai đoạn phát triển của hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi

5. Cách chẩn đoán và đánh giá mức độ bệnh

Việc chẩn đoán hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi dựa trên khai thác yếu tố nguy cơ, triệu chứng lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Bệnh thường được phân chia theo các giai đoạn sau:

Độ 0

Người bệnh có yếu tố nguy cơ cao nhưng chưa phát hiện được tổn thương trên X-quang, CT hay MRI. Đây được xem là “khoảng trống của bệnh”, khi tổn thương còn quá nhỏ so với khả năng phát hiện của các kỹ thuật hiện tại.

Độ 1

Đã xảy ra tổn thương mạch máu nuôi chỏm xương, có thể phát hiện bằng CT hoặc MRI. Ở giai đoạn này, bệnh nhân bắt đầu đau âm ỉ, không liên tục vùng háng hoặc đôi khi đau khớp gối cùng bên.

Độ 2

Khi đã diễn tiến sang độ 2, các tổn thương có thể thấy rõ trên phim chụp X-quang, xuất hiện vùng thấu quang và xơ cứng xương, phản ánh quá trình tiêu xương và sửa chữa nhồi máu xương. Kết quả CT, MRI, xạ hình xương cho kết quả dương tính. Bệnh nhân đau khi đi lại, giảm đau khi nghỉ ngơi.

Độ 3

Xuất hiện gãy xương dưới mặt sụn, dấu hiệu điển hình là hình ảnh trăng lưỡi liềm dưới mặt sụn. Ở giai đoạn này chỏm xương đùi vẫn chưa bị xẹp rõ, mặt sụn vẫn còn nguyên tuy nhiên mức độ tổn thương vẫn có thể chia theo tỷ lệ tổn thương nhẹ, nặng hay trung bình.

>> Xem thêm: Viêm khớp háng: Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị hiệu quả

Tổn thương đã hình thành dưới mặt sụn, làm tăng nguy cơ xẹp chỏm nếu không can thiệp kịp thời

Độ 4

Ở độ 4, chỏm xương đùi bắt đầu xẹp do mất khả năng nâng đỡ dưới sụn. X quang, CT, hay MRI đều cho hình ảnh rất rõ về tổn thương này. Giai đoạn này ổ cối xương vẫn chưa bị tổn thương.

Tóm lại, hoại tử chỏm xương đùi càng phát hiện sớm thì khả năng bảo tồn chỏm xương và tránh phẫu thuật càng cao. Việc khai thác kỹ yếu tố nguy cơ, nhận diện sớm triệu chứng và chỉ định đúng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là MRI, đóng vai trò then chốt trong việc giảm mức độ nguy hiểm của bệnh.

6. Phương pháp điều trị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi

Điều trị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn bệnh, mức độ tổn thương chỏm xương và tình trạng chức năng khớp háng. Mục tiêu điều trị là giảm đau, làm chậm tiến triển xẹp chỏm, bảo tồn khớp háng tối đa và chỉ can thiệp phẫu thuật khi cần thiết.

>> Khám phá thêm: Đau hông bên trái có nguy hiểm không

Việc lựa chọn đúng phương pháp và can thiệp sớm có vai trò quyết định trong việc kéo dài tuổi thọ khớp háng tự nhiên cho người bệnh

6.1. Các biện pháp không dùng thuốc

Áp dụng chủ yếu ở giai đoạn sớm hoặc phối hợp trong mọi giai đoạn điều trị:

• Loại bỏ yếu tố nguy cơ: Ngừng hút thuốc và uống rượu bia, hạn chế tối đa hoặc tránh sử dụng corticoid nếu không thật sự cần thiết.
• Giảm tải lên chân bên đau: Hạn chế vận động nặng, đi lại nhiều; sử dụng nạng hoặc dụng cụ trợ đỡ khi cần.
• Tập vận động khớp háng phù hợp để duy trì biên độ vận động, phòng ngừa cứng khớp và teo cơ.
• Kích thích điện hỗ trợ giảm đau, cải thiện tuần hoàn tại chỗ.

6.2. Điều trị bằng thuốc

• Sử dụng thuốc giảm đau và thuốc chống viêm không steroid khi có đau.
• Phối hợp thuốc giảm đau thông thường khi cần thiết.
• Bổ sung canxi và các thuốc hỗ trợ chuyển hóa xương.
• Điều trị và kiểm soát tốt các bệnh lý phối hợp như rối loạn chuyển hóa, bệnh tự miễn, đái tháo đường.

Điều trị thuốc mang tính hỗ trợ, không thay thế các biện pháp can thiệp chuyên sâu khi bệnh tiến triển

6.3. Điều trị phẫu thuật

Được chỉ định khi điều trị bảo tồn không hiệu quả hoặc bệnh đã tiến triển:

• Khoan giảm áp chỏm xương đùi: Áp dụng ở giai đoạn sớm (độ 1 và 2 theo ARCO) nhằm giảm áp lực trong xương, cải thiện tưới máu và làm chậm quá trình hoại tử.
• Ghép xương: Khoan giảm áp kết hợp ghép xương có cuống hoặc ghép xương tự do, thường chỉ định ở giai đoạn độ 3 khi chỏm xương chưa xẹp nhiều.
• Đục xương sửa trục (osteotomy): Thay đổi trục chịu lực của đầu trên xương đùi, giảm tỳ nén lên vùng chỏm bị hoại tử, chỉ định chọn lọc ở một số trường hợp.
• Thay khớp háng nhân tạo: Là giải pháp tối ưu cho các trường hợp hoại tử chỏm xương đùi giai đoạn muộn, khớp háng bị tổn thương nặng, đau kéo dài và hạn chế vận động nghiêm trọng; giúp giảm đau rõ rệt, phục hồi chức năng khớp háng và cải thiện chất lượng cuộc sống, người bệnh có thể đi lại và sinh hoạt gần như bình thường.

Khớp háng nhân tạo đảm nhận chức năng chịu lực và vận động thay cho khớp bị phá hủy

Nhìn chung, phát hiện và điều trị càng sớm thì khả năng bảo tồn chỏm xương và tránh thay khớp càng cao. Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần được cá thể hóa cho từng người bệnh, dựa trên giai đoạn bệnh và nhu cầu vận động thực tế.

7. Khám và điều trị hoại tử chỏm xương đùi tại MSC Clinic

Tại MSC Clinic, hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi được tiếp cận theo hướng chẩn đoán sớm, điều trị cá thể hóa và ưu tiên bảo tồn khớp háng, đặc biệt phù hợp với các trường hợp còn khả năng can thiệp trước khi chỏm xương bị xẹp.

Quy trình thăm khám và đánh giá

Người bệnh được thăm khám trực tiếp bởi đội ngũ bác sĩ chuyên sâu cơ xương khớp, khai thác kỹ triệu chứng, yếu tố nguy cơ và tiền sử bệnh. Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại được sử dụng để đánh giá chính xác mức độ hoại tử, diện tích tổn thương và giai đoạn bệnh, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

BSCKII Trần Trọng Thắng – Giám đốc chuyên môn Phòng khám Đa khoa MSC trực tiếp thăm khám cho bệnh nhân

Hướng điều trị tại MSC Clinic

Phòng khám ứng dụng y học tái tạo trong điều trị bảo tồn, kết hợp với các phương pháp can thiệp phù hợp theo từng giai đoạn bệnh, nhằm:

• Giảm đau, cải thiện chức năng khớp háng
• Hỗ trợ phục hồi cấu trúc xương bị tổn thương
• Làm chậm quá trình xẹp chỏm xương đùi
• Giảm nguy cơ phải thay khớp háng nhân tạo sớm

Trong các trường hợp cần thiết, người bệnh có thể được chỉ định khoan giảm áp chỏm xương đùi kết hợp các liệu pháp hỗ trợ phục hồi mô xương, giúp cải thiện môi trường sinh học tại vùng tổn thương và tăng hiệu quả điều trị bảo tồn.

Tiêm PRP có thể được áp dụng ở giai đoạn sớm nhằm hỗ trợ cải thiện nuôi dưỡng chỏm xương và làm chậm tiến triển hoại tử chỏm xương đùi

Đội ngũ chuyên gia trực tiếp điều trị

Đồng hành cùng người bệnh là đội ngũ chuyên gia đầu ngành cơ xương khớp, đứng đầu là BSCKII Trần Trọng Thắng với hơn 30 năm kinh nghiệm, đã trực tiếp điều trị cho hàng nghìn bệnh nhân mắc các bệnh lý khớp phức tạp.

Bên cạnh đó là các chuyên gia giàu kinh nghiệm như PGS.TS.BS Nguyễn Mai Hồng – Nguyên Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai và ThS.BS Nguyễn Trần Trung – Phó Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện E, cùng đội ngũ bác sĩ và ê-kíp chăm sóc theo sát người bệnh trong suốt quá trình điều trị và sau điều trị.

Trường hợp điều trị thực tế

Khách hàng Phùng Đ.Q, 64 tuổi, được chẩn đoán hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi bên trái. Kết quả MRI cho thấy chỏm xương đùi trái bị nhồi máu độ 2, vùng hoại tử chiếm khoảng 1/5 diện tích thiết diện chỏm, phía trên chỏm xuất hiện vùng tổn thương rỗng. Sau khi được đánh giá toàn diện, bệnh nhân được chỉ định khoan giảm áp kết hợp điều trị bảo tồn theo hướng y học tái tạo, giúp giảm đau rõ rệt, cải thiện khả năng vận động và hạn chế tiến triển xẹp chỏm.

Kết quả điều trị thực tế của bệnh nhân tại MSC Clinic

Với định hướng điều trị chuyên sâu và đồng hành lâu dài, MSC Clinic là địa chỉ được nhiều người bệnh lựa chọn trong khám và điều trị hoại tử chỏm xương đùi, đặc biệt ở giai đoạn còn khả năng bảo tồn khớp háng.

Hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi càng được phát hiện sớm thì khả năng bảo tồn khớp háng càng cao. Việc chủ động thăm khám khi có đau vùng háng, đùi hoặc gối, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ, đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh và hạn chế can thiệp phẫu thuật về sau.

PHÒNG KHÁM MSC INTERNATIONAL CLINIC

Hotline: 0975 576 376

Địa chỉ:

• MSC Hà Nội: TT20-21-22, 204 Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội.
• MSC Quảng Ninh: A12-01 KĐT Monbay, Phường Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh.

Fanpage:

• MSC Hà Nội: https://www.facebook.com/mscclinicvn
• MSC Quảng Ninh: https://www.facebook.com/MSCClinicQN