Rách sụn viền khớp vai: Nguyên nhân, triệu chứng & điều trị

Rách sụn viền khớp vai là tình trạng phần sụn bao quanh ổ chảo bị tổn thương, thường gây đau sâu trong khớp vai và ảnh hưởng đến khả năng vận động. Người bệnh có thể cảm thấy lục cục hoặc kẹt khớp, vai lỏng lẻo hoặc mất vững, giảm tầm vận động, đau khi nghỉ ngơi hoặc về đêm, đặc biệt sau chấn thương hay vận động lặp lại. Việc chẩn đoán thường dựa trên thăm khám kết hợp chẩn đoán hình ảnh, từ đó bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp như nghỉ ngơi, thuốc, phục hồi chức năng hoặc can thiệp chuyên sâu khi cần thiết.

Bài viết dưới đây của MSC Clinic sẽ cung cấp toàn bộ thông tin chi tiết từ nguyên nhân, triệu chứng cho đến các phương pháp chẩn đoán và điều trị rách sụn viền khớp vai chuẩn y khoa.

Các vị trí có thể rách sụn viền khớp vai

1. Rách sụn viền khớp vai là gì?

Rách sụn viền khớp vai là tình trạng sụn viền bị rách, nứt hoặc bong khỏi vị trí bám trên bờ ổ chảo của xương vai. Tổn thương này làm giảm độ ổn định của khớp vai, gây đau khi vận động, hạn chế chức năng của khớp và làm tăng nguy cơ trật khớp vai tái diễn.

Để hiểu rõ hơn về chấn thương này, trước hết cần tìm hiểu cấu tạo và cơ chế ổn định của khớp vai. Khớp vai là khớp dạng chỏm – ổ chảo, có biên độ vận động lớn nhất trong cơ thể. Ổ chảo của xương vai tương đối nông so với chỏm xương cánh tay, vì vậy khớp vai vốn có độ ổn định thấp hơn so với nhiều khớp khác.

Để tăng độ vững chắc cho khớp, cơ thể có một cấu trúc sụn sợi bao quanh bờ ổ chảo, gọi là sụn viền. Sụn viền khớp vai có vai trò làm sâu thêm ổ chảo, giúp chỏm xương cánh tay khớp khít hơn, duy trì sự ổn định của khớp và hỗ trợ các cử động diễn ra trơn tru. Đồng thời, đây cũng là vị trí bám của bao khớp, các dây chằng và gân đầu dài cơ nhị đầu cánh tay.

Hình ảnh mô phỏng rách sụn viền khớp vai

2. Các loại rách sụn viền khớp vai thường gặp

Tùy thuộc vào vị trí tổn thương và cơ chế gây chấn thương, rách sụn viền khớp vai được phân thành nhiều dạng khác nhau. Trong đó, ba dạng thường gặp trên lâm sàng là:

2.1. Tổn thương SLAP

• Vị trí: Rách phần trên của sụn viền, kéo dài từ phía trước đến phía sau của ổ chảo, liên quan đến vị trí bám của gân đầu dài cơ nhị đầu cánh tay.
• Đối tượng nguy cơ: Thường gặp ở vận động viên tham gia các môn thể thao có động tác ném hoặc đưa tay quá đầu như bóng chuyền, bóng rổ, cầu lông, bơi lội; ngoài ra cũng có thể xảy ra sau khi ngã chống tay.
• Phân loại: Tổn thương SLAP được chia thành 4 type chính (Type I-IV) dựa trên mức độ tổn thương của sụn viền và sự liên quan của gân đầu dài cơ nhị đầu cánh tay.

Vị trí tổn thương SLAP

2.2. Tổn thương Bankart

• Vị trí: Rách phần trước – dưới của sụn viền khớp vai.
• Nguyên nhân: Thường xảy ra sau một đợt trật khớp vai ra trước, phổ biến trong tai nạn giao thông, chấn thương thể thao hoặc té ngã.
• Hậu quả: Khi sụn viền bị bong khỏi bờ ổ chảo ở vị trí này, độ vững của khớp vai giảm đáng kể, làm tăng nguy cơ trật khớp vai tái diễn.

Vị trí tổn thương Bankart

2.3. Tổn thương sụn viền phía sau

• Vị trí: Rách phần sau của sụn viền khớp vai.
• Đặc điểm: Ít gặp hơn SLAP và Bankart. Tổn thương thường liên quan đến lực tác động trực tiếp lên phía trước vai hoặc các hoạt động đẩy, chống hoặc nâng vật nặng lặp đi lặp lại.

3. Nguyên nhân gây rách sụn viền khớp vai

Sụn viền khớp vai có thể bị tổn thương do chấn thương cấp tính, các vi chấn thương lặp đi lặp lại hoặc quá trình thoái hóa theo tuổi tác.

3.1. Chấn thương cấp tính

• Tác động lực mạnh: Ngã chống tay xuống đất khi cánh tay đang duỗi hoặc dạng, tạo lực dồn mạnh lên khớp vai.
• Trật khớp vai: Khi chỏm xương cánh tay trật khỏi ổ chảo, sụn viền có thể bị kéo giãn, bong hoặc rách.
• Lực kéo đột ngột: Giật mạnh cánh tay hoặc nâng, kéo vật nặng đột ngột.
• Va đập trực tiếp: Tai nạn giao thông hoặc va chạm mạnh khi chơi các môn thể thao đối kháng như bóng đá, võ thuật.

Tác động lực mạnh nguy cơ gây rách sụn viền khớp vai

3.2. Chấn thương do vận động lặp đi lặp lại

Các hoạt động phải đưa tay quá đầu nhiều lần, chẳng hạn như giao bóng tennis, đập bóng chuyền, ném bóng hoặc bơi sải, có thể tạo ra các vi chấn thương ở sụn viền. Theo thời gian, các vi chấn thương tích lũy làm sụn viền suy yếu, từ đó làm tăng nguy cơ rách.

Các bộ môn thể thao tác động nhiều phần vai có thể gây chấn thương sụn viền

3.3. Quá trình lão hóa tự nhiên

Theo tuổi tác, đặc biệt từ khoảng sau 40 tuổi, sụn viền có xu hướng thoái hóa, giảm độ đàn hồi và bền chắc, khiến nguy cơ rách tăng lên. Ở người lớn tuổi, sụn viền có thể bị rách ngay cả sau những cử động sinh hoạt thông thường hoặc các chấn thương nhẹ.

4. Triệu chứng rách sụn viền khớp vai

Triệu chứng rách sụn viền khớp vai thường không đặc hiệu và có thể dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác của khớp vai như viêm gân chóp xoay hoặc rách chóp xoay. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp:

• Đau sâu trong khớp vai: Người bệnh thường cảm thấy đau âm ỉ ở sâu bên trong khớp vai. Cơn đau tăng lên khi thực hiện các động tác đưa tay quá đầu, xoay vai hoặc mang, nâng vật nặng.
• Cảm giác lục cục hoặc kẹt khớp: Có thể xuất hiện tiếng “lục cục”, “lách cách” hoặc cảm giác vướng, kẹt trong khớp khi cử động vai.
• Cảm giác lỏng lẻo hoặc mất vững khớp vai: Người bệnh có thể cảm thấy vai không vững hoặc như sắp bị trật khớp, đặc biệt ở những trường hợp tổn thương Bankart hoặc có tiền sử trật khớp vai.
• Giảm tầm vận động và giảm sức khi vận động: Do đau và giảm độ ổn định của khớp, người bệnh có thể gặp khó khăn khi nâng tay, mang vác đồ vật hoặc thực hiện các động tác sinh hoạt như chải tóc, mặc áo.
• Đau khi nghỉ ngơi hoặc về đêm: Một số trường hợp có thể đau nhiều hơn khi nằm nghiêng lên bên vai bị tổn thương, ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

>> Xem thêm: Các bài tập vật lý trị liệu rách chóp xoay dễ tập

Rách sụn viền khớp vai gây cảm giác đau nhức khi giờ tay lên cao

5. Rách sụn viền khớp vai có nguy hiểm không?

Mặc dù không đe dọa tính mạng, tình trạng rách sụn viền khớp vai có thể ảnh hưởng đáng kể đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống nếu không được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Nếu không được xử lý đúng cách, rách sụn viền khớp vai có thể dẫn đến một số biến chứng như:

• Trật khớp vai tái diễn: Khi sụn viền bị tổn thương, độ vững của khớp vai giảm. Đặc biệt ở những trường hợp tổn thương Bankart, người bệnh có nguy cơ bị trật khớp vai tái diễn, đôi khi chỉ với các động tác sinh hoạt thông thường.
• Giảm chức năng vận động của cánh tay: Đau kéo dài và tình trạng mất ổn định của khớp có thể khiến người bệnh gặp khó khăn khi lao động, chơi thể thao hoặc thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
• Tăng nguy cơ thoái hóa khớp vai sớm: Nếu tình trạng mất ổn định kéo dài, bề mặt khớp phải chịu lực phân bố bất thường, từ đó làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp vai theo thời gian.

Rách sụn viền khớp vai không được điều trị có thể dẫn đến thoái hóa khớp vai

6. Phương pháp chẩn đoán rách sụn viền khớp vai

Do sụn viền là cấu trúc mô sụn sợi nằm sâu trong khớp vai, việc chẩn đoán thường dựa trên sự kết hợp giữa khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh.

6.1. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử chấn thương và thực hiện các nghiệm pháp khám vai chuyên biệt nhằm đánh giá vị trí tổn thương và mức độ mất vững của khớp vai, bao gồm:

• Nghiệm pháp O’Brien (Active Compression Test): Thường được sử dụng để gợi ý tổn thương SLAP.
• Nghiệm pháp Crank Test và Apprehension Test: Giúp đánh giá tổn thương sụn viền, tình trạng mất vững khớp vai và nguy cơ trật khớp vai ra trước.

Nghiệm pháp O’Brien giúp đánh giá tổn thương SLAP

6.2. Chẩn đoán hình ảnh

• X-quang: Không quan sát được sụn viền do đây là mô mềm, nhưng giúp loại trừ gãy xương, trật khớp hoặc các bất thường của xương quanh khớp vai.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp đánh giá các cấu trúc mô mềm của khớp vai như sụn viền, gân, dây chằng và cơ, từ đó hỗ trợ phát hiện tổn thương.
• Chụp cộng hưởng từ có bơm thuốc đối quang từ vào khớp (MR Arthrography – MRA): Cho độ chính xác cao hơn MRI thông thường trong phát hiện các tổn thương sụn viền, đặc biệt là những vết rách nhỏ hoặc phức tạp.
• Nội soi khớp vai: Trong một số trường hợp, nội soi khớp vừa là phương pháp xác định chính xác vị trí và mức độ tổn thương, vừa có thể kết hợp điều trị ngay trong cùng một thủ thuật.

Hình chụp MRI rách sụn viền khớp vai

7. Các phương pháp điều trị rách sụn viền khớp vai

Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại tổn thương, kích thước vết rách, mức độ mất vững của khớp, triệu chứng lâm sàng, độ tuổi và nhu cầu vận động của người bệnh.

7.1. Điều trị bảo tồn

Điều trị bảo tồn thường được chỉ định cho các trường hợp rách nhỏ, tổn thương thoái hóa, triệu chứng nhẹ hoặc người bệnh không có tình trạng mất vững khớp vai rõ rệt.

• Nghỉ ngơi và bất động tạm thời: Hạn chế các động tác đưa tay quá đầu hoặc mang vác nặng. Trong giai đoạn đau cấp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng đai cố định vai trong thời gian ngắn.
• Sử dụng thuốc: Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen hoặc naproxen có thể được sử dụng nhằm giảm đau và giảm viêm. Lưu ý việc sử dụng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ để tránh nguy cơ gây hại cho dạ dày, gan và thận.
• Tiêm corticosteroid nội khớp: Có thể được cân nhắc ở một số trường hợp đau nhiều do viêm kèm theo nhằm giảm triệu chứng. Tuy nhiên, phương pháp này không giúp làm lành sụn viền đã rách hoàn toàn và cần được chỉ định thận trọng bởi bác sĩ chuyên khoa.
• Điều trị bằng PRP (Huyết tương giàu tiểu cầu): Trong một số trường hợp rách sụn viền khớp vai mức độ nhẹ hoặc rách một phần, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) kết hợp với chương trình phục hồi chức năng. Phương pháp này giúp giảm viêm, giảm đau và hỗ trợ quá trình phục hồi mô tổn thương.
• Vật lý trị liệu: Đây là nền tảng của điều trị bảo tồn. Chương trình tập luyện tập trung tăng cường sức mạnh cơ chóp xoay, các cơ ổn định xương bả vai và cải thiện khả năng kiểm soát vận động của khớp vai, góp phần tăng độ vững của khớp.

>> Đọc thêm: Cách tập vật lý trị liệu khớp vai

Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu PRP hỗ trợ phục hồi mô tổn thương

7.2. Điều trị phẫu thuật

Phẫu thuật thường được chỉ định trong các trường hợp:

• Điều trị bảo tồn đầy đủ nhưng triệu chứng vẫn kéo dài hoặc khớp vai còn mất vững.
• Người trẻ tuổi hoặc vận động viên có nhu cầu vận động cường độ cao và mong muốn trở lại hoạt động thể thao.
• Vết rách lớn, gây kẹt khớp hoặc trật khớp vai tái diễn nhiều lần.

7.3. Phục hồi chức năng sau phẫu thuật

Phục hồi chức năng là yếu tố quan trọng quyết định kết quả điều trị. Thời gian và chương trình tập luyện có thể thay đổi tùy theo loại tổn thương, phương pháp phẫu thuật và đánh giá của bác sĩ.

• Tuần 1-4: Đeo đai cố định vai theo hướng dẫn, kết hợp các bài tập vận động nhẹ cho bàn tay, cổ tay và khuỷu tay, cùng các bài tập thụ động cho khớp vai nếu được chỉ định.
• Tuần 4-8: Bắt đầu tăng dần tầm vận động của khớp vai dưới sự hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng.
• Sau 2-3 tháng: Tập tăng cường sức mạnh cơ chóp xoay và các nhóm cơ ổn định xương bả vai.
• Sau khoảng 4-6 tháng: Người bệnh có thể trở lại các hoạt động thể thao hoặc lao động nặng khi khớp vai đã phục hồi tốt và được bác sĩ cho phép.

>> Tìm hiểu thêm: Hướng dẫn tập các bài tập phục hồi chức năng khớp vai

Đeo đai cố định theo thời gian yêu cầu của bác sĩ

8. Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên chủ động đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp để thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau khớp vai dữ dội sau một tai nạn hoặc chấn thương thể thao.
• Khớp vai có cảm giác bị biến dạng hoặc trật ra khỏi vị trí ban đầu.
• Cơn đau vai kéo dài trên 2 tuần mặc dù đã nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau thông thường.
• Cánh tay bị tê bì, mất cảm giác hoặc yếu sức rõ rệt.
• Khớp vai bị kẹt cứng, không thể giơ tay lên để làm các sinh hoạt hàng ngày.

Thăm khám với bác sĩ chuyên khoa để được điều trị đúng cách

Rách sụn viền khớp vai ảnh hưởng cực kỳ lớn đến chất lượng cuộc sống và khả năng vận động của cánh tay. Việc nhận biết sớm các triệu chứng đau, lục cục hay lỏng khớp vai sẽ giúp bạn có hướng thăm khám và can thiệp kịp thời. Nếu bạn đang nghi ngờ mình gặp phải chấn thương này, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn phác đồ điều trị tối ưu nhất!